Chuyện một gia đình - p2: Đứng ở đằng sau

Minh hoạ phục vụ tưởng tượng của bác NL
Nguồn: http://www.writers-free-reference.com/selfpublishing.htm

2.
Tôi đã đọc quá một nửa số sách thời trẻ con bằng tư thế đấy: đứng ở đằng sau, hơi khom lưng và nhìn qua vai người lớn để đọc ké. Phần lớn các cuốn truyện tôi được đọc thời đó là từ nhà bác T mà có. Ở khu tập thể cũng có một vài người lớn nữa hay đọc sách nhưng bác T là người thường xuyên có sách mới để đọc nhất. Hầu hết tất cả đều là sách mượn ở đâu đó về, có vẻ những người lớn họ trao đổi sách với nhau, nên nếu như mình không theo dõi kịp thì có nguy cơ sẽ không đọc hết được cuốn truyện. Vì với một đứa trẻ 7, 8 tuổi thì chẳng mấy ai thèm cho mượn sách nên tôi chỉ có một lựa chọn duy nhất là đọc ké sau vai người lớn. Nói chuyện cái vụ đọc ké này, hẳn ai mà đã trải qua cảnh mình ngồi đọc mà có đứa nó cứ thập thò đằng sau, khụt khịt rình rập thì nó khó chịu đến mức nào. Tôi cũng biết thừa điều đó nhưng cứ trơ mặt ra đánh bài lì kết hợp với những bày tỏ khá nhún nhường nhằm tìm kiếm sự đồng ý của người lớn.

Đọc ké là một nghệ thuật và với những nỗ lực lớn lao, phải nói tôi cũng dần trở nên thành thục bộ môn này. Cần phải tối thiểu hoá thời gian đứng gần người lớn nên phải đọc thật nhanh, nhanh hơn họ để họ có lúc không thấy mình bên cạnh. Không được đứng sát quá. Cũng không được gây ra nhiều tiếng động làm phân tán sự chú ý của họ. Không được tỏ thái độ sốt ruột khi chờ họ giở trang. Thế đấy, phần thưởng là bây giờ tôi không chiến tự nhiên thành, luyện được phép đọc chụp ảnh* với tốc độ đọc nhanh gấp khoảng từ 3 đến 5 lần người đọc bình thường. [Tự kiểm duyệt: Phong cách lịch duyệt tinh tế rộng lượng phi phàm ngày nay có khi cũng từ đó mà có được. Chưa kể óc tưởng tượng suy luận ngang ngửa lung tung cũng nhờ những lúc tận dụng thời gian chờ giở trang mà phát triển lạ thường ^^]. Tất nhiên phương pháp này chỉ nên áp dụng để đọc những thứ như báo chí, văn chương các loại chứ không nên áp dụng trong việc đọc sách thuốc chẳng hạn.

Có một khoảng thời gian hiếm hoi cũng có thể cầm được cuốn sách tự đọc, đó là khi người lớn họ đi đâu có việc hoặc đơn giản là đến giờ ăn cơm. Tôi thường ăn cơm nhà rất nhanh để chầu chực những khoảng thời gian đó. Không phải lúc nào họ cũng để lại cuốn sách đang đọc dở ở chỗ cho mình tuỳ tiện cầm lấy, nhưng dần dà phải nói mọi người cũng nể tình lì lợm của mình mà ý nhị vứt lại đấy cho. Cũng vì vậy mà mình luyện được cái tính dịu dàng ý nhị với sách. Phải cầm cuốn sách nhẹ nhàng, không bẻ gập, đọc thật nhanh để tiết kiệm thời gian và cũng để tý nữa cho họ nghỉ ngơi một lúc mà không có mình đứng kè kè ở bên. Lúc đó thì mình sẽ rình rập từ xa, căn xem khi nào đến trang mình đọc dở thì lại rón rén tiến đến. Mọi việc lại lặp lại chu trình trên và chuyện này kéo dài độ 2-3 năm cho đến khi tôi tạo được tín nhiệm để có thể đàng hoàng hỏi mượn mang về nhà.

