Quên đi và yên nghỉ. Ghi chép về Sự lũng đoạn của lá cải

vh nghe nhìn là cái mà những người bảo thủ chống lại với mục đích bảo vệ vh đọc - high culture.


- Văn hóa nghe nhìn không thể có high culture? Nếu không thì việc đối lập văn hóa đọc với văn hóa nghe nhìn là một việc không cân xứng. Ít nhất thì cũng có thể có thể lai của chúng?


cá nhân và liên cá nhân luôn có thể set up và thực thi cái agendas của họ - ví dụ lên FB mà xem^^ - cái ngày nay đã được support bởi mạng lưới. 

mạng lưới phát triển tạo ra một nền tảng khác mà Manuel Castells gọi là network society thay thế cho social networks kiểu cũ.

network society cấu trúc lại xã hội và công chúng - ở đó có những điểm giao dịch thông qua phương tiện, nơi mà space được tạo ra bởi các tương tác này như là những dòng chảy (space of flows) - vừa hay là cái bạn T đang quan tâm ^^. Nó có thể tiếp tục củng cố các giá trị của các thiết chế xã hội (institutions) hay phá vỡ chúng để tạo ra các projects mới mang tính tư thân (autonomous) của các society members, hoặc cả hai tình huống xảy ra- những chuyện hay còn ở phía trước. 


- Nhớ có lần chat với 1 cậu người Pháp, mình nói sự khác nhau (hay giống nhau tùy góc độ) của Đông và Tây có thể ví dụ như thế này: với bọn mày thì 1 đường thẳng là do 2 điểm nối qua, còn bọn tao nghĩ một điểm là do 2  đường cắt nhau!


Cũng vậy, ví như vấn đề ý thức bóp còi xe khi tham gia giao thông: thực ra có thể với Tây, bóp còi là 1 tín hiệu thông báo để xử lý tình huống cụ thể; trong khi đó với Đông chỉ đơn giản tiếng còi là mở rộng trường ảnh hưởng của cá nhân như 1 chiều hướng để các chiều hướng khác điều tiết.


Nay gặp ý tưởng về các tương tác như là những dòng chảy là 1 ý niệm hội tụ rất thú vị. Hy vọng đằng sau nó có 1 nền tảng kỹ thuật đã từng được dịch và giới thiệu (^^) ở đâu đó!



Do đó, quên E.Durkheim đi khi bàn về tt hiện đại, cũng nên để Le Bon yên nghỉ - cái gọi là TLH đám đông rất là vớ vẩn.


(Ở VN mới có thêm 1 ấn bản về TLH đám đông với 1 số tác giả nữa chứ không chỉ Le Bon). Điểm này thực ra rất thú vị để bàn:

- Sách của E.Durkheim được sắp trong bộ Tủ sách Tinh hoa của NXB Tri Thức. Có thể đơn giản đối với những người tuyển lựa, xã hội VN không có lựa chọn đi tắt khi cần bắt đầu từ tiền hiện đại để có thể tới được hậu đương hiện đại ^^

- Đáng tiếc cũng như hầu hết các cuốn sách khác trong Tủ sách này, hoàn toàn thiếu những bài dẫn nhập có tính chất giới thiệu, phê phán và những dòng nhánh của các chuyên đề này hiện nay. Có thể coi là những người chủ trương thiếu hẳn một quyết tâm và ý thức/khả năng tổ chức kiểu chiến dịch truyền thông cho việc quảng bá đưa các cuốn sách vào dòng chảy xã hội. Tất nhiên có thể đổ cho tiền, nhưng nên nhìn nó là hệ quả chứ không phải gốc rễ vấn đề cần giải quyết.

- Cũng có thể nói những tư tưởng trong Tủ sách Tinh hoa chưa có bầu không khí nuôi dưỡng nó, nhu cầu tiêu hóa, phủ nhận và phê phán nó...Nó chỉ là những tiền đề để bắt đầu (ít nhất từ ý thức tuyển lựa là như vậy) - một dạng tư tưởng tác động kiểu top-down - trong khi mọi chuyện thì hầu như đã/đang ở lưng chừng rồi.

Một mặt không thể bỏ qua ED được khi chưa có ý thức về tính phê phán với học thuyết mà nhảy ngay vào dòng sau. Có đi hết tinh thần của hiện đại thì mới hiểu được tâm thế hậu hiện đại. Nói cho cùng, như BVNS nhận xét, hậu hiện đại chỉ là tái hồi trở lại tinh thần khai minh của thời kỳ Khai sáng.

Mặt kia, chính những thảo luận amateur (tức là không quá kinh viện) kiểu này đã đồng thời kích hoạt làm nảy sinh một lúc mấy nhu cầu: nhu cầu cập nhật, nhu cầu phê phán tư tưởng cổ điển, nhu cầu ứng dụng rọi chiếu trong 1 chủ đề nhỏ. Qua đó tạo ra 1 mạch lạc của tiến trình - kiểu chiến lược hơi hơi bottom-up ^^.

- BVNS có 1 tầm vóc đáng nể nhất là khi chính những bài dẫn nhập của ông tạo ra 1 bộ từ điển triết học. Cuốn Nguồn gốc các loài của Darwin đến giờ đáng nhớ nhất lại là bài giới thiệu của BVNS. Qua nó, người ta định vị sơ bộ được cuốn sách trong lịch sử tư tưởng mà chính nó góp phần tạo ra.

- Cái khoảng trống hiện nay và cơ hội cũng chính là áp dụng tinh thần học thuật hiện đại vào phê phán xã hội VN cho những cas cụ thể và tiêu biểu của đời sống đương thời. NVT là 1 giáo sư nổi tiếng với những bài viết về các vấn đề xã hội với phương pháp xử lý số liệu kiểu NCKH. Bỏ qua điểm này điểm kia cần bàn thêm (như những gì anh LVu từng nói) thì đó chính là cái mà theo mình đang thiếu ở VN và nó có tác dụng trực quan rất mạnh! Mà nói thật, mình rất ngạc nhiên khi nhiều người, cả bạn mình, những người làm đến Postdoc chuyên ngành rồi mà mỗi lần rời sang chuyện xã hội lại thể hiện cái tư duy rất thô sơ và cảm tính. Chẳng phải cái đáng kể nhất của những học vị cao như vậy là khả năng nghiên cứu độc lập và khả năng đánh giá ước lượng được nội hàm tri thức của các ý tưởng về nhiều lĩnh vực. Chỉ bọn sinh viên ngây thơ mới hay lên những đề cương vĩ đại ôm hết mọi vấn đề to tát vào giải quyết trong mấy tháng thôi chứ.

