Có những hợp đồng được ký trong phòng họp hay những quan hệ được xác lập trên giấy tờ. Nhưng cũng có những thứ chỉ thực sự bắt đầu sau khi người ta rời khỏi bàn ăn, bước vào một căn phòng có ánh đèn mờ, một màn hình nhấp nháy và chiếc micro chuyền từ tay người này sang tay người khác. Tôi từng nghĩ karaoke chỉ là một hình thức giải trí hơi ồn ào của xã hội hiện đại. Về sau mới nhận ra nó có lẽ là phần cuối của một nghi thức xã giao dài hơn nhiều.
Người ta thường bắt đầu bằng công việc. Dự án thế nào, thị trường ra sao, ai quen ai, ai biết ai. Những câu chuyện ấy vận hành bằng ngôn ngữ của lý trí và lợi ích. Rồi rượu xuất hiện. Không phải ngẫu nhiên mà trong tiếng Việt có câu "vô tửu bất thành lễ". Rượu không chỉ để uống. Nó là tín hiệu rằng những người có mặt đồng ý bước vào một không gian giao tiếp khác, ít chính thức hơn, ít phòng bị hơn.
Nhưng nếu rượu chỉ dừng lại ở đó thì có lẽ vẫn chưa đủ. Bởi sau một vài chén, người ta không còn muốn nói về công việc nữa. Họ bắt đầu kể về mình. Rồi đến một lúc, ngay cả kể cũng trở nên thừa thãi. Người ta hát.
Tôi nghĩ đó là khoảnh khắc thú vị nhất của cả cuộc vui.
Một người đàn ông vốn nghiêm nghị trong phòng họp bỗng chọn một bài hát cũ từ ba mươi năm trước. Một người khác chỉ thích những bản tình ca sến súa. Có người say sưa với nhạc đỏ, có người thuộc từng câu nhạc trẻ. Trong vài phút ngắn ngủi, tất cả những chức danh, địa vị, học vị hay vị thế xã hội ấy bỗng lùi xuống phía sau. Điều hiện ra không còn là một giám đốc, một chủ đầu tư hay một đối tác. Điều hiện ra là ký ức của một con người.
Người ta thường bảo karaoke là nơi ai cũng muốn cầm micro. Điều đó đúng. Nhưng có lẽ chiếc micro không chỉ là quyền được nói. Nó còn là quyền được xuất hiện dưới một hình thức khác. Bài hát được chọn nhiều khi không quan trọng bằng việc nó được chọn, bởi mỗi bài hát đều là một dấu vết: về một mối tình cũ, về thời quân ngũ, những năm tháng nghèo khó. Có bài chỉ đơn giản là âm thanh của tuổi trẻ. Trong đời sống thường ngày, rất ít khi chúng ta kể cho người khác nghe những điều ấy. Nhưng trong karaoke, chúng được công khai một cách hợp lệ.
Người ta không nói "Tôi nhớ những năm hai mươi tuổi của mình.", "Tôi vẫn chưa quên người ấy.", "Tôi cô đơn."...
Người ta hát.
Bởi vậy, tôi luôn nghĩ đồng ý đi hát với ai đó thực chất là một dạng cam kết ngầm. Nó không chỉ là đồng ý kéo dài cuộc vui. Nó là đồng ý cho người khác nhìn thấy một phần bề mặt cảm xúc riêng tư của mình.
Điều kỳ lạ là phần lớn thời gian, chẳng ai thực sự lắng nghe ai. Người ta chờ đến lượt mình. Người ta nói chuyện riêng. Người ta cụng ly. Người ta giật micro. Nhìn từ bên ngoài, mọi thứ có vẻ hỗn loạn và chẳng mấy ý nghĩa, nhưng có lẽ ý nghĩa của nghi thức này chưa bao giờ nằm ở việc mọi người phải nghe hết bài hát của nhau - Nó nằm ở việc mọi người cùng chứng kiến.
Giống như trong một ngôi làng cũ, người ta không cần phải nghe rõ từng lời khấn trong đình làng để biết lễ hội đang diễn ra. Điều quan trọng là tất cả cùng hiện diện trong cùng một thời khắc. Karaoke có lẽ cũng vậy. Trong xã hội hiện đại, nơi con người ngày càng được nhận diện bằng chức năng hơn là bằng câu chuyện đời mình, những cuộc hát ấy là một trong số ít không gian mà ký ức riêng tư còn được phép xuất hiện giữa đám đông. Nhiều khi người ta ra về mà chẳng nhớ ai hát bài gì, nhưng họ nhớ rằng đã cùng nhau đi qua một buổi tối. Nhớ rằng đã thấy người kia cười nhiều hơn thường ngày, rằng đã thấy một người vốn cứng rắn bỗng nghẹn giọng ở một câu hát cũ.
Có thể đó là thứ còn sót lại của những nghi thức cộng đồng trong đời sống đô thị. Không còn sân đình hay hội làng. Không còn những đêm hát đối đáp kéo dài đến sáng. Chỉ còn một căn phòng kín, vài chai bia, vài chiếc micro và những bài hát cũ. Nhưng biết đâu, trong hình thức có phần vụng về ấy, con người vẫn đang âm thầm tìm kiếm điều mà họ luôn tìm kiếm từ hàng nghìn năm nay: một cảm giác được nhìn thấy, được thừa nhận và được thuộc về
