"Long time no see"

1.

Hình dung rằng một nhóm bạn (học) cũ đã gần chục năm không gặp nhau, sẽ trao đổi với nhau theo cách như thế này chăng:

- Hãy kể về việc chúng ta đã có những thay đổi gì trưởng thành hơn, sâu sắc, giàu có hơn những cảm xúc, trải nghiệm, kiến thức, đạo đức, niềm tin...?

- Bạn đã làm được điều gì/việc gì đáng tự hào, có giá trị cho bạn, cho cộng đồng, xã hội? Hãy chia sẻ truyền cảm hứng cho tôi nhé.

- Bạn đang ra sao? Mình gặp nhau sẽ có thể thảo luận, trao đổi diễn ngôn gì có ích cho nhau?

- Tất nhiên, chúng ta sẽ ôn lại những ngày xưa tươi đẹp. Nhưng những nhân duyên đem chúng ta gặp nhau trong đời ấy - chúng còn giữ được vai trò gì trong cuộc sống của bạn nữa không? Bạn còn trân quý chúng, trau dồi và làm giàu có hành trang cho mình nữa không? Hay, con đường bạn đã đi còn đi nữa không vậy?

2.

Trong một chiều hướng khác, mọi người sở hữu quá khứ chung - mối quan hệ/ràng buộc này (một vài người sẽ từ bỏ nó, đơn giản rành rọt, hoặc lừng khừng, mập mờ với chiến thuật làm cho chán và để được lãng quên - mà với hi vọng sẽ không gây đay đớn không cần thiết - dù cách họ lựa chọn thực ra là gây phiền lòng nhất).

- Mình từng chứng kiến 1 đoạn đời nhau (ít nhất, trong 1 chiều hướng của lựa chọn hành động). Mình, chúng mình gán giá trị cho quãng ngày đó.

- Giờ đây gặp nhau, cây chuyện lầm rầm, lao xao về "những ngày này", về con cái, chuyện học, chuyện tương lai, tính cách của chúng - mình quên đi mình đã từng mong muốn gì - cho chính mình. Mình đang cảm nghiệm hiện sinh này (còn thao thiết không?) và bấm móng vuốt vào hiện hữu ra sao?

- Ồ, tất nhiên, con cái là phóng chiếu những ước muốn, kế hoạch, là phần đời kéo dài của chúng ta. Nên chi chúng ta nói về con cái chúng ta.

3.

"Bạn có vấn đề gì không? Chia sẻ với mình được thì hãy nói ra nhé. Phần mình, mình có một đống vấn đề đây. Và ước gì, sau 1 loạt nghi thức, thao tác bằng hữu, mình có thể kể 1 chút với bạn cho vơi đi gánh nặng nhân sinh này."

4.

(Lời kết của Ngợi ca sự thất bại - Bốn bài học về sự khiêm hạ, Costica Bradtian, Hải Ngọc dịch)

- "Ở khía cạnh riêng tư nhất, chúng ta là những gì chúng ta tự kể về mình". (Sự thống nhất một cuộc đời)

- Chúng (những câu chuyện) là những gì gắn kết đời sống lại và làm cho nó trở thành đời sống của chúng ta. Không có chúng, chúng ta sẽ chỉ là những biến cố vô nghĩa trong thế giới sự sống của hành tinh này.

5.

"Kể chuyện là một hoạt động cơ bản của loài người, y như ăn vậy." (Richard Kearney). "Hơn nữa, trong thực tế, nếu thức ăn giúp chúng ta sống thì các câu chuyện giúp cho đời sống của chúng ta trở nên đáng sống.". Hoặc không đáng sống.

về một cuốn sách

- Khi chúng ta viết, hầu như là một quá trình dần dần định hình. Trước đó không hẳn nó - cái được viết ra - là như thế. Còn sau đó thì sao?

Cũng vậy, đừng hy vọng gì vào một sự "hiểu". Đấy là một ảo tưởng. Qua sự đọc, chúng ta mở rộng giới hạn bản ngã của chúng ta - hay đúng hơn là chúng ta trải qua sự trở thành cái gì đó khác đi. Chúng ta viết và chúng ta thay đổi. Chúng ta đọc, chúng ta cũng thay đổi.

- Nhìn chính là một hành vi lựa chọn (J.Berger, từ giờ sẽ in nghiêng). Cái tôi thấy là cái mà tôi bị quy định.

- Sự hiện diện của một phụ nữ luôn thể hiện thái độ của cô ta với bản thân (có tính nội chiếu), và cho thấy mong muốn của cô ta về việc người khác nên đối xử với cô ta thế nào...

- Một phụ nữ sẽ luôn phải hình dung về bản thân, cô ta sống mà luôn phải ý thức về hình ảnh của chính mình.