Nhà bác T đông lượt người đọc nên thường tôi không mượn được mà phải tận dụng tối đa việc xem ké. Bù lại bác là người dễ tính nhất trong việc cho phép tôi thập thò ở bên cạnh mà không bày tỏ thái độ khó chịu. Nhà bác cũng thường là chỗ tụ tập của bọn trẻ con cả khu tập thể nên việc lân la chơi để chờ đọc sách cũng không có gì là khó khăn lắm. Cái lợi của trẻ con tập thể là do nhiều lứa tuổi tập trung chơi với nhau nên chúng tôi biết được nhiều trò chơi từ rất sớm so với các bạn đồng lứa. Từ năm lớp 5 là tôi đã biết chơi cờ vua, cờ tướng và đánh bóng bàn. Tất nhiên những môn đại trà khác như đá bóng, đá cầu, chơi bi, đánh gấc, câu tôm, câu cá...thì không thèm tính. Tất cả những trò đấy tôi đều học từ những lần lân la chơi chung bên nhà bác T. Không hẳn vì chỉ từ những người trong nhà mà thực ra vì mọi người hay tụ tập chơi ở đó. Nơi duy nhất có thể chơi bài đến 12 g đêm-một thời gian biểu xa xỉ với bọn trẻ con. Cũng là hiên nhà duy nhất đêm sáng trăng có thể ngồi hóng những câu chuyện chiến trường của mấy người đã từng đi bộ đội. Đôi khi là những chuyện ma quái, chuyện cười, chuyện bốc phét của mọi người. Cứ như vậy, bọn trẻ con chúng tôi bỏ ngoài tai những càm ràm của người lớn về chất lượng vệ sinh của cái sân chơi kỳ thú này.

Căn hộ bẩn thỉu và rách rưới một cách vô phương cứu chữa. Bằng những kiểu khác nhau nhưng cạnh bàn, nền nhà, mép chăn hay mặt chiếu đều đen bóng đến chai lì. Mùi thuốc lào lẫn với mùi mồ hôi lâu ngày quyện lại thành một thứ không khí khai khai khen khét ở bất cứ đồ vật nào nếu ghé sát mũi. Nhưng vì chỉ đến chơi ở đây nên với chúng tôi mọi thứ chẳng có vấn đề gì nếu như không chui đầu vào đống chăn chiếu nhà họ. Một cách cố ý, mấy bố con kẻ sỹ cũng thường tỏ ra rằng khi bẩn một cách kỷ lục thì nó cũng là bản sắc dẫu điều này hơi có hại cho bản sắc thầy lang của bác T - một chủ đề để giễu cợt (dù không ác ý lắm) của những người xung quanh.
...
Cứ như vậy, gia đình bác tồn tại trong lòng khu tập thể một cách cân bằng khéo léo giữa sự khác biệt có phần thua thiệt (dẫu rằng cái thời bao cấp nghèo khó đấy thì hầu như ai cũng như ai) về gia cảnh với sự hoà hợp và thu hút với lũ trẻ con chúng tôi. Nhiều năm qua đi nhưng cái thiện cảm trong tôi vẫn dành cho những ngày tháng được vui chơi và khích lệ một cách độ lượng trong căn hộ gia đình bác hàng xóm. Một tâm thế rộng rãi, hài hước, hơi lãng mạn và nhiều khi hoang đường phóng túng có lẽ đã bắt rễ từ những ngày xưa thân ái ấy...
---------------


(*) - Đọc chụp ảnh là đọc cả đoạn chứ không đọc từng từ. Khi đọc mỗi mắt nhìn một góc đường chép khung nhìn, đảo đi đảo lại như rang lạc (dành cho bạn nào chưa biết phương pháp này)

