Ghi chép. Những giấc mơ đã mơ. Bảy. Bình 2 (ghi chép 1).

1.
Câu chuyện giấc mơ đã đến hồi vãn và ý nghĩa đích thực của những giấc mơ sẽ mãi mãi là câu chuyện "một mình mình biết một mình mình hay" mà thôi. Tôi chỉ muốn ghi lại chúng như là những biên bản của một vài năm tháng đã qua. Có nhiều thứ nhất thời có lúc ta muốn xoá bỏ đi, nhưng thực ra nên để đó và đi tiếp. Thời gian sẽ bình ổn, và đôi khi chính những thứ lủng củng linh tinh của quá khứ sẽ giúp ta đỡ ảo tưởng hơn, nhận thức đúng thực tại hơn. Để kết thúc loạt ghi chép này sẽ là vài dòng về giấc mơ đã dùng để khởi đầu. (Tôi vốn định trích 1, 2 giấc mơ của vài người bạn trên diễn đàn đã phân tích nhưng đó là ngữ cảnh một hội thoại khác, giờ nghĩ lại nên không muốn đưa ra nữa)

Rất ngạc nhiên là khi nối kết các ký ức lại tôi nhận thấy tâm trí đã lựa chọn nhiều biểu tượng rất hay. Hình ảnh cụ già chính là do ảnh hưởng của một bài báo đã đọc lúc trong ngày mà Châu Giang (hoạ sỹ) có nói về sự chín muồi của tuổi già trong những bức ảnh chụp các cụ già ở Hội An. Bộ 3 chính là tượng trưng của Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng) mà lúc đó đang nằm trong tâm trí tôi từ câu chuyện trước đó trên Hương Sơn. Trong Tam bảo ta chỉ có thể biết chắc được Tăng, do vậy chỉ có 1 người đứng ra nói chuyện với tôi. Và cũng chỉ là người hướng dẫn và tôi phải tự giải quyết vấn đề của mình (lũ rắn và thỏ tượng trưng cho nhân quả chằng chịt - công án "bất lạc nhân quả và bất mị nhân quả"). Nhưng triết lý sống không phải là 1 trò chơi chữ nên giấc mơ không thể làm được điều thần kỳ và thường cái kết thúc cũng chính là cái đã khởi đầu mọi sự.

2.
(trích. nốt)

Ta thử so sánh giữa những gì hình ảnh và nhịp điệu cảm xúc đã thể hiện trong giấc mơ này với những gì được ý thức đến trong lúc tỉnh thức tại cùng một khoảng giai đoạn thời gian của người mơ.


"Những thúc đẩy nội tâm tạo ra một trạng thái mơ hồ - điều này làm tôi thực sự vừa lo sợ vừa ưa thích nó. Chẳng lẽ lại là thứ trạng thái rẻ tiền mà người ta vẫn gọi là “thú thương đau” đó sao. Và mặc dù nó được ngụy trang bằng hình thức gì, đắp điếm bằng ngôn từ hay triết thuyết hoặc tôn giáo nửa vời thì cái sự thực hiển nhiên vẫn là một tâm hồn tha hóa – sự yếu hèn của ý chí đi cùng sự thiển cận của lý trí. Tất cả điều đó phải chăng là biểu hiện của tính vị kỷ hẹp hòi? Vậy phải đặt vấn đề và giải quyết như thế nào đây?

- Thứ nhất, sớm hay muộn thì trong mọi nẻo của cuộc sống đều cũng phải đụng tới câu hỏi về ý nghĩa của đời người. Nếu không thực sự trả lời được thì suốt cuộc đời sẽ chỉ là sự dằn vặt và ám ảnh bởi sự hèn nhát. Sẽ không bao giờ tôi có thể coi như chưa từng có câu hỏi này. Nói cách khác thì không thể chấp nhận ý nghĩ thỏa hiệp nửa vời được. Mặc dù vấn đề là riêng tư nhưng nó đã là một vấn đề của ngàn đời nay rồi. Người ta chỉ sống một lần duy nhất trong sự vô cùng tận của không gian và thời gian. Những bản năng, những nhu cầu mà tự nhiên và xã hội tạo ra cho bản thân đã trở thành ràng buộc – như tơ rối vậy. Tôi vùng vẫy tuyệt vọng trong đó. Người ta nói nhiều tới giản dị - họ đánh đồng sự an phận với giản dị. Khốn kiếp! Tôi nguyền rủa thái độ đó. Họ thương hại nhìn tôi như nhìn một thực thể quái đản lầm lỡ. Tôi không tìm cách biện bác vì tôi cũng không thương gì cái bản thân đó. Vả lại tôi không cho mình cái quyền cười nhạo kẻ khác khi bản thân mình tồi tệ. Nếu anh hạnh phúc thì anh phải tôn trọng hạnh phúc của người khác và cảm thông với kẻ bất hạnh; nếu anh bất hạnh lí gì anh ghen tức hạnh phúc của người khác và không chia sẻ với kẻ đồng cảnh? Nhưng khi anh phải lựa chọn giữa quyền lợi và thua thiệt thì sao? Khi tôi chưa biết nơi nao là con đường phải đi mà tôi lại phải lựa chọn – lựa chọn khi hạnh phúc và quyền lợi (thứ quyền lợi được gán ghép bởi cái Tôi tự ngã đã và đang có trong mỗi bản thân) được đánh đồng một cách mù quáng. Làm gì có thứ hạnh phúc được xây dựng trên bất hạnh của kẻ khác? Nhưng nói như thế có khác gì mặc cả bằng chữ nghĩa đâu. Không hiểu ý nghĩa sống thì làm sao biết hạnh phúc là gì mà lựa chọn mà nói luận lí đây? Tôi biết rằng tôi muốn sống ngay trong cuộc đời này, với tất cả những gì tôi có – nếu như tôi hiểu ý nghĩa cuộc sống đích thực, thì đó chính là giản dị. Bằng không, đó là nhợt nhạt và hèn mọn. Bằng những kinh nghiệm tinh thần của bản thân, tôi bắt đầu nghi ngờ tri thức và những giá trị xã hội – khi mà trước kia tôi ra công để biết và hiểu nó, tôi luôn cảm thấy nuối tiếc điều này đồng thời tự chế giễu nó. Nghĩa là tôi đang phân vân và phải lựa chọn. Một đàng là con đường mà hầu hết mọi người đều đã chấp nhận, một đàng là những điều tôi chưa thấy rõ hẳn. Tôi biết khi nói như thế là tôi đang mắc phải tình trạng thụ động trông chờ một điều bên ngoài mình, một sự mong đợi siêu hình giải quyết hộ mình. Ông tăng hỏi Mục Châu: Làm sao khỏi mặc áo ăn cơm? – Mặc áo ăn cơm! Tôi cảm nhận dễ dàng hơn là giải thích thoại đầu Thiền này. Nhưng tôi chưa thóat, nghĩa là tôi vẫn chẳng hiểu quái gì cả. Nghĩa là cái biết chưa thành cái thấy – cái biết vẫn chỉ là một thứ trang sức mà thôi.

Thứ hai, là bằng cách nào tôi sẽ đi con đường phải đi này đây? Sự mềm yếu trong sâu thẳm đòi hỏi một người dẫn đường hay chí ít là một bạn đường; nhưng phải chăng đó là mầm mống vi tế của thái độ trông mong vào thế lực bên ngoài mình – cũng là phút căn bản nguyên thủy khiến kẻ đi đường mãi mãi lầm lỡ? Rồi nữa, mấy tháng vừa qua, chỉ là thử chầu rìa cuộc sống mà tôi định ẩn dật trong đó đã khiến tôi vỡ lẽ ra rằng tôi sẽ chẳng bao giờ có được khoảng lặng lí thuyết để mà giải quyết sứ mạng của chính mình. Cuộc sống chồng lớp những ràng buộc, nó vận động không ngừng và vô thường hằng; nếu không nắm bắt được là vì thế đối đãi chứ không vì tự thân nó thiếu điều gì cả. Nhưng tôi phải đặt toàn thể năng lực tinh thần của bản thân vào đâu? Tôi cần hành trang gì cho chuyến đi này? Tôi phân vân giữa lí trí và ý chí. Khi tôi có ý định đặt ý chí vào một chỗ nào đó thì lí trí lại cản trở bằng sự lưỡng lự phân vân; và hai thứ đó không còn là một thể thống nhất nữa. Nói cách khác chính là tôi đã đánh mất niềm tin. Triết học có những tiên đề tiên nghiệm và tôn giáo có những tín điều; tôi không máy móc phân biệt hay mặc cảm thành kiến gì về các khái niệm này mà chính là tôi thiên về thực chứng hơn là sa vào trùng vi của ngôn ngữ, luận thuyết. Có thể đây chính là mấu chốt của vấn đề, tôi muốn theo con đường của phương Đông đi thẳng vào con người hơn là phân chia nó thành các đối tượng riêng biệt của phương Tây. Giờ đây nếu phải thay đổi, dù là tạm thời, thì chính là thay đổi điều này: giữ cho mình không sa vào thiên kiến vô lý nào và gõ tất cả cánh cửa, dò mọi nẻo đường bằng toàn bộ năng lực sinh mạng sống của mình. Không phải tôi có lúc chưa nghĩ tới điều này mà chính là tôi thường bị sao lãng và hấp dẫn bằng cái vẻ hạnh phúc thường nhật của mọi người – Làm sao tôi không hiểu tôi đang có ý định phủ nhận cái tri thức mà chính nó giúp tôi nhận biết và tư duy đây, cho dù điều này nếu xét cho tận cùng thì không rốt ráo và cũng chỉ là vòng lặp mới của ngôn từ mà thôi. Không chừng sẽ nảy sinh lí luận luẩn quẩn về khái niệm và đối tượng phản ánh hay lời phàn nàn của tự nhiên khi bỗng một ngày cái ngôn ngữ được nuôi dưỡng và phát triển quay ra đòi quyền tạo tác thế giới...