- CVD có 2 mảng, NL với những bài điểm sách và CS với những bài viết có hơi hướng bình luận xã hội kiểu châm biếm; đều ít nhiều tạo được dấu ấn. Đáng tiếc theo mình là phần giới thiệu VH của NL thì giống cho người bản xứ hơn là cho VN - không hẳn là dở, chỉ là nó không có đối tượng đối thoại khả dĩ - và phần của CS thì lại giống tản văn của 1 thị dân có good taste.

Nói cho cùng lĩnh vực của BVNS thì quá đặc thù, ít phụ thuộc ngoại cảnh thực địa. NVT thì vẫn chỉ tiếp cận thời sự qua truyền thông nên cũng không đi quá xa được theo chiều hướng thâm nhập, nhưng ít ra cũng là lấy vũ khí của truyền thông để chống lá cải! Không dễ mà đứng ở trong dòng chảy xã hội VN mà vẫn tổ chức được cái agenda của riêng mình trở thành của 1 bộ phận công chúng. Trong việc này, vai trò của tương tác đa ngành, liên kết nhóm đa dạng của người mình còn quá yếu. Như TNH dịch 1 loạt những bài về lý luận văn học hiện đại rồi cũng phì phò thở vắn than dài mà chưa thấy tạo ra được một nhóm thảo luận khả dĩ làm nguồn động lực cho những dự án sinh động thiết thực hơn.

Nhưng tất cả những chỉ dấu tích cực trong loạt ghi chép này mà tôi ghi nhận đều là qua internet, từ internet và trên internet. Điều này vẫn còn là hy vọng cho tự do lựa chọn và thích nghi của mỗi người.


- HSBC - Ngân hàng toàn cầu, am hiểu địa phương :D

Bùng nổ và biến đổi khôn lường. Ghi chép về Sự lũng đoạn của lá cải

Tôi là người tự học, không dấu dốt, biết đến đâu thì cố gắng viết lại xem có mạch lạc không. Đây là những ghi chép sau khi đọc bản dịch "Trí thức và Truyền thông" của anh Gauxx (tên thật ^^) cùng những bài viết trước đó.
-------------------------

"Hai quan điểm khác biệt này tồn tại trong phần lớn trí thức Việt Nam, những người hiếm khi chạm được vào những nguồn tài chính lớn và thường đồng nhất văn hóa đọc (reading) với văn minh." (Tôi gạch dưới).

- Điều đáng chú ý thứ nhất và cần làm rõ là sự phân biệt văn hóa đọc với văn minh. Theo ngữ cảnh có thể suy luận rằng ở đây hàm ý khái niệm văn minh bao trùm lên khái niệm văn hóa đọc. Sự khác biệt này có thể tương đồng với sự phân biệt giữa ngành Xã hội học với ngành Tâm lý học của Esmile Durkheim - (Các quy tắc của phương pháp xã hội học). Văn hóa đọc cho dù được mở rộng nghĩa tối đa trên nền tảng ngành truyền thông thì vẫn chưa thể là các sự kiện xã hội - tức là thuộc về cấu trúc thực thể lớn hơn của văn minh (khái niệm có thuộc tính xã hội).

- Cũng vậy, khi David G. Marr đề cập tới những nguồn tài chính lớn thì hẳn có ý ám chỉ tới cái cơ chế ngầm, thậm chí nền tảng, chi phối ngành truyền thông? Tức là có thể cơ chế thực sự của truyền thông không dựa trên những thao tác đọc trí năng mà liên quan đến khả năng thao túng dư luận dựa trên những cơ chế có tính chất  của "sự kiện xã hội" - (Các đặc điểm khu biệt của sự kiện xã hội: 1-Ở bên ngoài ý thức cá nhân. 2- Gây ra hay có thể gây ra sự tác động có tính cưỡng bức đến các ý thức ấy - ED, sdd).

"Khi thảo luận về mối quan hệ nhà nước-xã hội ở Việt Nam, liệu chúng ta có thể nói rằng giới trí thức với tư cách một nhóm xã hội có khả năng đối thoại với chính quyền? "

- Điểm thú vị là trong phát biểu này đã mặc nhiên lựa chọn đứng về phe trí thức-phản biện của cuộc tranh luận thời danh hồi cuối năm ngoái về khái niệm trí thức. Ở đây tiềm ẩn hai câu hỏi thú vị:

(1) - Định nghĩa về nhóm xã hội: hẳn sẽ dùng phương pháp của xã hội học để định nghĩa. Việc định rõ cấu trúc và điều kiện hình thành nhóm xã hội theo tiêu chí nào sẽ cho phép lý thuyết đo lường có khả năng triển khai theo những hướng cụ thể khác nhau.

(2) - Việc ra đời định nghĩa một giới riêng (trí thức) trong quan hệ đối lập với chính quyền có sự khác biệt với tính chất đảng phái không chỉ ở trong đặc điểm cấu trúc mà là từ trong cách tiếp cận về cấu trúc xã hội. Lựa chọn định nghĩa này bao hàm một tính mục đích - luôn luôn định nghĩa là có tính mục đích. Mục đích này có thể liên quan đến ý niệm nền tảng về động lực phát triển xã hội dựa trên đa nguyên  và quyền tự do lựa chọn?

Tới đây có thể nhận thấy rất rõ cách tiếp cận của David G. Marr chịu ảnh hưởng của những lý thuyết MSD và AS qua những từ khóa quan trọng: chính quyền-xã hội-truyền thông-công chúng, agenda setting.