Chuyện một gia đình - p1: Thánh, Thiện, thằng Bé

1.
Không biết tại sao sáng nay lại tỉnh dậy với giấc mơ về gia đình nọ. Tôi không biết diễn tả bằng từ nào để trỏ chính xác một cách ngắn gọn mối quan hệ của tôi với họ. Đó là một gia đình đã cùng ở trong một dãy nhà khu tập thể cấp 4 đến hơn chục năm tuổi nhỏ của tôi. Vậy trước hết họ là hàng xóm cũ. Lại có quan hệ cùng làm việc giữa những người lớn với nhau - mặc dù nó rất lỏng lẻo, tôi sẽ kể sau - nhưng tôi thấy hơi là lạ khi dùng từ hàng xóm cho những gia đình sống cùng một khu tập thể, cộng đồng này mới hơn bản thân từ "hàng xóm" và trong cuộc sống chúng ta cũng vẫn thường gọi đơn giản họ là "những người sống cùng khu tập thể". Tôi bằng tuổi thằng út-thằng Bé, chúng tôi chơi với nhau thứ tình bạn của trẻ nhỏ như bao đứa bạn khác nên cũng có thể coi nó là bạn cũ của tôi. Nhưng thậm chí ngay từ ngày đó việc tôi chơi với nó cũng không khác gì chơi với các thành viên khác trong gia đình họ nên cố định mọi người theo cách "gia đình người bạn cũ" lại thấy thiên lệch. Đây đâu phải trò chơi chữ, nhưng sự loay hoay này chính là cái cách để tôi bắt đầu những ký ức về họ, một gia đình mà tôi có mối quan tâm thật khác biệt.

Để rành mạch có lẽ phải kể đôi điều về khu tập thể, cái ốc đảo giữa nông thôn của chúng tôi ngày đó. Ký ức gia đình của tôi về nơi đó thường đọng lại bằng mấy hình ảnh "Căn nhà, Vườn điền thanh và Ô cửa sổ" nhưng với những người hàng xóm cũ sẽ thiếu sót rất nhiều nếu không nhắc đến hàng hiên và khoảng sân trước dãy nhà. Cũng như cho lũ trẻ sẽ là hàng xoan ở bờ mương đầu hồi. Tôi chép lại đây một đoạn ký ức cũ.

Khu tập thể 1 tầng 10 căn nhưng căn đầu vốn là nhà trẻ sau đó để hoang. Còn lại là 9 gia đình. Mỗi gia đình ở trong 1 gian nhà rộng khoảng 3,5m sâu độ 10m. Bếp nằm phía sau, ở giữa có 1 giếng trời khoảng 2m. Đằng trước chỉ có 1 cái cửa 2 cánh ở chính giữa. Phía sau có cái cửa sổ mở ra giếng trời. Góc giếng trời có 1 cái bể nước có nắp khoảng 1m3. Hàng ngày phải gánh nước đổ vào bể. Cạnh bể nước, bên dưới cửa sổ để 2 cái xô. Trong bếp gần 1 nửa bên tay trái là chuồng lợn, phần còn lại gồm 1 chỗ để trấu và củi, 1 phần là bếp củi. Cũng có thời gian nhà đắp bếp lò nhưng ít thôi. Trước mỗi nhà là 1 khoảng sân có chiều rộng khoảng hơn 3m. Thường là làm giàn mướp ở bên trên. Mỗi nhà thường trồng 1 cây gì đó, phần nhiều là xoan để có thể kết hợp bắc giàn mướp. Tiếp theo nữa là 1 mảnh vườn dài, chia làm nhiều phần, gần nhà trồng rau, tiếp theo có thể trồng khoai lang. Tiếp nữa là mảnh đất trũng ngập nước thường để hoang hay trồng điền thanh. Khu tập thể nằm giữa vùng đất trống. Một phía là cánh đồng, 1 phía là phía sau bệnh viện, gần nhà xác. Hồi bé lũ trẻ con chúng tôi thường ra rình ở đấy để được xem người chết hay mổ pháp y.

Khu tập thể ngày đó là như vậy, nó là một cộng đồng khá khép kín với vùng nông thôn xung quanh nhưng những sự kiện bên trong bản thân nó thì lại liên thông đến toang hoác. Nhưng gia đình mà tôi đang nhắc đến đây lại gần như khu biệt với mọi người do hoàn cảnh khá khác biệt của họ. Họ hầu như chỉ là một thứ họ hàng xa của cộng đồng (với người lớn, còn bọn trẻ con chúng tôi thì không có vấn đề ấy). Vì họ có hoàn cảnh khác biệt.