Đến đây tôi ngờ ngợ nhận ra khiếm khuyết của mình: Tôi đã đi tới những câu hỏi, loay hoay tự tìm cho mình lời giải; những suy diễn ngây ngô đã có những lỗ hổng, tôi bổ khuyết nó bằng những mẩu nhỏ luận lý hay ý tưởng của người khác và rồi cái Tôi tự ngã luôn chờ chực sẵn để biến tạo thành những ngôn ngữ mới của nó mà không đếm xỉa đến cứu cánh. Anh ấy đã nói đúng. Tôi luôn đứng ngoài suy nghĩ của người khác và có chăng thì chỉ là đứng một chân thôi! Có một con vịt muốn cười nhạo thượng đế ở đây."

3.
Nhân bài viết nịnh vợ rất hay của bác ĐHP, em xin kính bác 1 ly bằng mấy dòng ngày trước :)

Tản mạn về rượu và say và tàn cơn say.

Ghi chép. Những giấc mơ đã mơ. Sáu. Bình 1 (ghi chép 3).

(Tranh của bạn Beo)

Bắt đầu từ phần này có vài trích dẫn hoặc phân tích về các giấc mơ. Đôi khi là cả phân tích giấc mơ người khác.

1.
Những gì chúng ta đã đề cập đến có vẻ tương đối thuận lợi. Nhưng thử bất đầu trở lại với logic ban đầu: kinh nghiệm với hiện tại đem lại kinh nghiệm nội tâm, sau đó một sự kiện mới được lặp lại trong đường lối tương tự mà ta chưa nhận thức hết. Và giấc mơ dùng kinh nghiệm cũ để tái tạo - thông qua những hình ảnh kinh nghiệm cũ. Rồi, nhưng câu hỏi sẽ là: khi nào những ấn tượng sâu đậm được giải tỏa (nếu chúng xấu) và ngược lại. Hay động cơ của ký ức là gì? Cái đang xảy ra trong giấc mơ là hiện tại hay quá khứ - theo logic ngược lại - hay là cả hai cùng đồng thời tái diễn như một sự tổng hợp thậm chí là dự kiến? Và theo đường lối khép kín của logic này thì làm sao giải thích sự phong phú theo thời gian của trí tuệ (lúc thức) và nội tâm tình cảm (lúc ngủ) - vấn đề mà Freud đã tránh được bằng lý thuyết lược quy về tâm thức nguyên thủy của ông?

2.
Một giấc mơ buồn cười. Đi làm mãi rồi tự nhiên lại có chuyện vì bạn bè rủ rê mà đi thi văn ĐH. Lỡ một kỳ trong 3 kỳ mà thi vẫn đỗ, còn kịp nhẩm là điểm tb là 9 điểm. Bất chợt một cảm giác rất ngạc nhiên xuất hiện. Kỳ quái, văn chương là thứ đã cách xa mình đến mười mấy năm, lúc này mà theo học thì làm quái gì cơ chứ? Chả làm gì cả, chả liên quan gì đến cuộc sống của mình hết. Thoáng qua là ý nghĩ, đỗ rồi cứ học đi ít ra còn được ít Hán Nôm...Tỉnh dậy vẫn không hết ngạc nhiên.

Thân thể cũng chính là tượng trưng của tâm linh. Cơ thể chúng ta là biểu hiện của nội tâm. Nó tự nhiên và phổ biến. Đơn giản như khi buồn người ta sẽ khóc - không cần phải học. Nếu cứ dõi theo mãi, nhất định rồi chúng ta cũng nhận thấy, ngay cả khi tỉnh thức chúng ta vẫn phần lớn trong một cơn chiêm bao khác. Một chiêm bao thăm thẳm, miên man qua tỉnh qua mê, qua mỗi con người. Nếu tôi kể về giấc mơ là tôi mong muốn một sự đồng cảm trong sự quy hồi về bản thân mỗi người. Chả bao giờ tôi thích cái hình ảnh ông đồng bà cốt cho phép mình cái quyền phán xét về nội tâm người khác. Mỗi người đầy rẫy những tượng trưng ngẫu phát trong mình. Một khi anh có sáng tác viết lách được ra cái gì đó - với anh rất có thể nó là ngẫu phát - ra với cộng đồng nó sẽ vang vọng xô dạt như là những ngẫu phát khác, sai biệt vô chừng. Sợ tơ, làn khói mỏng manh của tượng trưng phổ biến, cái vốn chung của cộng đồng 100tỷ vượn-người này nhập nhằng, nhòe nhoẹt gạch xóa đâu đó ở anh ở tôi. Có một điều an ủi: tượng trưng ngẫu phát giúp ta giải thích được vì sao đôi khi giá trị của tác phẩm lại không phụ thuộc vào tác giả của nó. Nếu không thế giới hiện thực nhân văn thật đáng buồn nản vô cùng...

3.
Về giấc mơ trong ghi chép số 3: Đây chính là một ví dụ về cái gọi là sự tràn đầy của cảm xúc. Giấc mơ này đã phản ánh đúng những tâm tình của tôi lúc đó, hậu quả của thái độ bế tắc trước những vấn đề của xung đột chính trị, của chiến tranh mà đường lối triết lý đạo đức có sắc thái khắc kỷ tôi đang tìm hiểu chưa cho tôi thấy một đường lối ổn thỏa. Một cách tự nhiên chúng ta có những tình cảm thái độ nhất định trước một vấn đề, thậm chí ở đây là một nhu cầu giải phóng suy nghĩ bản thân. Khi chưa thỏa đáng thì có lẽ vấn đề đã bị xếp vào một chỗ, cho tới khi một nguyên cớ nào đó khơi dậy tất cả. Đây là một trong những giấc mơ có ấn tượng tình cảm xúc động mãnh liệt nhất của tôi. Nó cho thấy những gì ta cảm nhận sâu sắc luôn hiển hiện trong tâm trí ta cho dù ta không nghĩ đến chúng lúc tỉnh thức. Giấc mơ cho ta thấy cái gì là quan trọng với tâm trí ta.

Ghi chép. Những giấc mơ đã mơ. Năm: Ba giấc mơ. thứ hai và thứ ba.

1.
Tản mạn vài điều về những hình ảnh tượng trưng. Qua một vài ví dụ chúng ta cũng đã có thể thấy là nếu không bám sát các dữ kiện thì rất dễ sa vào mê lộ của các liên tưởng. Cái quan trọng ở đây là gì: đấy là các hình ảnh tượng trưng trong giấc mơ là tượng trưng ngẫu phát, nó liên hệ trực tiếp và duy nhất với người nằm mơ (không kể vài ngoại lệ). Trong phương pháp phân tích trên có một điểm nhất quán: hình ảnh tượng trưng cho kinh nghiệm nội tại. Nếu không bám sát giả thuyết này thì chúng ta sẽ gặp những trường hợp rất khác nhau như Freud và Jung: cả hai ông dù trái ngược nhau về quan điểm nhưng đều lược quy mọi hình ảnh biểu tượng thành tượng trưng của một tượng trưng khác! Sau đó mới là cảm nghiệm nội tại. Trong trường hợp theo Freud lại càng chặt chẽ hơn: chỉ những cảm nghiệm tính dục ấu thời mới quan trọng. Hệ quả là hệ biểu tượng của ông khá đơn giản: chỉ được phân chia thành những cái gì tròn tròn, rỗng, chứa đựng được và ngược lại! (Nếu cứ theo phép lược quy này thì (trộm vía) hình ảnh cưỡi máy bay về quê trong giấc mơ của bác X rất đặc sắc! . Hay như giấc mơ lội giữa cánh đồng nước tung tóe, ngổn ngang xác người của M thiếu hiệp cũng rất hào hùng, đầy khí phách!!!

Cũng nên liệt kê ra đây một số loại giấc mơ điển hình hay gặp. Loại thứ nhất là giấc mơ thấy mình trần truồng. Tùy thuộc vào tình hình cụ thể nó có thể là một giải tỏa dồn nén hay đơn giản là một nhu cầu thành thực. Câu chuyện "Bộ quần áo của hoàng đế" của Anđecxen đã từng được phân tích dưới những góc độ rất khác nhau giữa Freud và E.F! Trung thành với nhãn quan duy vật sinh lý của mình, F đã phân tích hình ảnh câu chuyện theo góc độ: hoàng đế là nhu cầu giải tỏa của người nằm mơ, bộ quần áo là sự kiểm duyệt và giấc mơ là bản thân người nằm mơ. Nhưng E.F lại căn cứ trên sự kiện rất hiển nhiên của tình tiết để đi đến kết luận là ý nghĩa ở chỗ tố cáo khả năng bóp nghẹt, làm sai lệch các phán đoán của uy quyền tuyệt đối. Chỉ những người không chịu sự áp chế mới nhận thức đúng được sự vật!