"Kể cả khi đảng muốn thực hiện cả hai cùng lúc, thì có vẻ như một thế hệ mới công dân mạng sẽ tìm được cách thoát khỏi sự kiểm soát và xúc tiến cái agendas của riêng họ."

- Xúc tiến cái agendas của họ tức là "khuếch trương những ý tưởng mới, thử nghiệm những kiến thức, kinh nghiệm hay, thảo luận và đánh giá kết quả một cách mở rộng và thường xuyên" như những gì trí thức giai đoạn 1920s-1930s đã làm (dưới mô hình quản lý nhà nước thuộc địa của Pháp!). Cũng chính họ (trí thức giai đoạn đó) là lực lượng tạo ra sản phẩm báo chí và tiêu thụ chúng. Qua đó tác động tới nền tảng văn hóa (và nền tảng chính trị) của xã hội. Đến đây thì rất rõ ràng cái tiềm năng cạnh tranh vai trò dẫn dắt xã hội của trí thức (phản biện) với chính quyền từ phương diện tư tưởng sang phương diện chính trị. Nhất là khi báo chí truyền thông còn có thể là công cụ liên kết nhóm và gây ảnh hưởng. Nó là lành mạnh và bình thường ở bên ngoài những xã hội toàn trị!

Nhưng cũng chính vì cần tiếp cận xã hội dưới nguyên tắc của xã hội học nên dễ thấy là tư duy top-down tiếp cận vai trò chức năng của nhóm xã hội trí thức như trên (vai trò của tranh luận, đối lập, tự do lựa chọn) với chất lượng phát triển xã hội có xu hướng ôm đồm khó kiểm nghiệm lý thuyết (@Gauxx). Cần thêm vào đó là tiếp cận bottom-up xuất phát từ nhận thức "communication thực ra chính là một cơ chế của văn hóa và không tách rời văn hóa".

Tóm lại, sự lũng đoạn của báo chí lá cải dẫn đến nguy cơ bùng nổ và biến đổi khôn lường hiện tượng này tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ tiêu cực:

1 - Tha hóa tư tưởng toàn xã hội: xói mòn các giá trị, chuẩn mực hiện thời. Hệ quả là những biểu tượng chính trị của hệ giá trị, chuẩn mực ấy (chính quyền, đảng cầm quyền) cũng chịu chung cơn lũ xói mòn và rỗng nghĩa. (Việc tái hồi những thần tượng quá cũ kỹ trong tấm áo đạo đức thực tế cho thấy sự rệu rã của xã hội hiện thời. Đạo đức (thường gắn với tình cảm tôn giáo) là thứ làm cho luật pháp (quyền lực) trở nên hiển nhiên). Tất yếu dẫn đến nhu cầu thay đổi, tìm cái mới, cái khác (thường được mong là cái tốt hơn).

2 - Sự tha hóa đi kèm với nó là mất khả năng tư duy độc lập, thiếu óc phê phán, tinh thần phản tư...dẫn đến nguy cơ dễ bị thao túng tâm trí. Trong trường hợp bị chi phối bởi các nhóm lợi ích nhỏ hoặc yếu tố ngoại xâm (diễn biến hòa bình, sic) thì đó còn là nguy cơ của một dân tộc.

3 - Cơ chế hiện thời của báo chí lá cải ở VN (với đặc điểm "viết bố láo, bịa đặt, viết chủ quan áp đặt, viết không thành có, có thành có rất nhiều, viết xúc phạm cá nhân, xúc phạm giới, vi phạm đạo đức nói chung.") còn có gây những hậu quả xấu: triệt tiêu tính chính xác của thông tin, khả năng tranh luận, đạo đức. Qua đó dung dưỡng tư duy bầy đàn, bản năng...là mảnh đất cho phương thức ám thị tà đạo thao túng tâm trí. Những xung năng tăm tối của đám đông được nuôi dưỡng và chờ chực nguy cơ bùng phát thành bạo loạn không thể kiểm soát được (Tâm lý học đám đông)? Kể ra điều này cũng khó nói cho phân minh. Những sự kiện tàn bạo nhất nhân loại đều chẳng phải đều xảy ra do những dân tộc vốn là trung tâm văn minh nhân loại như Pháp, Đức, Nhật, Trung Hoa?

Và như vậy liệu truyền thông có thực đã đủ là cơ chế văn hóa chủ yếu của xã hội hay còn những cơ chế ngầm khác chi phối đám đông công chúng? Thao túng và khai minh có nhất thiết sử dụng chung một cơ chế nền tảng?

Trứng luộc dầm nước mắm. Ghi chép về Sự lũng đoạn của lá cải

1.
Trong bài dẫn nhập về Media của mình, tiến sỹ Gấu (^^) ở phần kết luận có bàn xoay xung quanh vấn đề "sự lũng đoạn của lá cải": (a) sự lũng đoạn của lá cải trong thời điểm hiện tại phản ánh sự bất bình thường của mối quan hệ cấu trúc xã hội-truyền thông-công chúng; (b) ở cấp độ thượng tầng, về mặt chính trị nó tiết lộ hoặc là sự lúng túng, hoặc là sự vô trách nhiệm, hoặc tệ hơn là sự chi phối của quyền lực bè phái, nhưng tệ nhất là sai lỗi của bản thân hệ thống; về mặt xã hội nó cũng cho thấy tình trạng nhiễu nhương kiểu "xin hãy nhìn mớ gai chằng chịt này".

Vì thiếu căn bản nền tảng lý thuyết về media nên thay vì triển khai bàn thảo vào luận điểm, tôi thử đi vòng theo cách tiếp cận nôm na của mình về báo chí lá cải Việt Nam xem có nảy ra được ý gì liên quan đến nhận xét trên hay không.