Hồi xa lắc, nhà họ chưa ở trong khu tập thể từ đầu mà còn ở biệt lập ngoài phía bờ sông, cạnh đường cái. Căn nhà mái ngói cũ rích mà tôi còn nhớ rất rõ những viên gạch đỏ loét gần như mủn ra trên những bức tường của nó sau khi lớp vữa đã bong tróc hầu như toàn bộ. Nhưng hồi đó khuôn viên của nó lớn hơn điều kiện căn hộ của chúng tôi nên nó thật đáng chú ý. Bác gái vốn là nhân viên sơ cấp của Hiệu thuốc (hình như còn gọi là Cửa hàng Dược) nhưng đã nghỉ mất sức từ rất lâu vì bị tâm thần nhẹ. Suốt ngày ngồi thơ thẩn và cười vu vơ. Chỉ luôn luôn như vậy và cũng vẫn hơi biết làm việc nhà cũng như vẫn nhận được mọi người quen xung quanh nhưng hình như không còn khả năng phán đoán về họ nữa. Nhà có đến bốn người con, một gái thứ nhì và ba trai; anh lớn nhất hơn tôi 7 tuổi đến đứa út thì cùng tuổi tôi. Khi tôi biết nhớ thì họ đã ở đấy rồi, trong căn nhà bờ sông, và còn có bà nội của thằng Bé. Lúc đó bà đã quá già và mất sau đó không lâu nên những điều tôi nhớ về bà thật ít ỏi: một cụ già răng nhuộm ăn trầu chống gậy tre với cái lưng còng sát đất, khá nhanh nhẹn mặc cho khuôn mặt đã móm mém và nhăn nheo hết sức. Bà hiền lành, cư xử hiểu biết thân thiện với mọi người; hàng ngày tất bật đôn đáo việc nhà thay cho con dâu ở cái tuổi đã ngoài 80. Nhưng tất cả những điều đó chỉ làm nổi bật sự tương phản buồn rầu trong một bức tranh tối mầu có bối cảnh ngổn ngang mà bà chỉ như một vệt sáng mờ phía hậu cảnh. Bác T là con trai duy nhất của bà, một người con rơi đối với ông bố hình như làm đến tận hàm tướng ở trong miền Nam. Thậm chí hình như bà là vợ cả nhưng điều đó đã không có ý nghĩa gì từ rất lâu và không còn tồn tại bất cứ mối liên hệ nào giữa họ nữa.

Không hưởng chút lợi ích nào từ ông bố tướng quân, bác T đi hết cuộc chiến tranh và giải ngũ với chân lính trơn và một nghề tay ngang là làm thầy lang-nhưng hầu như chúng tôi không thể biết bác cắt thuốc cho ai. Trong mắt những người cùng khu tập thể Dược bác đơn giản chỉ là một ông lang băm, không hơn. Có thể hoàn cảnh đã tạo ra tính cách của bác, một tính cách rất khó chịu với những người xung quanh: một kẻ tự cao không phải lối, rách bươm nhưng luôn tỏ vẻ kẻ sỹ bất cần, không lánh nghèo. Nhưng hình ảnh một kẻ sỹ mặc áo bộ đội cũ xách cái cần câu cá chuối với đàn con lộc ngộc lang thang ven sông bờ ao khuyến mại thêm bà vợ thất thần bên hiên nhà thật thảm hại và quá lố với mọi người xung quanh, bất kể những thiện cảm mà bà cụ đã cố gắng giữ được với họ. Tên thằng Bé là do bà đặt cho nó, một nỗ lực ngăn cản tính khí ngạo ngược của ông con trai khi khai sinh cho thằng út cái tên Trần Thế Thần Thánh! Một hồi bà gọi nó là thằng Thiện nhưng rồi mọi người quen hơn với cái tên hèm là thằng Bé. Thằng Bé lớn lên cùng chúng tôi và đương nhiên tất cả lũ chúng tôi tuyệt không bao giờ thèm để ý đến việc thực ra nó là Thần Thánh. Bà cụ mất trước khi chúng tôi đi học nên có lẽ cũng như mọi người bà lúc đó cũng đã không phải phiền lòng nghĩ đến việc có lúc thằng Bé sẽ gặp trở lại vấn đề của Thần Thánh.

Thật lạ, có những con người bằng lối sống chân thành tận tâm của mình, dù chỉ phớt qua trong cuộc đời một đứa nhỏ bốn năm tuổi, cũng có thể để lại những thiện cảm sâu xa và lâu dài trong tâm trí người khác đến vậy.