Loại giấc mơ thường thấy thứ hai là giấc mơ lặp đi lặp lại. Một số người thường xuyên mơ thấy một giấc mơ như nhau trong rất nhiều năm. Bản thân tôi cũng có một giấc mơ như vậy. Đại loại nó liên quan đến một hành trình đi qua những địa điểm mà tôi thấy hết sức quen thuộc, với những con người rất quen thuộc như từ tiền kiếp vậy, nhưng không thể nhớ ra là cụ thể là gì, lúc đầu còn không nhận ra mối liên hệ gì với các kinh nghiệm đã trải qua. Tôi còn vẽ lại được toàn bộ bối cảnh trên một tờ giấy, rẽ phải rẽ trái, xuyên đồng, qua làng qua chợ, ghe bến sông, qua con phố nhỏ, leo núi lên rừng thế nào...!!! Những giấc mơ như vậy thường liên quan đến một ấn tượng, sự kiện sâu sắc đối với người nằm mơ nhưng lúc tỉnh thức rất khó ý thức được nó là gì!

Cũng phải kể đến những giấc mơ liên quan đến tình trạng thể chất và những tác động vật lý từ môi trường bên ngoài tác động đến người nằm mơ. Trạng thái trước khi ngủ rất ảnh hưởng đến tình hình giấc mơ. Thậm chí Luật của người Do Thái có quy định cụ thể về trường hợp giấc mơ ngoại tình mà trong trường hợp nào thì bị kết tội thật và trường hợp nào thì được miễn trừ! Một trường hợp hay gặp là những giấc mơ đánh thức chúng ta tỉnh dậy khi cơ thể quá mức chịu đựng về một khả năng nào đấy. Tôi hay gặp tình huống này đó là khi nằm mơ thấy những hình ảnh quen thuộc của khu hố xí công cộng trong khu tập thể ngày bé! Cảm giác kinh tởm luôn ngăn chặn mọi sự trút xả và tất nhiên tỉnh dậy cái là phải chạy đi ngay rồi!

Một loại giấc mơ nữa mà tôi có thời kỳ đã thường gặp phải, là mơ thấy mình bị dồn vào đường cùng, bế tắc. Luôn luôn là do hoàn cảnh xô đẩy, mình vì tự vệ mà gây ra tội ác, kiểu như phim hình sự, sau đó là lẩn trốn, bỏ chạy trước sự truy đuổi. Luôn luôn kết thúc trong bí bách cùng quẫn tuyệt vọng. Có lần gí súng vào đầu bóp cò, đầu giật căng lên rồi tỉnh dậy, có lần phải nhảy từ nhà cao tầng xuống. Thường xuyên cheo leo trên miệng vực, tiến thoái lưỡng nan! Khỏi phải nói đấy cũng là giai đoạn bế tắc, trầm cảm trong tư tưởng của tôi. Lúc tỉnh thức cũng rất hắc ám huống hồ là lúc mơ!

Nói đến chuyện giấc mơ bay. Tôi tự xét thấy mình cũng là dạng người "bay bổng" vậy mà từ rất lâu rồi tôi mong mình có thể mơ thấy bay được, thế mà chả bao giờ xảy ra. Hồi trước còn ở nhà, đêm nhìn lên trời khuya nghĩ rằng nếu bay được thì sẽ thế nào nhỉ? Nhưng trí tưởng tượng không đáp ứng được nên tôi trông chờ vào giấc mơ, nhưng không thể. Mãi sau này, khi tinh thần nhẹ nhàng ít nhiều thì mơ được hai lần: một lần ôm cái gối, phải vịn vào nó mới bay được, hơi chập chờn nhưng tỉnh dậy rất sảng khoái. Lần thứ 2 là đạp xe đạp mà bay được nhưng không hấp dẫn bằng lần trước, chỉ hơi la đà thôi. Nhưng kể từ sau khi đã đi máy bay rồi thì những giấc mơ bay được trở nên bình thường. Bay dễ dàng nhưng cũng không còn ấn tượng gì đặc sắc! Có thể thấy rằng dù gì thì rõ ràng giấc mơ chỉ có thể diễn đạt những cảm nghiệm mà chúng ta đã trải qua trong thực tế thôi.

Về sau này thì lại hoàn toàn khác, gần đây tôi thường mơ những giấc mơ có nội dung mạch lạc, suy nghĩ rất vô ngã, sáng suốt và "khách quan". Thậm chí có hiện tượng như là mình làm tiếp một việc, hay một hành động gì đó thật đến nỗi chả còn biết là tỉnh hay mơ nữa! Tất nhiên vẫn xen kẽ những mộng mị khác. Lại có hiện tượng đang mơ, gặp tình huống quẫn bách thì tự nhủ rằng chắc chắn đây là mơ, ví dụ như có lần sau khi quá hoảng sợ trên mép vực một hồi lâu tôi đã quyết định rằng đấy chỉ là mơ và nhảy thẳng xuống!

Không thể không kể đến những giấc mơ đẹp, nhẹ nhàng, lãng mạn, mạch lạc. Có lần tỉnh dậy còn thấy môi miệng thơm tho sảng khoái nữa!

2.
Giấc mơ thứ hai.

“Nửa như một trò chơi, sau lại hóa thật. Trò chiến tranh – mình có súng – súng loại hỏa lực mạnh. Bối cảnh khu phía sau của công ty D cũ (khu sản xuất). Có một vài người quen thời ấy (họ đối với mình như không còn nhỏ nhưng chưa lớn hẳn). Chủ yếu là như trò chơi giữa cùng lứa với nhau. (Có một lần đã mơ tương tự, tưởng tượng sự quyết chiến của hai phe cũng ở chỗ này – mình luôn ở khu sau, nhà cấp 4). Có lúc nguy cấp, địch áp sát – dùng tên lửa bắn ra để đuổi – đuổi được nhưng nó bay vòng xuyên làm hỏng cổng hậu (phía sau của trận địa). Mình lo lắng mặt sau và phương pháp sử dụng vũ khí hạng nặng như vậy, nhưng mừng là thoát nguy – tống được kẻ địch đi. Luôn cẩn thận sợ mọi khả năng. Bố trí người ra các nơi (không tin ai cả là có đủ yên tâm cho mỗi vị trí). Tự mình phân ra có thành từng cặp coi mọi phía – một người dùng tiểu liên, một người dùng súng hạng nặng, kiểu B40 – hơi yên tâm. Lại sáng kiến ra phương pháp trèo ra phía khu BV, lên áp mái khu kho rồi tiến về phía thuận lợi bí mật bắn tỉa quân địch, tuy nhiên nếu bị phát hiện thì khó sống.

Lần mơ này không tự tin được như lần trước. Địch mạnh hơn (như Mĩ và LHQ) và mình dùng trung liên, có lỗi do hết đạn. Thỉnh thoảng bắn lên những chiếc máy bay lớn trên trời nhưng không tới. Nhưng cuộc chiến có vẻ chưa bắt đầu – chỉ hơi xuất hiện. Hơi lo vì phía mình chưa hoàn toàn chuẩn bị. (Có cả cảm tưởng như mình đối đầu với người quen, bạn học).

Nhớ ra (trong mơ) phía có thể bị tập kích bí mật trên mái nhà trong giấc mơ trước – lại nghĩ hình như địch một người, ta một người đều đã lên đấy (ta – là bạn mình T). Vẫn quyết định bắn lên trên tiêu diệt – không biết có phải quân mình không?

Rồi không khí xuống đêm đen, mọi thứ lắng xuống như là kết thúc một phen lao đao, nhưng giống hơn là kết thúc trò chơi trang lứa. Về phía khu tập thể và sang phần mơ sau...”

Giấc mơ thứ 3.

“Không khí gia đình, căn hộ tập thể cấp 4 của gia đình (đã hoang, không còn ai ở lại). Một sự trang hoàng bằng những thứ tận dụng trong nhà (giấy khen cũ, treo ngược, ẩm mốc), khung linh tinh, chữ nho (mình cũng không biết nghĩa), vải cũ, xanh da trời pha xám, dây điện cũ linh tinh, nhiều đoạn. Không khí bạn bè cũ gặp nhau (T, T...). Ồn ào, phô trương, huênh hoang, tự giễu. Mẹ tin và phục. Mẹ hỏi có được không (trang trí). Mình bảo, không thực chất nhưng cũng cần thiết đôi khi, nói chung là được. Nhìn kỹ thấy sơ sài quá, hỏi mẹ ai làm khéo thế, có cả chữ nho – “Dì đấy !”.