2.
Trong chương VI của cuốn Đường vòng và lối vào của Francois Jullien - Bất đồng ý kiến là chuyện không thể (hệ tư tưởng của lối diễn đạt vòng vo) - trái với sự khúc khuỷu thông thường của văn phong triết học, có bàn một mạch về mặt trái của nghệ thuật vòng vo (vốn là 1 lựa chọn chiến lược từ thượng lưu của 1 hệ hình tư duy khác với châu Âu) trên bình diện tư tưởng hệ trong sự đối chiếu giữa tư tưởng hệ phục tùng kiểu Trung Hoa với tư tưởng hệ điển hình của châu Âu.

Theo đó FJ nhận xét "vì không có khái niệm về chân lý giáo điều (không có định nghĩa chính thức về "chân lý" và áp đặt định nghĩa cho lương tâm để đảm bảo sự cứu rỗi); vì không có một tham chiếu nào khác để đối trị với mục tiêu chính trị, không có một hệ giá trị nào khác vượt ngoài được trật tự xã hội hiện hành, không có trật tự chính trị nào khác được..." nên mục tiêu đấu tranh "không dẫn tới các cuộc biện luận tranh cãi", "nó không dẫn tới các cuộc tranh luận trực diện, công khai mà chỉ là những cuộc tiếp cận dấu lén, đường đi vòng vo". Trong khi đó ở những nước như TQ (VN), liệu có thể bàn về một nền báo chí theo kiểu phương Tây trong một nền văn hóa thiếu vắng những cuộc biện luận, tranh cãi trực diện, công khai? Và do đó tiến trình phát triển của nền báo chí sẽ có những đặc điểm khác biệt với lịch sử báo chí (truyền thông) của phương Tây?

Ta thấy, bỏ qua vấn đề mối quan hệ nhân quả con gà quả trứng với thể chế chính trị, ở Trung Hoa, từ trong hệ hình tư tưởng đã có một lối tiếp cận khác, lựa chọn khác và do đó khi đối chiếu phương thức tổ chức xã hội của nó với cấu trúc xã hội phương Tây có sự không trùng khớp, gập gềnh căn bản. Nó dẫn tới nguy cơ giáo điều, sáo mòn trong việc áp dụng lý thuyết phương Tây vào thực tiễn xã hội Trung Hoa (mà Việt Nam có cùng văn cảnh tương đồng) - kiểu thước thẳng đo đường cong. Nhưng điều này không phải là để phủ nhận tiếp nhận tư tưởng học thuật mới mà là để vận dụng phù hợp hơn, thỏa đáng hơn trong tiếp cận phân tích những xã hội Á Đông chịu ảnh hưởng văn minh Trung Hoa.

3.
Điểm thú vị là ngay chương đầu của cuốn sách bàn về những chiến lược ý nghĩa này có một ví dụ về cách đọc "những gì ở giữa những dòng chữ" trên Báo Bắc Kinh (Nhân dân nhật báo): "...sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng Cộng sản TQ và chính ngay nguyên lý bảo đảm tính chính thống của nó đòi hỏi diễn ngôn của những người lãnh đạo, mặc dù có những sự bất đồng ý kiến giữa họ, phải tỏ ra hoàn toàn thống nhất và đồng thuận; kết quả là, (...) tất cả những sự thay đổi đường hướng phải được cân nhắc, vòng rào thật kín, trùm lên tính liên tục của lời lẽ những công thức. Một thứ diễn ngôn hầu như mờ đục...". Có lẽ bác Đông A (blogger) chưa đọc những gì FJ viết nhưng thực tế cách bình luận chính trị trên blog này chính là một minh họa quen thuộc cho lối đọc báo (tin tức) Á Đông ở xã hội như VN, TQ. Ở đây có một hệ thống quy tắc nghệ thuật truyền thông, nghệ thuật đọc tín hiệu kiểu khác; và nó cũng là biểu hiện của một kiểu cơ chế xã hội khác với phương Tây.

Và hẳn là mối quan hệ cấu trúc xã hội-truyền thông-công chúng cũng sẽ có những đặc điểm khác. Khác với một phương Tây (châu Âu) của những Agora - quảng trường đô thị nhỏ Hy Lạp cổ đại- nơi sinh hoạt đời sống công cộng, nơi diễn ra những tranh biện, đấu khẩu. Nơi những vở hài kịch Agôn trình bày sự tranh cãi giữa hai nhân vật bảo vệ những luận điểm đối lập nhau. Nơi "người trí thức phải chăng là người đã khẳng định được tư tưởng của mình, đối diện với chính quyền, hay ít nhất là đã thoát khỏi được ít nhiều sự lệ thuộc đối với chính quyền, và đã phần nào giành được quyền ăn nói độc lập".

4.
"Các nhóm xã hội - Đảng phái - Diễn ngôn - Tự do - Cá nhân - Quyền lực của tiếng nói, nó giúp giải phóng con người, bởi vì nó phản đối". Nếu không có những thành tố ý niệm kia để thao tác thì liệu lý thuyết truyền thông phương Tây sẽ vận dụng như thế nào ở xã hội Á đông Trung Hoa?

Logic chủ yếu của tư tưởng Trung Hoa là có sự điều hòa tự nhiên. Tư tưởng hệ phục tùng với chiến lược truyền thông vòng vo, thích nghi với thực tế chính trị, và chỉ hiệu quả khi người nghe thực sự muốn nghe, thực sự quan tâm. Hậu quả là đối với chính quyền, không lời nói nào là vô thưởng vô phạt; và mục tiêu đấu tranh không phải là lý thuyết mà là cá nhân.

Nhưng chuyển động của các xã hội như VN về phía ảnh hưởng của hình thái xã hội tiến bộ phương Tây là tất yếu của lịch sử nên vấn đề chỉ là nó sẽ diễn ra như thế nào và tiếp biến như thế nào, trong bao lâu mà thôi. Ít nhất ở VN đã phải thừa nhận thực tế ưu thế của kinh tế thị trường với đặc điểm cốt yếu là đa dạng thành phần kinh tế và nguyên tắc tự do thương mại. Nhiều thành phần nhóm xã hội và tự do là những yếu tố ý niệm nền tảng để hình thành xã hội hiện đại - và cũng là cái nền của báo chí truyền thông. ("Sự ra đời của báo chí, các câu lạc bộ đọc sách, các quán cà phê trong thế kỷ 18 báo hiệu sự suy tàn của nền văn hóa “nghi vệ” phong kiến, nhường chỗ cho nền văn hóa “công luận” mang tính phê phán và tự do tư tưởng" - Hiện đại thứ hai và nền văn hóa công luận. BVNS (http://www.thesaigontimes.vn/Home/diendan/sotay/29436/).