- Và như thế, cô tiến đến việc coi kẻ quan sát và kẻ bị quan sát tồn tại trong chính bản thân cô như thể hai yếu tố, tuy luôn trái nghịch về chức năng, song lại cùng nhau cấu thiết nên căn tính phụ nữ của cô.

- Chạy đi chạy lại (có ý thức về điều đó hoặc không) giữa hai vai nhưng cùng trong một mối bận tâm thiết thân: mình phải được trông thấy như thế nào?

Tài sản của cô là một vẻ đẹp. Nhiều người nói thế. Cô biết thế. Và cũng biết thế là không đủ. Nhưng mỗi khi tự nhìn nhận mình, cô chỉ thấy riêng điều đó có vẻ chắc chắn. Mọi thứ khác cô không rõ ràng nó là gì, và chúng thường thách thức sự bình an của cô.

- Viết ra là để an cái tâm của mình. Một sự thanh tẩy nhờ nỗ lực thăng hoa qua việc nghệ thuật hóa những mẩu vụn hiện sinh của mình. "Bình an" là vấn đề cảm giác. Khía cạnh chủ yếu được trình bày ra cũng là về phương diện cảm giác. Cái tên là những tính từ của cảm giác.

- Một trật tự của các mảnh ghép. Tuy được cấu tứ lại nhất định cho hợp với hình thức của một tập truyện ngắn, nó có logic trật tự thời gian rất rõ của hành trình trưởng thành của một cô gái. Cô gái ấy (tôi thấy) với mối bận tâm thường trực của mình, xoay xở bời các tình thế nhân sinh - theo hầu như cùng một lối: thấy và bị thấy.

- Khung cảnh chỉ là cái giá treo mối bận tâm. Khung cảnh luôn là các mã-văn hóa khá điển hình. Điển hình của sự đã từng độc đáo (và đã bị bỏ qua).

- Không những thế, với cô tổn thương là có thực. Nó đã xảy ra dẫu từ trước khi nó cụ thể ra là cái gì thì nó đã có hình hài riêng trong một sự e ngại vô cớ kiểu ấu thời.

- Ngược lại bản thân cô, thân thể cô lại rất cụ thể, thường trực tồn tại trong các mô tả trải nghiệm xúc giác.

- Cô vừa sống vừa tìm kiếm. Mỗi khả năng vừa hiện ra cho cô ướm thử thì lập tức cái con mắt của kẻ quan sát lại viện dẫn ra những khả thể khác một cách mỉa mai. Cô sợ sự mỉa mai - nó gây tổn thương ghê gớm vì nó đối lập triệt để với sự tinh khôi bản nguyên.

Dù không thừa nhận, quả thực phần lớn thời gian cô vô thức đẩy cái đẹp về phía bản chất. Tiếc thay, lý trí thông minh và mỉa mai của cô nó canh chừng điều đó.

- Thoạt đầu, có sự ám tả về trưởng thành. Truyện ngắn đầu tiên có cái tên là một mã kép: một đằng là về thái độ, một đằng là về sự thanh tẩy của trật tự hình thức. Con đường có thể là biểu trưng của sự trưởng thành, cũng có thể là của sự chạy trốn thực tại. May thay thực tại của cô gái ấy càng lúc càng đỡ có tính chất mã-văn hóa hơn. Cô từ từ lớn lên với những liên tưởng, chất vấn và xoay xở của mình. Tìm cách định vị mình trong nội tâm, qua người khác rồi dần dần cô đến được với thế gian của những người khác. Hành trình này ai biết nó thế nào.

trong thân thiện và chia sẻ

nghe quế kể lại, vân cũng mô tả cho bạn ấy rằng vân lại một lần nữa trải qua cảm giác rơi xuống lòng nước khi nhận kết luận về căn bệnh. chỉ có tuấn anh với mình biết bơi một chút mà đến chiếc thuyền thứ hai lật úp rồi cả bọn vẫn không hẳn hoàn toàn biết mình vừa trải qua may mắn như thế nào. khi bạn gọi mình lúc đó, mình chỉ có thể hô lên từ xa với bạn là cứ bình tĩnh. ừ, ở dưới nước mà giữ được bình tĩnh thì khả năng sống sót đã cao hơn rất nhiều. ngày đó chúng mình mới 15, 16, còn nghĩ cuộc đời giống như trò chơi. chúng mình đang lớn, vài năm nữa sẽ lên đại học (hẳn thế) và khám phá thế gian.

bọn mình cả hai đều chuyển trường, chuyển hướng. mình thuần túy đi theo một cảm xúc nhất thời mà thành ra một con đường khác. lá thư đầu tiên mình nhận được, bạn nói để chứng minh rằng tình bạn cùng tổ 3 của chúng ta không phải là thoáng qua. vậy là bắt đầu một tình bạn giản dị, chân thành và thân thiện. mình có nhiều bạn, mỗi tình bạn là một sắc thái khác biệt. mối quan hệ thân tình nhưng đơn sơ của chúng ta trong nhiều năm đã là một vốn liếng xã hội đầu tiên của mình, từ đứa trẻ vị thành niên bước vào cuộc đời. có thể nói, bắt đầu từ bạn, mình trải nghiệm sớm sự rộng lớn đa dạng của không gian nhân sinh. ở đâu đó xa kia, có ai đó là bạn bè của mình, thường thư từ chuyện trò với nhau. thế giới quanh ta này có thể mở rộng ra được, có thể kết nối được. trong thân thiện và chia sẻ.