Chuẩn bị dọn, bác M đến chơi. Mẹ có ý khoe, bác khen. Bỗng phát hiện có hòn đá (dị vật) biết nói, có vẻ quái dị, ma quái. Bác sợ (mình hơi sợ trong lòng). Vội mang lên bàn thờ (ông bà) thắp hương. Mình không thích. Làm như cũng vái nhưng lại cố dùng ý chí xua đuổi nó đi. Nó biến mất. Mọi người (2 người) trầm trồ. Mình huênh hoang giảng giải (Khổng tử nói: không liên quan mà thờ cúng là nịnh bợ), dù trong thâm tâm biết là mình ăn may. Bỗng bác M thấy tất cả (hương nhang và cả chân hương) cùng biến mất lại xuất hiện dưới nền nhà từ phía sau mọi người. Vật quái dị biến mất, có vẻ nhập vào hình ảnh mấy nén hương. Mình hơi lo nhưng quyết không chịu, bèn lại dùng phương pháp cũ: đầu tiên là chắp tay lại dùng ý chí xua đuổi, tiêu diệt. Rồi còn quỳ xuống nữa (dùng hình thức như trân trọng nhưng lại có ý chí tiêu diệt). Mình cũng không chắc có được không – cũng hơi sờ sợ - nhưng nhất định không chịu khuất phục chấp nhận. Mẹ cũng đồng tình, mang mấy thứ (có vẻ như mấy cái ví da, màu xám, màu nâu...của H cho) ra (lúc ấy mình nhớ như là cũng là những thứ bị ma ám vào; mình đã xua vào đấy). Mình dùng ý chí (không tận lực lắm) quyết diệt. Ngọn lửa bùng lên và đốt chát tất cả - đám cháy không mạnh lắm nhưng có vẻ đã xong (hình như còn sót một phần). Bác M nói “Cháu cứ lạm dụng cách này thì sẽ bị suy sụp tinh anh, giảm trí tuệ, tuổi thọ đấy” – Mình phản đối yếu ớt, nhưng lo lắng trong lòng. Lại dọn – mình lên chỗ ngủ của mình, có cảm giác hơi sờ sợ, rồi định ngủ với bạn bè chung...Tỉnh dậy sờ sợ câu nói suy giảm trí tuệ, đặc biệt là rút ngắn tuổi thọ...

Ghi chép. Những giấc mơ đã mơ. Bốn: Ba giấc mơ.

1.

Tản mạn một chút về những vấn đề rải rác của ngôn ngữ. Ở trên kia chúng ta đã lấy ví dụ về tượng trưng tập quán bằng ngôn ngữ. Trong đó nói rằng mối liên hệ nội tại sâu xa đã bị mất đi và chúng ta - người đương thời - không cần biết đến chúng. Chính ở chỗ gián đoạn này, nếu đẩy sâu được hơn nữa sẽ mở ra những vấn đề rất rộng lớn và phức tạp. Chúng ta đều biết "ngôn ngữ là cái vỏ của tư duy". Vậy tìm hiểu ngôn ngữ tức là tìm hiểu giới hạn của tư duy, trả lời câu hỏi "Tôi tư duy - nhưng vậy đã đủ chưa?" Tư duy có phản ánh hết hiện sinh của ta ko nhỉ?...Như chính Nietzche đã phát hiện ra rằng nếp gấp tư tưởng của chúng ta nằm ở những thành kiến ngôn ngữ. Khi có thành kiến thì người ta không tư duy nữa. Vì vậy nó dẫn đến một cái gọi là hiện tượng "lại giống" trong triết học. Và người ta dễ liên tưởng đến hình ảnh một hệ sinh thái ngôn ngữ xuất phát từ hệ sinh thái ý niệm từa tựa như một hệ sinh thái tự nhiên! Khi ngôn ngữ học cấu trúc tách bạch ngôn ngữ với các hoạt động tổng thành của ngôn ngữ thì hẳn là sự nhất quán nhất sẽ dẫn đến một độ vênh nhất định. Phan Huy Đường khi dựa vào những nghiên cứu của Trần Đức Thảo về sự hình thành của ngôn ngữ có đề cập đến ý chung trong ngôn ngữ nhưng có vẻ quá tập trung vào ý tưởng về một cộng đồng tư tưởng chung của loài người xuyên thời gian đã không làm rõ các vấn đề của ý chung. Ý chung cũng giống câu chuyện ngôn ngữ tượng trưng mà chúng ta đang đề cập. Ngôn ngữ nó sống động và biến đổi, vì vậy cách mà TĐT phát kiến theo con đường hình thành ngôn ngữ của một cá nhân để phỏng chiếu về sự hình thành và quy luật của tư duy là rất đặc sắc và gợi mở...Những vấn đề này tôi chưa nắm bắt được, và nhất là chưa tiếp cận được triết học ngôn ngữ của Đức nên chỉ là gạch đầu dòng ba láp đây để làm mốc cho việc tìm hiểu sau này. Trên diễn đàn có topic về vấn đền này nhưng tiếc là ko có bác nào phát triển lên. Ở VN vấn đề này rất mới mẻ.

2.

Quay trở lại với những giấc mơ. Chúng ta biết đến 2 trường phái đầu tiên và quan trọng là Freud và Jung như là hai quan điểm trái ngược nhau trong giải thích giấc mơ. Vắn tắt lại thì theo Freud, giấc mơ là sự thụt lùi lại nguyên thủy của người nằm mơ mà cơ chế chủ yếu là cái libido, và bản năng chết. Giấc mơ là hình thức thỏa mãn những dồn nén vô thức và phi lý tính...

Theo Jung thì giấc mơ lại là biểu hiện lý tính của một tri giác siêu việt. Hai ý kiến trái ngược này gián tiếp nói lên một sự thật là giấc mơ có cả hiện tượng phi lý tính và cả những hiện tượng đầy lý tính. Có nhiều khi trong giấc mơ chúng ta lại sáng suốt, đạo đức hơn hẳn lúc tỉnh thức! Và chúng ta cũng biết đến năng lực dự kiến của các giấc mơ. Đây chính là giả thiết của E.F trong những phân tích của ông. Nó giải tỏa được mâu thuẫn "Nếu tỉnh thức là tốt thì giấc ngủ là tồi tệ và ngược lại". Cùng với lý giải về phương thức suy tư của 2 trạng thái trên, hệ quả là: ý thức và vô thức là đối xứng nhau, 2 trạng thái của một thực tại nội tâm duy nhất. Đối với cái này thì cái kia là vô thức và ngược lại. Điều này được minh họa bởi sự kiện chúng ta mau chóng quên đi những gì ta nằm mơ. Vì khi tỉnh thức ta tư tưởng theo một phương thức khác, trái chiều.

Một cách giản lược thì chúng ta tạm mô hình hóa mối liên hệ giữa tâm trí và hiện tại bên ngoài như thế này cho dễ vận dụng (chỉ là sơ đồ do tôi bịa ra cho dễ dùng!):

Lúc tỉnh thức:

Hiện tại bên ngoài -> Tổng hợp cảm quan -> Tổng hợp tri giác -> Moi (tâm thức)

và phản ứng lại:

Moi -> "suy luận, diễn dịch, phát động.." -> Hành động phản ứng -> Hiện tại bên ngoài.

Lúc ngủ, hiện tại bên ngoài ko được biết đến:

Thực tại cảm nghiệm nội tâm -> "vận động suy tư, diễn dịch, cảm nghiệm.." -> Moi

Moi -> "hoạt động tư tưởng, cảm nghiệm.." -> giấc mơ.

Dữ kiện nội tâm của ta trong lúc ngủ có thể là những cảm nghiệm, những ấn tượng...trong ta mà ban ngày chúng ta không ý thức được, không nhận ra. Chúng ta không nhận ra được bởi vì một khi con người xao lãng khỏi chiều hướng nhân bản chính của mình trong khai triển các tiềm năng nhân tính khả hữu thì con người sẽ chịu những sức ép dồn nén và lệch lạc nhất định. Chúng ta lại chịu rất nhiều những âm thanh tạp âm quấy nhiễu: truyền hình, quảng cáo, tập quán, sinh nhai...chúng làm ta khó tự chủ và sáng suốt để cảm nhận thực tại.

Khi ngủ, hiện tại nhân văn vắng bóng và tâm trí tự do trở nên mẫn cảm, "sáng suốt" hơn. Và sẽ xuất hiện những điều chúng ta chưa biết đến của chính chúng ta.

Tạm dừng ở đây và chúng ta thử bắt tay vào thao tác với một giấc mơ cụ thể xem còn thiếu sót, sai lầm gì thì sẽ bổ sung. Kết luận mà tôi sẽ sử dụng ở đây (theo ý hiểu của tôi) là trong giấc mơ tâm thức chúng ta vận động thao tác với những cảm nhận, kinh nghiệm sâu xa theo lối mà nó phản ứng không chịu sự ngăn trở nào của những nhiễu từ bên ngoài. Thứ hai là chúng ta đi đến kết luận rằng mỗi hình ảnh tượng trưng cho một kinh nghiệm hiện có trong nội tâm ta theo lối ngẫu phát có thể cả là phổ biến. Chúng ta biết rằng ngôn ngữ bất lực trước cảm giác. Chúng ta có thể nói tràng giang về một kiểu xe mới nhưng chỉ có mỗi một từ để nói là chúng ta "yêu". Hình ảnh trong giấc mơ mô tả tất cả những gì ta kinh nghiệm, trực tiếp và đầy đủ. Đến nỗi khi tỉnh lại ta không thể diễn đạt hết được những điều đó.

Cuối cùng, có một hệ quả đáng buồn cho những người đang hy vọng vào một điều thần kỳ là: chúng ta, rốt cuộc, nếu thành công trong giải mộng, thì chỉ biết thêm được về chính mình trong hiện tại, một cách đầy đủ hơn, "khách quan" hơn. Nó không hứa hẹn điều gì như số mệnh hay siêu nhiên cả!

3.

Một bộ 3 giấc mơ.