Nếu như lịch sử báo chí phương Tây là từ nền tảng nhóm xã hội, diễn đàn của ý kiến, sự kiện, thông tin...trở thành nền truyền thông báo chí với những sản phẩm thị trường và tất yếu là sự hình thành của nhánh lá cải (feuille de choux) thì ở VN nền báo chí đối diện với tình thế nước đôi vừa cần bảo toàn hình thức chính thống, tính hiển nhiên, trong đồng thuận, là công cụ chính trị sở hữu dư luận vừa tiếp cận với nền kinh tế thị trường. Dưới những tiêu chuẩn kép đó, hiển nhiên thứ được ưu tiên của phân kỳ đầu tiên của tiến hóa báo chí cách mạng (^^) về phía thương mại hóa sẽ là những gì có thuộc tính gần với đại chúng (chỉ một công luận), đa tạp và vô hại, kích thích bản năng đám đông...Nơi người ta có thể chia phe nhóm và phán xét, tranh luận kịch liệt. Sự được phép này tương đồng với sự xuất hiện những vai hề dưới chính quyền đế quốc tập quyền như Đông Phương Sóc trong lịch sử.

5.
Thực ra thông qua các thần tượng đại chúng, vô tình báo lá cải cũng góp phần cổ vũ ý thức về cá nhân tính, cũng là cơ hội (một cách tiêu cực) từ khước quan tâm truyền thông chính trị giáo điều, cổ súy giá trị thương mại (dù chỉ là kiểu xã hội kim tiền). Nó cũng tạo ra, phân hóa nhóm công chúng (webtretho vs tathy); từ đó kiêm nhiệm được chức năng diễn đàn dư luận cho phe nhóm lợi ích nhỏ (cỡ doanh nghiệp) kiểu những vụ xử lý khủng hoảng truyền thông bằng tiền của doanh nghiệp...

Hậu quả xấu thì mọi người đã bàn nhiều: bàng quan, mù thông tin, thiếu óc phê phán, xóa bỏ giá trị truyền thống (nhưng xóa bỏ là cơ hội cho cái mới, cái khác)...

Nhưng tôi tin là tiến hóa ngược kiểu VN sẽ có cơ chế riêng để điều tiết và đây mới là điểm mấu chốt cần bàn. Thực tế thì cũng đã có nhiều chỉ dấu tích cực về một cơ chế như vậy trong thời bão hòa lá cải hiện nay:

- Sẽ là thời điểm của sự nghiệp dẫn nhập văn hóa tinh hoa nhân loại vào VN. Như SGTT làm với mục Khoa giáo cùng nhiều bài viết giá trị của BVNS. Tia Sáng cũng tạm được dù thực tế lại hơi giả cầy. Tôi vẫn rất ngạc nhiên khi phụ đề của tên báo có cái tít dài vô đối "Một góc nhìn của trí thức-Diễn đàn của trí thức VN-Tạp chí khoa học và công nghệ chứa các bài báo, bài viết sâu sắc về giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ, kinh tế"!

- Cần tập trung vào những vấn đề xã hội dân sự. Ví dụ như chính quyền đô thị; tạo sức ép và cơ hội cho sự hình thành các nhóm, cơ hội áp dụng những tri thức dụng hành vào những lĩnh vực thiết thực. (Ví dụ như hôm trước VTV1 có bản tin về nạn khói đốt đồng ở Bắc Bộ. Nhưng thay vì năm nào cũng kêu ca rồi bảo bà con đừng đốt thì chưa hề thấy nhà báo tham vấn ngành nông nghiệp, tham khảo nơi khác. Nếu như vấn đề đơn giản là cần cái máy cắt nốt đám rơm rạ phun ra đồng thì lại cần bàn sâu vào xem làm sao để nó áp dụng được. Tất nhiên nhà báo không cần tìm giải pháp nhưng nên chịu khó đi hỏi sâu sâu tí).

- Việc trào lưu dư luận phê phán báo lá cải sẽ là tất yếu khi nó bão hòa, sẽ là cơ hội cho nhu cầu của phân nhánh báo nghiêm túc, chất lượng (SGTT theo tôi là 1 tờ khá).

- Đặc biệt cơ hội của mạng xã hội do internet đem lại là vô cùng lớn. Nó còn lớn dần theo thời gian nữa. Blog tạo tiền đề cho cá nhân biểu hiện mình trong xã hội truyền thông. Mạng lưới liên cá nhân trên mạng sẽ làm tiền đề cho những kết nối xã hội thực tế. Đây là cơ hội cho tầng lớp trí thức tham gia tác động đến công luận, đến tầng lớp xã hội thị dân trung lưu - nền tảng của cơ cấu xã hội hiện đại. Những tranh luận về trí thức-trí ngủ dù rất rùm beng hóa ra lại chính là minh chứng cho nhu cầu và thực tế xã hội giai đoạn này. (Chỉ là không nên độc quyền chân lý ấu trĩ. Dù sao có tranh luận đã là rất tốt, nó tạo ra cơ hội cho cái khác. Trong chuyện văn hóa thảo luận tranh luận, tôi rất ấn tượng với một ý kiến của NBC khi ông trả lời SGTT (lại là SGTT) về cách trả lời thẳng vào chi tiết vấn đề và không ngại mở rộng thảo luận thay vì loay hoay thao tác với những khái niệm chung chung. Rất tiếc không nhớ được nội dung bài viết đề đánh dấu chính xác tinh thần câu nói).