Đây là một ví dụ về việc ghi chép lại một giấc mơ điển hình. Mặc dù hệ biểu trưng là ngẫu phát vì những nội dung là riêng tư, nhưng cũng có thể thấy được mấy nét đặc thù là: những ấn tượng cảm xúc sâu sắc, mãnh liệt được ghi lại bằng những ngôn ngữ hình ảnh tượng trưng - ở đây khá thú vị là những hình ảnh tượng trưng hầu hết được lấy từ những kinh nghiệm từ trước tuổi thành niên, có màu sắc hơi ấu trĩ so với những gì ý thức bình thường lưu tâm, cho thấy sự mạnh mẽ của những ấn tượng ấu thời. Có thể nhận ra dấu vết của một câu chuyện kiếm hiệp (@Hoàng Ly), một chút truyện trinh thám (SlockHom), một bộ phim dựng lại từ truyện của Dumas...Trong cái nền đó có thể thoáng nhận ra những tình thế đấu tranh, loay hoay giằng xé giữa oán giận, trả thù, những thúc bách đạo đức, xu hướng tâm linh, những cảm nhận về hiện tại của bản thân người nằm mơ...(C'est moi) 3 giấc mơ này liên tiếp cùng trong một giấc ngủ chập chờn và thống nhất về nội dung với nhau...


Giấc mơ đầu tiên.

(Không khí như trong điện ảnh, như trong truyện chưởng, như phim cổ điển ma quái châu Âu).

“Đôi trai gái trẻ, yêu nhau – người con gái hình như có mang. Bị một thế lực lãnh chúa xua đuổi. Họ kiệt sức (người con gái gần như ứa máu (nhạt); người con trai gần như đã chết. Mình gặp – trông thấy. Họ cưỡi hai con tuấn mã rất đẹp và có thần lực (một con màu đen (nâu?), của chàng trai, con màu trắng của cô gái).

Rồi hai con ngựa thất lạc nhau. Con màu đen bỏ đi về phía mông lung: đồng cỏ, ven rừng, chân trời. (Bối cảnh đêm mưa gió, sấm chớp huyền hoặc). Bọn người đuổi theo không phát hiện được nữa – cho là đã xong rồi bỏ đi. Con ngựa trắng từ từ đưa cô gái với hận thù và cái thai trong bụng, dưới ánh chớp và bầu trời vần vũ, đi vào một cái hang ma quái (không ai dám vào). Dường như có một thế lực đen tối hắc ám đang chờ sẵn. Mây đen rẽ lòa, mưa ngừng rơi: hé ra một khỏang sáng từ trên trời cao xuống đồng cỏ - huyền ảo, thiêng liêng. Cô gái và con ngựa tiến vào hang: từ trong hang có ánh sáng màu hồng nhạt ma quái hắt ra.

Nhiều năm sau, trong nhà lãnh chúa xuất hiện một con chó màu đen – hoang dã, khôn kinh khủng và thần bí. Mọi người thích nó, mình “biết” nó.

Mình và nó đi săn ở cánh đồng cỏ năm nào. Cũng hơi mưa gió. Nó tiết lộ thân phận và mối hận thù. Mình nhận ra câu chuyện xưa – nó có vẻ là hóa thân của đứa con mới đẻ vào con ngựa trắng – thêm chất hận thù ma quái. Cả đàn chó nhà ùa tới tấn công 2 người (mình và con chó đen). Con chó đen tiến ra trước – mắt ngầu sáng, điên dại và uy lực làm bầy chó kia hoảng sợ chạy đi. (Mình cảm nhận được ánh mắt này). Sau đó, bọn người nhà lãnh chúa đến: thấy đã xong thì hơi ngạc nhiên nhưng không sao. (Mình dường như một kiểu quản gia – một hàng xóm – sống trong khuôn viên câu chuyện nhưng độc lập – và được sự tin tưởng của phía lãnh chúa, lại được ơn của phía con chó đen – vì là chứng nhân của câu chuyện. Mình vừa thân thiện, vừa hơi e ngại năng lực đen tối phá phách và thù hận của con chó đen – nhưng không thể hiện ra). Rồi về nhà mình, hình như con chó đen đã hơi lạm dụng sự thân thiết và tin mình đồng lõa với nó. (Mình có chính kiến và thái độ ôn hòa).

Xuất hiện một chàng trai dễ ưa trong nhà lãnh chúa. (Chính là con chó đen hóa thành).
Chàng ta dắt một người mệnh phụ cưỡi trên một con ngựa trắng (họ giống như những nhân vật trong truyện cổ Châu Âu thời Trung cổ). Mệnh phụ phục sức lộng lẫy và con ngựa mặc áo khoác da màu nâu, chàng trai phục sức kiểu hiệp sỹ. Xuất hiện trong đêm mưa gió, có bầu trời vần vũ mây đen và ánh chớp trên đồng cỏ xa van. Họ đến từ trong hang núi (các linh hồn của các nhân vật đi trả thù – cô gái, con ngựa, đứa con). Sự ma quái và năng lực của con ngựa hình như ở trong đứa con – cô gái tràn ngập hận thù và dự tính cho mọi chuyện.

Họ giả bộ lỡ đường và xin được trú ngụ trong khuôn viên lãnh chúa. Mệnh phụ sống âm thầm kín đáo, kiêu kỳ trong một khu riêng biệt. Con ngựa không còn vẻ thần kỳ nữa (đã truyền sang chàng trai).

Chàng trai đến thăm mình. Mình biết họ sẽ trả thù nên có ý khuyên ngăn. Rồi có lúc chàng trai biến thành con chó đen, lúc là con ngựa trắng, hình như trăng tròn trong đêm mưa gió. Nhà mình ở ven dòng sông nhỏ. Bờ bên kia xuất hiện con ngựa đen năm xưa: vẫn thần kỳ dũng mãnh. Nó nhận ra con ngựa trắng và mình chạy sang – nó vẫn tinh anh và thiện. Có lúc nó hóa thành con chó màu nâu, có lúc thành một người anh em của chàng trai kia. Hai người đang biến hình thành kiểu người thú – người sói. Một người vẫn còn thân thiện, người kia (con chó đen) thì đầy dã tâm trả thù – đang chờ biến hình xong..

Đoàn người lãnh chúa đi vào khu có cái hang, mọi người tiến vào: thấy một bộ xương cô gái (còn xiêm y), một bộ xương ngựa trắng và một bộ xương trẻ con nằm trong bụng ngựa trắng. Ở chỗ trái tim đứa trẻ còn một cục, không rõ hình dạng, đầy mạng nhện, phát ra ánh sáng hồng, phập phồng. Không mấy người để ý và định quay ra. Có một đứa trẻ con vô tình cầm lấy và cắn vào một miếng.

Chàng trai biến hình (con chó đen) chợt đau ở não. Cúi gập người xuống – những móng tay và bộ lông đang mặc dở - nếu miếng kia bị tan ra thì nó sẽ chết. Nó uất ức vì không trả được thù – định nhanh chóng quay về hang động để cứu vãn thì đột ngột giấc mơ chuyển sang cảnh khác...”

“Mình về Quảng Ninh (hình như có anh C). Cô N có ý dỗi – cái khu làm mới có vẻ phải bổ sung – cô định phá ra, mình ngăn lại bảo chỉ cần cắm cọc. Hình như có cả mẹ ở đấy, cả chú H. Chuẩn bị ăn cỗ. Có con chó đen xô tới, mọi người sợ định đuổi. Mình bảo để mình: mình tiến ra, đôi mắt mình ngầu dại, sáng và uy hiếp, những con chó hoảng sợ bỏ chạy. Mọi người ngạc nhiên. Mình cười (hơi kiêu hãnh) vẻ bí mật. Thằng T (con cô N) hấp tấp lanh chanh kể với mẹ nó. Mọi người không hiểu sao, cũng không ấn tượng lắm. Mình úp mở: mình có khả năng huyền bí ấy...”
(Bối cảnh giấc mơ làm mình nhớ đến một giấc mơ : mơ đi Tây Bắc, lại lạc qua Lào, lên một ngọn đồi, thấy khu nghĩa trang liệt sỹ, biết mình lạc đường giữa rừng, rất xa xôi (như sang Trung Quốc). Gặp một nhân vật nào đó; rồi quay lại, rồi đi qua khung cảnh như đoạn QL5 đi Hải Dương, rồi nhà máy gạch giữa cánh đồng, rồi ngôi nhà ven đường...)

You think you know me?

1.
Mấy hôm rày pót đều nhưng thực ra là tái bản nên cũng còn lẫn cẫn vài ý tưởng muốn ghi ra. Nhưng xét dưới góc độ hiệu quả tương tác thì không nên làm thế :D Lại nghĩ, đành rằng tự sự là chủ đạo, tương giao hầu hú hoạ, nhưng có thể không phải ai cũng hứng thú với mộng mị, nên chèn thêm 1 đoạn này. Nói rốt ráo cũng lại là về chủ đề tâm lý con người ta.

2.
Thuở còn mồ ma anh Y360 blog, có một bạn blogger trẻ trong friend list hay để câu blast là "You think you khow me?". Bạn này cũng mê rock nên không loại trừ bạn có ý nhắc đến bài hát cùng tên (do mình cẩn thận vừa search ra thôi) đại ý là: You think you know me. You will never know me. You are lost. And scared. You know what I allow you to know. Sau rốt bạn í còn xoá tiệt blog360 của mình đi nữa. Tất cả những việc này gợi ý và cảm hứng cho mình suy nghĩ về chủ đề này "U think U khow me?", về tất cả những sắc thái có thể có của nó; tới hạn độ thậm chí chẳng liên quan gì đến fact của anh giai kia nữa!

Đầu tiên phải nói ngay: về phương diện triết học hầu như ai có chút phản tỉnh đều có thể nhận ra tâm thế của lời bài hát trên kia còn rất đơn giản. Biết người khác đành là khó thật đấy nhưng tự biết mình còn khó vạn bội! "Tôi là ai?" là một câu hỏi đầu tiên và thiết cốt của mọi triết lý cổ kim. Và người đời chỉ chung nhau được một nhận thức kiểu tương đối luận rằng tôi định nghĩa mình trong quá trình tra vấn và tìm kiếm câu trả lời cho "Tôi là ai?" mà thôi.

Nhưng trong hạn độ đời người ba lăng nhăng, tầm phào thì chúng ta vẫn phải thu xếp để mang máng nhận ra đâu là mình, đâu là người và do vậy câu nói trên kia cũng không hẳn đã tầm phào dễ dãi nếu xét dưới những mô tả tâm lý. Việc chúng ta chưa tự biết rõ mình không chỉ là một sự thắc mắc vu vơ, nó chính là một sự kiện thường trực, một động lực quan trọng nhất của đời người nữa. (Cái vụ này có thể quy về khái niệm sự bận tâm của M.H cho nó sang chăng?). Vấn đề tôi muốn soi rọi ở đây không phải sự vụ "You know what I allow you to know" mà là tại sao đương sự lại phản ứng (gay gắt) như vậy? Cái gì trong sâu xa đã bị đụng chạm đến mức nếu ai đó nghĩ rằng he/she khows me thì là đã xúc phạm tôi ghê gớm đến thế? Thậm chí còn có sắc thái sợ hãi cảm giác bị/được hiểu rõ nữa. Nó có thể là một mặc cảm, một dự phóng lo âu hay còn là biểu hiện của một bản chất của cuộc sống đang vận hành một cách thầm kín? Có thể sẽ vừa là thế này vừa là thế kia.


Xét trước hết là khả năng e sợ bị quy chụp vào một khuôn mẫu và qua đó (đôi khi chỉ là một cách vô thức) có nguy cơ bị thao túng (manipulate) tinh thần. Điều này có vẻ đúng với bài hát trên kia: một tình yêu bị biến thành một mặc ước dựa trên những nền tảng sơ sài. Khi đối phương có xu hướng nhân danh tình yêu để thao túng người kia thì phản xạ "U think U khow me?" là tự nhiên. Điều này hé mở về những vận động tinh thần có tính bản chất hơn: bản chất linh động vô hạn của tiềm năng nhân tính ở mỗi bản ngã.


Tâm lý con người có những điểm mâu thuẫn (hình thức) khá buồn cười. Một mặt anh mong mỏi có một tri kỷ tri âm* mặt kia anh sẽ cảm thấy hụt hẫng, bơ thờ và chán nản nếu cảm thấy nội tâm mình bị soi rọi trơ đáy. Lược quy cái nhu cầu có sự đồng cảm, chia sẻ về mức độ nhu cầu giao tiếp xã hội của Maslow thực tế vẫn chỉ là một sự hoán đổi vị trí khái niệm mà không làm sáng tỏ thêm gì cả vì ngay từ đầu con người trước hết là một con người có tính xã hội nên chuyện nó có nhu cầu giao tiếp (càng lúc càng vi tế) là hiển nhiên. Nói đúng hơn, nó chính là biểu hiện bề mặt của cái cảm nghiệm căn bản của nhân sinh mà Erich Fromm đã mô tả và đặt tên là "cảm nghiệm về sự li cách" mà nhu cầu về một tình bạn hay một tình yêu là một đường hướng lành mạnh để vượt qua sự li cách đó**. Nhưng nếu yêu là một động từ thì một tình yêu đúng phải có những yếu tính của hoạt động (action/active) chứ không phải là những đam mê (passion/passive) như Spinoza đã phân biệt. Một đằng là sự thực nghiệm về những hệ quả chủ động và một đằng là sự thực nghiệm những hậu quả bị động!

Khi bản ngã phong phú và linh động vô hạn (trong khả thể) của anh bị giản lược về một sự hiểu biết (dẫu sâu sắc đặc biệt) của một cá nhân, nó sẽ phản ứng gay gắt trước nguy cơ chết khô tồi tàn trong hữu hạn. Thậm chí nó còn khiến chúng ta chán nản bản thân phờ phạc của chính mình: hẳn nhiều bạn chơi blog đã từng có ý muốn xoá béng tất cả những gì từng viết ra! Trong đường lối của một tinh thần nội tâm lành mạnh và hướng thượng thì phản xạ này là chân chính và nó cũng hé lộ cho ta thấy viễn cảnh vơ váo của một "tình thâm giao tri ngộ" khi phải đối diện với con đường gập ghềnh sinh tử quan đầu của nội tâm (chính mình) vươn tới sự hội ngộ với vô hạn. Vì vậy mà vẻ nhẫn tâm khắc nghiệt của chư sư được các pháp tử khóc ròng lãnh giáo***. Nếu anh muốn khai triển bản ngã nhân tính của anh đến vô hạn, anh không thể nuôi dưỡng bất cứ một ảo tưởng huyễn hoặc nào. Chính anh phải tự mình trải qua và đạt đến. Thâm tình chân chính không chấp nhận sự a dua huyễn hoặc nhau để đánh tráo cảm giác an nhiên tự tại bằng sự đồng loã làm hoà.

Nương vào niềm tin về sự vô hạn khả hữu của nhân tính con người, dẫu có thể vĩnh viễn không biết rõ "Tôi là ai" thì điều đó cũng không ngăn tôi chất vấn "U think U know me? U think U know yourself?" chừng nào cả hai còn ý thức mãnh liệt con đường phải đi, cuộc đời phải sống của chính mình. (Nếu không thế thì sự vụ thật bẽ bàng. Chán mớ đời)
-----------
(*) - Tri kỷ khác với tri âm theo cách tôi quan niệm. Người ta có thể không phải tri kỷ nhưng vẫn là tri âm. Và tri âm mới là cái đáng kể. Một cách đồng điệu, Kim Thánh Thán, Lâm Ngữ Đường, Bùi Giáng đều nhân danh tình tri âm này mà nhận cổ nhân làm Thầy, làm bạn.
(**) - Xem loạt bài về Phân tâm học và tình yêu trong nhãn (label/tags) Erich Fromm của blog này.
(***) - Thiền sử và các giai thoại Thiền rất nhiều câu chuyện như vậy nhất là chuyện Lâm Tế với 3 lần thưa 3 lần ăn đòn. Hoặc như câu chuyện một kẻ cầu đạo phẫn chí đòi tự sát, Thầy nói "làm đi"; trong thời khắc hấp hối, Thầy hỏi "Tự sát thì xong rồi nhưng đã Ngộ chưa?".
-----------

3.
Trong những ngày tháng u ám trầm uất của tuổi 20s, những câu thơ của LQV đã là một điểm nương tựa cho tôi nhiều khi. Nương tựa vào niềm đồng cảm rằng kiếp người tuy mang mang nhưng không hẳn là tuyệt đạo. Tôi đơn sơ lại trong cách nghĩ "Đó là một vấn đề và hãy ứng xử như với một vấn đề: xét fact, tìm kiến thức, hỏi người trước, chia sẻ với người sau. Sống như là đi hái thuốc trong rừng tự chữa bệnh cho mình. Mải miết và chăm chú. Không chấp chước. Không thiên kiến.".

Entry này viết cho 1 người bạn. Cũng có thể là không riêng ai cả. Những điều đó tôi không can dự tới :)

...
Những bức tường dựng đứng quanh tôi
Có những lúc tôi xuôi tay đuối sức
Nhưng từ đáy nỗi buồn tôi thăm thẳm
Một cái gì như nhựa thắm trong cây
Một cái gì trắng xoá tựa mây bay
Là hoa gạo của lòng tôi chẳng tắt
Tôi đập tay lên bức tường lạnh ngắt
Dù tiếng tôi chỉ một người nghe
Tôi phải đốt lên một cái gì
Cho sáng rực giữa chênh vênh vực thẳm
Dẫu bao lần người làm tôi thất vọng
Tôi vẫn yêu người lắm lắm người ơi
Tình yêu tôi như một tiếng chuông dài
Làm run rẩy hoa hồng trên ngực nắng.

(LQV, Có những lúc, 1972)

Ghi chép. Những giấc mơ đã mơ. Ba.

1.
Thay đổi nhịp điệu một chút. Ví dụ như trong một giấc mơ của bạn A có kể đến sự kiện bạn ở trong một cái nhà mà rõ ràng căn nhà thì là nhà ở hiện tại còn cái sân lại là sân của căn nhà cũ (hình như của gia đình). Nếu tìm logic thông thường thì ta không thấy có dấu vết gì nhưng nếu trên giả thuyết về phép tượng trưng của cảm xúc thì ta có thể nhìn ra mấy điều: thứ nhất là căn nhà (của bạn A), sân nhà (của bạn A) gắn với một ấn tượng sâu sắc, mãnh liệt nào trong tâm trí của bạn? Nó liên quan đến sự kiện nào trong kinh nghiệm của bạn. Kinh nghiệm ấy mang lại tâm trạng gì? Bạn có thể dựa vào tâm trạng trong chính giấc mơ để liên tưởng lại. Như sự suy diễn ngẫu nhiên của tôi, tôi có thể cho rằng nội dung căn nhà tượng trưng cho ý thức về bản thân hiện tại của bạn, còn sân nhà cũ là liên tưởng về mối liên hệ với quá khứ của bạn, có thể là với gia đình, với những ẩn ức khát vọng về một tương lai nào đó mà bây giờ nó đang tái diễn trong hiện tại của bạn, nó có thể xứng ý, nhưng cũng nhiều khả năng là không xứng ý...Nhưng trên hết ta sẽ thấy trong hình ảnh phi logic đó tiềm ẩn một logic - logic của cảm nghiệm nội tâm. Đây chính là một phát biểu quan trọng của Erich Fromm trong cuốn "Ngôn ngữ bị lãng quên" mà tôi đang sử dụng phần lớn làm minh họa cho sự suy diễn của tôi.