6.
Thử điểm lại trong vài năm gần đây, có rất nhiều chỉ dấu tốt về một xu hướng tốt cho nền tảng hình thành nền văn hóa công luận:

- Những hoạt động đa dạng và tích cực có tính nền tảng, khai minh của GS NBC: môi trường nghiên cứu học thuật mới, lập tủ sách, quỹ dịch thuật, trả lời phỏng vấn báo chí, viết bài, viết blog...Tất cả thể hiện một quan điểm tri hành hợp nhất của trí thức.

- Những bài viết, hoạt động giảng dạy phi truyền thống của BVNS. Việc SGTT buộc phải dừng chuyên mục của ông dù sao cũng là 1 chỉ dấu cho thấy khả năng tác động vào công chúng, xã hội của 1 trí thức. Tạo cơ sở niềm tin cho những việc về sau trong học thuật tinh hoa.

- Những hoạt động giới thiệu nghệ thuật đương đại của Ga 0 - Zerostation của NNH dù không nhận thì cũng sẽ đánh một dấu mốc quan trọng trong diễn trình hội nhập văn hóa nghệ thuật ở VN. Cũng chính Ga 0 với những dự án nghệ thuật như tài trợ cho trường đại học Mỹ thuật với cách làm những buổi diễn thuyết về tư tưởng hiện đại ở quán cafe chính là biểu tượng thuyết phục về sự hình thành một xã hội hiện đại ở VN đang bắt đầu.

- Quỹ văn hóa Phan Châu Trinh với tinh thần chấn hưng dân trí. Tủ sách tinh hoa, Tủ sách Nhập môn...là những chỉ dấu lành mạnh, nền tảng của xã hội mới. Đã hình thành nhiều CLB đọc sách ở nhiều địa phương, phong trào tặng sách cho trường học...Chỉ cần thêm phần đọc sách thế nào nữa là ổn.

- Sau những cãi nhau rất chi là vớ vấn lại cuối cùng hình thành được những nhóm dịch giả mới cũng là điều đáng mừng.(Thôi thì xã hội VN đang tập tranh luận với mục tiêu cá nhân sang mục tiêu ý kiến).

- Những hoạt động của những tổ chức như L'espace, Viện Goethe...càng ngày càng thu hút được sự quan tâm của bộ phận trẻ. Hay như xu hướng hồi phục phong trào Hướng Đạo, học kỹ năng sống...

Tóm lại theo tôi thấy, xã hội rất nhố nhăng nhưng không phải xoắn. Mỗi người mỗi góc góp sức thúc đẩy quá trình tích cực lên, bớt tính bao đồng khái quát hóa chung chung thầy đời đi là ổn ^^

Cái cần nhất bây giờ là những nhóm dẫn đường, những nhóm thảo luận chất lượng, đưa những cuốn sách tinh hoa tri thức nhân loại vào hơi thở cuộc sống ngày thường, tạo nhu cầu cho lớp trẻ tiêu hóa được và có nhu cầu tìm tòi. Kiểu như ông BVNS lọ mọ viết những bài abc từ đầu cho đống sách dầy cộp ông đã dịch. Cần làm ra những môi trường giáo dục mới đối chứng với nền giáo dục bệnh tật chính thống hiện nay. Kiểu như ĐH Hoa sen (đấy là nghe báo nói vậy). Hoặc là đánh từ trong đánh ra như những bài dịch tâm huyết của Trần Ngọc Hiếu trong lĩnh vực chuyên môn của ảnh cho bộ môn của trường.

Thậm chí có lẽ nên có lúc phải đăng ký tổ chức biểu tình ở cổng Bộ GDĐT, ra thông điệp mạnh mẽ chửi bỏ mẹ cái nền giáo dục quan liêu này đi. Đánh giặc dốt cũng không kém phần quan trọng so với việc chửi bọn Tàu :P

Cổ xúy cá nhân hóa, óc phê phán, tinh thần phản tư, hình thành hội nhóm xã hội, chia sẻ kinh nghiệm sống, đề cao giá trị nhân cách...haizz cũng thật là nhọc nhưng SAO PHẢI XOẮN!

Phản tư

link gốc: http://blua.tumblr.com/post/23146716862/climbing-the-ladder

dần mão thìn

Hai năm đủ cho đứa bé ngây ngô 3 tuổi đã ra dáng thằng cu tí. Cuối cùng thì cháu cũng hiểu chuyện làm nghề sau mười năm như bác kể. Những chuyện như thế này giờ ít người quan tâm.


Đời người như mộng
Chén này để tạ nước trăng.

chỉ có già

buồn lại lún phún rồi

Thử nghiệm

Mới tìm ra thử nghiệm rất thích với Galaxy Note.

Tái tạo - ghi lại được nhịp điệu của cái nhìn chủ quan. 

Nhìn là lựa chọn.

1 - Phố Thể Giao

2 - Ngõ phố & Gấu 

Nhà mình ở khoảng cái chấm vàng lơ lửng ^^

Ký họa

1.
Hôm trước khi viết những cảm nhận về tập thơ của Quang Dũng, thực ra cũng là một loại phác thảo - những ghi chép dạng blog bao giờ chả là như vậy - nên đôi khi để bảo toàn một tổng thể khả dĩ nào đó mà phải lướt qua/nhập nhòa với các khả năng khác. Bây giờ thử lại theo cách ngắn gọn:

- Ký họa là ghi chép lại bằng hình ảnh một khoảnh khắc của cuộc sống. Trong truyền thống hội họa kinh điển châu Âu thì ký họa có vai trò mờ nhạt (*), điều này khác với sự ưa thích (thậm chí sùng mộ trong một giới nhỏ) ở VN trong giai đoạn từ 1945 đến gần đây (hoặc tính đến hết chiến tranh 1975). Ngoài lý do đặc thù câu chuyện lịch sử chiến tranh khốc liệt mà riêng việc là nhân chứng đã đem lại tính hấp dẫn đặc biệt thì diễn trình lịch sử hội họa VN bán khai cũng vừa vặn phù hợp với thị hiếu công chúng giai đoạn đó - ký họa chứng tỏ tài năng vẽ giống, nắm bắt thần tình, cũng chứng tỏ xuất xứ đào tạo hàn lâm, hứa hẹn những tác phẩm kinh điển...