Ngôn ngữ bị lãng quên đó là ngôn ngữ tượng trưng. Tượng trưng, theo một nghĩa chung nhất đó là "đem một cái gì biểu đạt cho một cái khác". Có 3 loại tượng trưng khác nhau: tượng trưng theo tập quán, tượng trưng ngẫu phát và tượng trưng phổ biến.

Tượng trưng tập quán là tượng trưng trong đó giữa vật tượng trưng và vật được tượng trưng ko có một mối liên hệ nội tại nào. Ví dụ như ngôn ngữ thông thường chẳng hạn, giữ từ để gọi và vật được chỉ là không có bất cứ mối liên hệ nào, mà chỉ là chúng ta chấp nhận một quy ước như vậy. Mặc dù có thể trong nguồn gốc sâu xa của nó, có thể mọi từ đều có mối liên hệ ấy, nhưng với chúng ta trong hiện tại thì dấu vết đó đã mất hẳn. Cờ của một quốc gia cũng là một ví dụ về tượng trưng tập quán. Chúng là những qui ước của một tập hợp các cá nhân nào đó mà người ngoài ko hiểu được.

Tượng trưng ngẫu phát giống với tượng trưng tập quán theo lối ngược lại. Giữa hai vật cũng ko có bất cứ mối liên hệ nội tại nào. Chỉ có người nào đã tham dự vào sự việc có liên quan đến vật tượng trưng mới hiểu được ý nghĩa. Cái này rất nhiều ví dụ. Nếu bạn nhận được lời tỏ tình dưới một giàn hoa lý nào đó thì chắc hẳn cái giàn hoa lý có một ý nghĩa quan trọng đối với bạn trong khi người khác không cảm thấy như vậy! Tượng trưng ngẫu phát xuất hiện rất nhiều trong giấc mơ và thường là chỉ chính bạn mới biết được nó liên quan đến sự kiện nào, tượng trưng cho cảm nghiệm gì!

Tượng trưng phổ biến là tượng trưng mà giữa vật tượng trưng và vật được tượng trưng có mối liên hệ nội tại sâu xa. Ví dụ như những tác động của lửa với thân thể chúng ta luôn theo cùng một lối nên thường cùng đem lại những cảm nghiệm như nhau. Chúng ta cũng biết rằng một vật có thể tượng trưng theo nhiều cách khác nhau và có sự thay đổi nhất định của một số tượng trưng qua các vùng, các điều kiện khác nhau. Ví dụ như "tuyết" của người Eskimo thì chắc là khác với của người VN rồi! Nhưng tổng quát lại thì ngôn ngữ tượng trưng phổ biến là ngôn ngữ chung của loài người, của mọi thời đại. Chính nó đã được sử dụng để viết các câu truyện thần thoại và tôn giáo của chúng ta.

* Đây là một mạch khả dĩ của vấn đề ngôn ngữ. Còn rất nhiều những bất cập và thiếu sót, nhưng trong khuôn khổ topic này thì chúng ta chỉ cần như vậy để triển khai tìm hiểu giấc mơ!

2.
(Năm Mỹ đánh A phú hãn)

Một khung cảnh đám giỗ ở nhà quê. Những người đàn ông ngồi uống rượu với nhau lúc cuộc đã tàn. Mấy người đàn bà ở nhà dưới. Mọi người nói về chiến tranh với sự căm thù và phấn khích. Mình nói cái gì đó. Bố ngồi lặng lẽ, thở dài nói "Chiến tranh không phải là một trò chơi" -bố đã từng trải qua. Chuyển sang khung cảnh là một căn nhà đổ nát, mái bằng đã bị sập lộ ra khoảng trời toang hoác. Những chiếc máy bay của Mỹ to lớn bay rất sát mặt đất, mình với vài người ngước lên nhìn thấy rõ những qủa bom. Một vài người dùng súng Ak bắn lên nhưng không ăn thua. Dùng vũ khí mạnh hơn thì sợ tất cả sẽ nổ tung. Mọi người căm phẫn. Không gian âm u và ngột ngạt. Bỗng chuyển sang khung cảnh một bến sông, trời mưa gió tầm tã. Những người đàn bà đang tiễn con mình đi ra trận. Những đứa trẻ bằng tuổi em mình, vừa chơi trò chơi đuổi bắt bên mé rừng rồi bỗng nhiên bị gọi đi. Một số đứa bị lùa sang phe bên kia. Bỗng gặp mẹ, nói thằng em mình cũng phải đi. Nháo nhác tìm kiếm. Chúng nó có biết gì. Mai kia lại quay súng bắn vào nhau. Những chiếc xà lan (của Nato) chở lính bắt đầu đến. Mình bỗng nhiên oà vỡ, khóc như mưa như gió. Bất lực hoàn toàn và rất trớ trêu. Vô nghĩa...

Ghi chép. Những giấc mơ đã mơ. Hai.

1.
(tiếp) "...Rồi thì thế nào chúng ta cũng phải có những ý niệm căn bản về những thứ như cơ cấu tâm thần, mối liên hệ giữa thân và tâm, thực tại, hiện tại ngoại giới và các bản năng....Những khái niệm này đều vay mượn từ PTH phương Tây, nên khi chưa trình bày chặt chẽ thì sẽ có rất nhiều vênh váo, nhưng cứ để cho nó là như thế. Trong một cuộc đối thoại, nếu nhìn chăm chú vào vấn đề thì những hạn chế thiếu sót của một hệ thống đôi khi còn nói cho ta biết nhiều hơn là chính những gì nó cố gắng diễn đạt. Ở đây chỉ chen ngang một nhận xét là có vẻ các nhà PTH trong khi chăm chú soi xét tâm thần người bệnh thì họ lại bỏ quên khái niệm thế nào là "bình thường", chưa kể đến thế nào là "khỏe mạnh". Vì vậy cõi vô thức/ý thức/tiền ý thức...trở nên bí hiểm chập chờn lạ kì! Nếu trung thành với vấn đề và phương pháp, có lẽ ta sẽ có được những góc nhìn tốt hơn để đến với triết học ngôn ngữ hay như Duy thức tông hoặc Thiền định chẳng hạn...

- Có một câu hỏi là: Cái gì là khác biệt lớn nhất giữa trạng thái ngủ và trạng thái thức? Trả lời được câu hỏi này sẽ có được manh mối tìm ra nguyên nhân tại sao ta lại mau chóng quên đi những giấc mơ như vậy? Tại sao nhiều khi giấc mơ lại là những ấn tượng kinh hoàng khó chịu đến như vậy...Và ta có cơ sở cho một phương pháp thao tác với giấc mơ.

Có nhiều ý kiến khác nhau về câu trả lời. Ở đây tôi đi thẳng vào kết luận làm nên phương pháp mà chúng ta sẽ sử dụng. Sự khác biệt căn bản nhất là: ở trạng thái tỉnh thức, chúng ta tồn tại trong trạng thái đối đầu với hiện tại bên ngoài, điều đó qui định phương thức tư duy và phát động các hành động của chúng ta. Ở trạng thái ngủ, chúng ta "không biết đến" hiện tại bên ngoài ta nữa. Tinh thần (tôi tạm gọi để ám chỉ cái toàn thể của hoạt động tinh thần con người, kiểu như Tâm vậy, nhưng Tâm có một logic khác nên chưa đề cập ở đây) vẫn hoạt động với một thực tại khác - thực tại nội tâm của chúng ta. Tất nhiên vẫn phải kể đến những tiếp xúc được duy trì ở mức tối thiểu với hiện tại bên ngoài và cũng không loại trừ những chi phối kích động từ bên ngoài hiện tại vào thực tại nội tâm của ta.

Hệ quả của luận điểm này là gì? Nó chỉ ra rằng khi thức tỉnh tâm trí chúng ta vận hành theo cái cách thích nghi với cách mà hiện tại chi phối chúng ta, theo logic của không gian và thời gian. Chúng ta tư duy theo cách mà chúng ta sẽ có thể thao túng vào hiện tại. Chúng ta có thể tưởng tượng nhưng vẫn tưởng tượng theo lối đó. Ví dụ như ta có thể nghĩ "Nếu tôi là hắn.." nhưng trong giấc mơ, ta chỉ đơn giản "thấy" rằng "tôi là hắn..". Trong giấc mơ chúng ta không bị logic của không gian và thời gian chi phối. Điều này phổ biến đến mức không ai phải phản bác gì cả.

Nếu tập trung vào các sự kiện trong giấc mơ, ta nhận thấy chúng đều là những hình ảnh đi kèm với ấn tượng cảm xúc mạnh mẽ. Ngôn ngữ của giấc mơ là ngôn ngữ của cảm xúc được biểu tượng qua các ấn tượng tri giác mà kinh nghiệm của nó đã lưu lại. Tất nhiên có thể đặt câu hỏi về hiện tượng những hình ảnh kỳ quái, những thứ chưa thấy bao giờ..chúng từ đâu đến? Còn nữa, nếu giấc mơ có logic, vậy thì ý hướng của nó là gì? Cái gì đã chi phối thúc giục nó? Ta cứ để những điều này sang một bên hẵng. Ở đây bắt đầu xuất hiện nhu cầu minh bạch về cơ cấu tâm thần: chỗ nào cho ý thức, cái còn lại là gì, cảm xúc để ở đâu, ý chí...chúng phân chia nhau hay chúng là những tầng lớp khác nhau, hay chúng là những mặt khác nhau của một thực tại duy nhất mà hiện tại chúng ta phải chấp nhận như khi chúng ta gặp phải nan đề lưỡng tính sóng-hạt? Về điều này quả là các nhà PTH có cố gắng nhưng có vẻ không được hiển ngôn cho lắm, nên tôi cũng áp dụng chiến thuật của họ, đi vòng để nhòm trộm vào tâm thức!"

2.

Gặp một người bạn, cố gắng giải thích cho anh ta về Thiền nhưng không được. Thấy mình đang lên một dốc núi rất dốc bằng một chiếc xe tải. Dọc đường có những thiền sinh mặc áo màu xám bạc đang đi lên. Họ đi khó khăn vì chân buộc những cái xích rất to đeo theo những qủa tạ tròn và còn giăng với nhau. Chiếc xe tải rất khó điều khiển. Một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu thăm thẳm. Có nguy cơ xô vào các thiền sinh vì đường hẹp, buộc lòng giật mạnh tay lái vào bên trái, phía vách núi. Xuống xe đi một lúc thì gặp một vị sư quen biết. Thầy ta nói sẽ dẫn lên núi gặp một người. Đi theo lên đến nơi, trong một khuôn viên thì tự nhiên thấy mình đứng một mình. Một vị sư già đi ra, hình dung cổ quái. Nghe loáng thoáng mọi người nói ông là Long Thọ. Ông nhìn mình. Mình kể lại chuyện lên núi. Ông cười "Việc tu Thiền là chuyện đối diện với sinh tử".

Ghi chép. Những giấc mơ đã mơ. Một.

Enso - Đông Lãnh Viên Từ

1.
Nhân chủ đề mộng mị và comment của bạn Chrys, tái bản (@aka GM) lại mấy biên bản lập ngày trước những lúc tỉnh mộng. Toàn những chuyện hơn mười năm tình cũ cả. Mỗi lần sẽ gồm 1 đoạn dẫn giải và 1 giấc mơ.

2.
Trích 1 đoạn từng viết trên 1 forum về cách ghi lại một giấc mộng.

"- Trước hết là chúng ta phải quan niệm đúng về khái niệm giấc mơ khi 2 người nói chuyện với nhau. "Giấc mơ" ở đây là giấc mơ được người nằm mơ kể lại. Có nghĩa là ngay cả khi người nằm mơ hoàn toàn nghĩ là mình đang kể đúng những gì diễn ra thì thực ra bản thân họ cũng biết có rất nhiều điều đã bị giản lược, hay đúng hơn họ vừa bị đẩy ra khỏi ký ức về nó vừa bất lực trong việc sử dụng ngôn từ để diễn đạt những gì đang diễn ra.

Vậy tất nhiên cái chúng ta hướng tới là giấc mơ thực sự chứ không phải là cái chúng ta đang tưởng là giấc mơ. Huống hồ bản thân giấc mơ chân thực lại chứa rất nhiều những tượng trưng, chuyển di, thay thế...vừa mơ hồ vừa phi logic. Vì thế để có được một tài liệu sát với kinh nghiệm nhất, điều đầu tiên là chúng ta phải làm sao sao chép lại ký ức về giấc mơ càng đúng càng tốt. Dĩ nhiên là ngôn từ ở đây hơi lủng củng với những khái niệm này rồi. Tạm để như vậy đã.

Điều cần làm là gì? Ngay khi bạn vừa nhận ra là mình vừa nằm mơ thì hãy đừng làm gì thay đổi tư thế, trạng thái của bạn vội, giữ cho đầu óc lơ mơ ngái ngủ chập chờn một chút, thả lỏng tâm trí và nhẹ nhàng hồi tưởng (không được cố gắng) lại những cảm-xúc vừa trải qua. Các hình ảnh, sự kiện sẽ loáng thoáng hiện qua trong tâm trí. Nhưng đừng tập trung quá vào một chi tiết nào của giấc mơ vì sẽ có nguy cơ là nhớ được một thứ thì sẽ quên tất những thứ còn lại. Cái quan trọng là gì? Đấy là các hình ảnh đi kèm với cảm xúc/ấn tượng của bạn. Nhớ là các ấn tượng và cảm xúc, tâm trạng...

Sau đó tất nhiên là vơ lấy giấy bút, mắt nhắm mắt mở cố gắng nguệch ngoạc những gì đã diễn ra cả hình ảnh, cả tâm trạng, cả liên tưởng bất chợt...Xong bước đầu tiên!

Điều chúng ta vừa làm là một kiểu của phương pháp tự do liên tưởng, khi nó được sử dụng giữa nhà phân tâm và bệnh nhân thì sẽ rất khó khăn để phân biệt thực giả, nhưng làm với chính mình thì khá dễ dàng vì với chính mình chúng ta ít đề phòng hơn, ít có phản ứng kháng cự hơn. Tất nhiên, phải là lúc chập chờn nửa mê nửa tỉnh. Tỉnh rồi thì cũng cứng đầu lắm, không thừa nhận cái gì mấy đâu!"

3.
“Một bối cảnh có màu, như phim Mỹ vậy. Một hoàn cảnh ứng xử: một cô gái gặp khó khăn gì đấy, mình tiến lại với ý định giúp đỡ-bị hiểu lầm là định tấn công (hình như lúc đấy, bộ dạng mình giống một kẻ lang thang, hippy), cô gái kêu cứu (có người bà của cô ta gần đâu đó). Họ gọi cảnh sát, xe cảnh sát xô tới. Mình sợ, bỏ chạy qua một lối đi tựa như hàng cây trong công viên rồi dẫn đến một khung cảnh khác..

..Một con đường đất nhỏ dọc qua triền cỏ rộng, phía trái là triền sông: có bãi dâu và 3 bà cụ hiền từ đang nhặt trái. Mặt đường đất hơi nâu đỏ, phơn phớt trắng (mình vẫn đang chạy, vừa tới thì dừng lại). Mình ngó 3 người. Một bà cụ như biết mình có điều muốn hỏi, tiến ra hỏi (hai người kia mình tự biết là họ sẽ không nói gì với mình, không có ý quan tâm đến mình). Không hẳn là bà cụ hỏi mà như là tiếp tục một câu chuyện dang dở với mình lúc này đang băn khoăn..”Cháu lên núi thì đi lối này”-cụ chỉ về phía trước của con đường (mình còn nhìn rõ khuôn mặt hiền từ, nụ cười cảm thông và cả giỏ dâu nữa). Bà cụ đi cùng mình, ngang qua một đồng cỏ úa vàng hơi xơ xác như ở sa mạc-có một bầy mèo (rõ ràng là sư tử mà lúc ấy mình chỉ thấy là những con mèo to như sư tử)-Những con bố mẹ nằm chơi khoan thai, còn lũ con thì vẫn nhỏ như mèo thôi (quả thực chúng là sư tử và những con mèo long vàng trắng). Mình e sợ, dù cũng hơi vững tâm vì có bà cụ bên cạnh, bà cụ hiểu ý, nhìn mình cười nói “Mình không có ác ý thì không sao”, rồi bế một con con lên và bảo mình thử. Mình rụt rè đưa tay chạm vào lông của nó, khẽ vuốt ve (trong lòng có đôi chút âu yếm). Rồi thôi. Bà cụ cười, thả xuống rồi đi tiếp cùng mình lên phía trước-một triền đất dốc, là bìa rừng với bãi đá lởm chởm. Từ phía rừng sâu (âm u, hoang sơ) có những con thú chạy ra: gồm lũ thỏ và lũ trăn rắn, lớn bé khác nhau.. đủ loại (có con vằn vện). Lúc đầu bình thường. Mình còn hơi vững tâm vì đã có kinh nghiệm lúc trước và có bà cụ bên cạnh. Bà cụ nhìn mình như khuyến khích thử chạm vào lũ rắn: “Cứ coi nó như mình thì sẽ không sợ gì cả!”. Nhưng mình không dám thử. Bỗng nhiên, lũ trăn rắn chuyển động loạn lên và săn đuổi lũ thỏ. Chúng chạy nháo nhào, loăng quăng vào phía chân mình. Mình hoảng. Bà cụ nói “Mình không đụng đến nó thì nó cũng không đụng đến mình đâu!” Nhưng mình không còn tin mà làm theo được, vội cầm lấy một que tre nhỏ (màu vàng khô) vẽ một vòng tròn quanh mình với niềm tin là sẽ ngăn cách được. Nhưng vòng tròn không hoàn hảo và có một con rắn đã vào. Mình bỏ chạy-vẫn còn nghe tiếng bà cụ vọng theo “Nếu chạy thì chạy cho mất dấu đi”. Những bước sải rộng, hơi hẫng-mình chạy ngược lại con đường-giống hệt như 1 cảnh quay ngược. Khung cảnh cũ vẫn bình yên, 2 bà cụ, lũ mèo (sư tử) bình thản nhìn mình. Rồi con đường, rồi lại khung cảnh thành phố, cảnh sát, cô gái, bà già…(Đoạn đầu khung cảnh sáng sủa, con đường hơi sẫm, cánh đồng xanh bình yên, khu bìa rừng xám xịt, u ám).