Quang Dũng ưa ký họa, thích khắc họa khoảnh khắc. Đặc trưng thơ QD có dấu ấn ký họa rất nổi bật. Thơ ông có nhiều câu rời sống cuộc đời thơ rất riêng trong lòng công chúng. Tự nhiên nó cũng rất vừa vặn với những cảm xúc bâng khuâng, tha thiết nhưng mơ hồ của tiền chiến (kéo dài).

2.
Tuy nhiên có hai điểm quan trọng mấu chốt có thể triển khai ở chủ đề trên thì tôi lại chưa điểm đến. Điểm đầu tiên đó là sự khác biệt trong nhìn nhận vai trò của ký họa ở châu Âu và ở VN có thể liên quan đến một gốc rễ sâu xa hơn từ hệ hình tư duy. Riêng chuyện từ đâu tôi nhận ra điểm này cũng là một câu chuyện khúc khuỷu để kể: khởi từ việc đọc tập "Những cách thấy" của John Berger tôi nhận thấy lờ mờ có nhiều luận điểm thoạt đầu nghe rất hợp lý nhưng suôn sẻ quá nên gờn gợn khả năng khác mà có thể việc đọc lại cuốn "Cái Nu không thể có" của Francois Jullien sẽ cho thấy độ chênh. Cả hai cuốn tôi đều đang đọc dở nên chưa nói được gì nhiều nhưng có một điểm quan trọng có thể kể ở đây: nếu trong truyền thống hội họa kinh viện châu Âu thì cái bất động là điều quan trọng (ít nhất với cái Nu) thì ở phương Đông - Trung Hoa - chính cái bất động là kẻ thù của họa pháp truyền thống. Phương Đông tôn vinh tiến trình - cái đang biến đổi - mà ký họa thì vừa vặn là phương thức của hội họa châu Âu để mô tả khoảnh khắc - cái đang biến đổi. Từ Tây sang Đông, đến VN nó trở thành khách quý mặc dù dưới danh phận của cái-có-thể-trở-thành.

Điểm thứ hai thực ra rất khó bàn ngắn gọn nhưng đã tư duy kiểu song thoại đối chiếu thì không thể không nhìn từ phía đặc trưng cốt yếu của thơ - từ cổ điển đến hiện đại/từ Tây sang Đông/đến Quang Dũng - để gợi sự tương đồng ở tầng sâu hơn. Chuyện này có thể nương tựa một lần nữa bác F.J với cuốn "Đường vòng và lối vào"; để xem lại những bàn luận về khoảnh khắc/vĩnh viễn, di âm, khoảng cách...

Có điều kể cả tìm tòi thêm được gì nữa thì tôi vẫn lựa chọn cách phát biểu rằng đó chỉ là một khả năng mà từ chỗ tôi thì tôi thấy thế.

Ngoài ra là người học vẽ, tôi có thể kể ra một sự kiện có tính chất bằng chứng: việc ký họa với tôi có một niềm vui rất trực tiếp và hứng khởi, trước khi mọi sức ép và ý nghĩ khác vụt đến.

3.
Nhân tiện giới thiệu mọi người một tác phẩm kết hợp tuyệt vời giữa ký họa - vũ điệu - âm nhạc - đồ họa 2D mà có lẽ chính là minh chứng hoàn hảo cho điểm chung nổi bật khắc họa cái khoảnh khắc.

http://www.youtube.com/watch?v=OBk3ynRbtsw&feature=share

Các hình họa đẹp có thể tìm thấy tại:

http://conteanimated.com/the-book/

Đời sống thường ngày bình dân Hà Nội 2012

Thiếu phụ lướt web: Làm cha mẹ chấm com

Nhi đồng xem Ti vi: Cartoon Network

Ấu nhi: Ngủ và ọ ẹ

Xem tập Mắt người Sơn Tây - Quang Dũng

Sắp xong chưa ông Vân ơi!

1.
Tôi mua tập thơ Quang Dũng trước hết vì tình cảm với những bài thơ thời hoa niên như Tây Tiến, Mắt người Sơn Tây. Hồi đó lớp 11-12, vẫn còn nhớ rất rõ liên tưởng đến góc camera thay đổi những khung hình trong bài Tây Tiến, nhưng khi thử nghĩ kỹ thì không làm rõ ra được tại sao lại như vậy.

Tập Mắt người Sơn Tây do Nhã Nam làm lần này (Trác Phong tuyển chọn) có cả thơ, ký họa và ký sự của Quang Dũng. Một cách trực quan, những ký họa khiến tôi thấy có thể hiểu hơn về lối làm thơ (dùng chữ thi pháp thì to quá ^^ ) và những thiên hướng của ông: một tâm thế phù hợp nhất với những đặc trưng của thể loại ký.

Các ký họa của Quang Dũng đều là ký họa phong cảnh (màu nước). Chắc thời gian đã làm ảnh hưởng đến chất lượng của chúng: chất màu đã bị khê nhiều. Nếu xét trên phương diện hội họa thì thấy không quá ấn tượng. Nhưng có một đặc điểm của những ký họa phong cảnh bằng mầu nước này làm tôi quan tâm: trên bình diện tổng thể thì một bức vẽ có cách thể hiện rất nhiều chi tiết, nhưng nhìn vào từng chi tiết thì nét ký họa lại không sắc sảo lắm. Hay nói theo kiểu dân học vẽ là chỗ nào cũng vẽ nên hơi tham chi tiết.

Tất nhiên đối với một bức ký họa thì tính chất tư liệu của nó được đặt lên hàng đầu. Nhưng cũng tại một bức phác họa màu nước thì đã gần tương đương một bức tranh hoàn chỉnh rồi nên đặc điểm trên nó có tính dấu ấn cá nhân. Ở đây, có gì đó tương đồng với phong cách thơ của QD mà trong bài giới thiệu Vũ Quần Phương có một nhận xét liên quan: càng về sau QD càng thiếu đi những bài thơ hay hoàn chỉnh, nhưng vẫn có những câu thơ, tứ thơ hay rải rác. Cái tương đồng là ở xu hướng nắm bắt khoảnh khắc, chi tiết.

Thơ QD có điểm giống thơ Lưu Quang Vũ sau này mà tôi nghĩ là do đặc điểm chung của những người học vẽ: giàu chất liệu hình ảnh và trong những khung hình rất gần với hội họa. Nhưng tâm thế tình cảm thì hai người khác nhau: LQV gần chúng ta  hơn, mê đắm rõ rệt; trong khi QD vẫn là của tiền chiến - hào hoa, nhiều ước lệ và chừng mực trong man mác. Có thể liệt kê được một loạt những "ơi/xa cách/nhớ mong..." với tần suất khá cao từ tập thơ. Nhưng cũng chỉ trong tâm tiền chiến mới có thể tự nhiên gọi những câu rất thiết tha như "Buồn lắm Hồ Nam ơi!". Tha thiết, bâng khuâng, tiết chế, chừng mực trong cảm xúc nhưng rộng rãi thoáng đạt, linh động trong không gian và thời gian - đó cũng là những đặc điểm của thể loại ký họa.


2.
Ký họa ở Việt Nam, nhất là trong giai đoạn 1945-1975 có vị thế đặc biệt về thể loại, khác với ở các nước khác nhiều khi chỉ nhạt nhòa trong vai trò tư liệu của hội họa giá vẽ kinh điển. Tính chất thâm nhập thực tế sinh động, lưu giữ chi tiết (mặt kia là điển hình hóa) trong phong cách lưu loát thoáng đạt của thể loại ký họa đặc biệt phù hợp với điều kiện chiến tranh ở VN. Ngoài ra cũng phải kể đến tiến trình phát triển từ ảnh hưởng của thời Mỹ thuật Đông Dương:  Hội họa thời kỳ này ở VN hầu như chỉ mới ở thời kỳ đầu của lịch sử hội họa hiện đại mà ảnh hưởng của hội họa kinh điển với đặc trưng "Hình họa là danh dự của họa sỹ" - Salvador Dalis - trừ một số ngoại lệ (Trần Trung Tín là ví dụ) - nên tâm lý coi trọng ký họa như là một cái gì có tính hương xưa, được huyền thoại hóa cũng là dễ hiểu.

Trong tư cách là tài liệu nguồn do thâm nhập thực tế, ký họa có tính chất đối diện với đối tượng: có một khoảng cách tinh thần giữa người vẽ với khung cảnh hay câu chuyện. Một mặt anh ta là chứng nhân của sự kiện, mặt kia ngay tức thì anh ta không để cảm xúc chủ quan của mình chi phối tính chất ghi chép dữ liệu. Vẽ  bằng đường nét là phương tiện vừa vặn với ký họa - bằng một sự nhạy cảm tuyệt đỉnh vốn đã như thế ngay từ nguyên thủy. Người vẽ ở đây đóng vai khách lạ với khung cảnh/câu chuyện. Trong chiều kia, câu chuyện được kể lại (bằng hình ảnh) của một người trở về từ những chuyến du hành luôn có tính hấp dẫn đặc biệt của chốn chưa biết với người thưởng lãm.

Thể loại ký - văn xuôi tự sự, những ghi chép trong văn chương có một phổ khá dài từ nhật ký, ký sự, bút ký đến tùy bút. Chúng có đặc điểm chung là sự di chuyển - trong không gian và thời gian. Rõi theo, mô tả, dẫn dắt. Trải nghiệm, chuyển động, giản lược trong sự kiện và những tự sự trữ tình của người viết/đi được gia giảm liều lượng theo từng đặc trưng thể loại. Với ký, người ta không thể tách ra khỏi câu chuyện cái phong cách lữ khách riêng có và do vậy bản thân sinh động của con người tác giả cũng dự-phần bàng bạc trong suốt các câu chuyện. Ai bình thơ Quang Dũng mà chả nhắc đến nét đẹp trai, hào hoa người Hà nội của ông. Phải chăng đó là cách những câu thơ tuyệt diệu mênh mông rời rạc trong thơ Quang Dũng sống cuộc đời thơ của riêng mình.


Tôi nhớ xứ Đoài mây trắng lắm
Em có bao giờ em nhớ thương?


3.
Nhưng điều đọng lại nhiều nhất sau tập thơ với tôi là câu chuyện của Phan Lạc Tiếp (11,1971) về tình cảm mẹ con nhà thơ. "Lời mà cụ Tổng nói với chúng tôi là "Hôm anh Diệm về có hai người đi kèm. Anh chỉ nói với mẹ một câu rằng mẹ đi đi. Thế thôi.". Bài thơ "Nhớ về mẹ" được viết sau đó vài năm.



(Entry này tặng riêng bác Gỗ Mun)


^^

Vô sư vô sách

Câu chuyện dịch thuật đang có mấy tầng, mấy nhánh để nghĩ:

- Dịch là bất khả: http://lythuyetvanhoc.wordpress.com/2012/02/23/boris-buden-d%E1%BB%8Bch-la-b%E1%BA%A5t-kh%E1%BA%A3-hay-lam-vi%E1%BB%87c-do/

- Xét lại để đối chiếu: Nguyễn Hiến Lê là điển hình, Bùi Giáng thì vô đối.

- Dịch giả/dịch thật: lỗi và quy kết - hay là phân biệt luận cứ với luận chứng của làn sóng ném đá kịch liệt hiện nay.


Tôi thì lại quan tâm đến phía bên kia của câu chuyện: Liệu có một hệ quy chiếu nào cho những người đọc không am tường ngoại ngữ, để họ có một cơ hội thoát khỏi thân phận xách mé vô sư vô sách không? 

Tôi sẽ từ từ thử xem có cách gì không ^^

Nhị thập cửu chương, tử viết

Quá nhi bất cải, thị vị quá hĩ.