chúng ta đã đi những ngả đường khác nhau, theo những cách cũng khác nhau vời vợi. không biết sao, từ rất sớm mình đụng phải cái thắc mắc về khoảnh khắc tối hậu. mình đã dành nhiều năm tuổi trẻ, là đúng cái độ đôi mươi ấy đấy, để tìm kiếm một cách sống khả dĩ, một câu trả lời khả dĩ. không tìm được cái gì cụ thể cả, nhưng vốn liếng bấy nhiêu có trong mấy điều mình tìm cách mô tả với bạn trưa hôm đấy thôi vân ạ. sống và quan sát chính sự sống ấy bằng con mắt nữa phía trên, bên ngoài. thấy biết mà không theo. chỉ là thấy biết.

bạn vẫn kiên cường và gắng tin tưởng. thằng bé cứ rúc vào cạnh mẹ. giọt nước mắt lặng lẽ trong khóe mắt bạn, mình thấy biết mà chẳng lựa được lời. lời không giúp được gì chúng ta. ai rồi cũng sớm muộn nhận ra cái biền biệt của sống là sống tự mình. là đi tự mình trên con đường rừng vậy. khi buột miệng dặn bạn "cứ bình tĩnh", mình tự thấy ngớ ngẩn. ý mình hẳn định nói là cứ bình thản, nhưng lại nói thành như thế đấy. thấy biết đến độ nào đó thì sẽ bình thản được. nhưng nói cho cùng thì cũng không sao vân ạ, cái vụ này mình nói được nhưng làm thì cũng chả được bao nhiêu đâu.

mình không có nhu cầu ở thế giới thần kỳ linh ứng. có hay không có là không liên quan đến lối sống của mình. cuộc đời bạn làm mình càng thấy cái liên tưởng của mình về thế giới thần linh giả định ấy giống như thế này: chúng sinh là những con muỗi vo ve có cả kiếm sống từ máu thần linh, chúng tưởng chúng được ban phước và phải khéo cầu nguyện - bằng những tiếng vo ve. cũng giống thái độ của con người với muỗi, cơ bản điều ấy làm phiền, khó chịu. cho đến lúc nào đó thì bộp một cái là xong. là đến thời điểm gọi là số phận của chúng sinh chúng ta. thôi, cười vui với nhau một chuyện hài hước như vậy. bạn không may rồi, con muỗi hiền lành, thân thiện mà chăm chỉ kiên cường ạ. chỉ là bộp một phát thôi. hãy rộng mở và thanh thản đi tiếp đi. không có gì có thể mô tả được ý niệm tuyệt đối không cả. nhất định còn đâu đó một điều gì đó có thể mở rộng được, kết nối được. trong thân thiện và chia sẻ.

hình ảnh khuôn mặt bạn thất thần gọi mình "t ơi" khi chiếc thuyền lật úp trên hồ cũng là cảm giác đầu tiên mình nghĩ đến khi nhận được tin bạn sẽ phải đối diện với khoảnh khắc dữ dội nhất của cuộc đời bạn. 

Những người bạn blog khác

Tôi lập blog từ hồi năm 2006, khởi đầu với Y360, bây giờ chót lại là blogspot và Facebook như đa số mọi người. Trong cơn say của thời khởi thuỷ, mọi người bộc lộ bản thân nhiều, giao tiếp nhiều hơn bây giờ. Giai đoạn giải thể Y360 mọi người tứ tán, bạn bè cũ hầu như thất tung. Tôi chọn blogspot vì nó giống với cái cũ và vì có 1 số người bạn đã lựa chọn như vậy. Bây giờ sót lại hình như chỉ còn nhớ là có chị HY và bác Đông A từ mạng cũ sang. Bác Đông A thì vững như bàn thạch kiên kiên cố cố ở đâu cũng vẫn vậy. Chị HY thì ở trên mạng đã như một cây cù tùng nghìn năm phơ phất thành tinh rồi :P Còn lại là bạn mới. Giờ cũng đã thành ra người cũ cả.

Hồi bên Y360 có trào lưu tag bạn blog, rồi thấp thoáng chỗ này chỗ kia cũng đủ phác hoạ các mối quan hệ trao đổi với một số blog bạn. Nhưng cũng từ lâu lâu tôi có ý định viết vài lời về những bạn blog khác của trang này, những người hầu như không xuất hiện bao giờ. Vài lời ở đây là những cảm nhận ban đầu, là để cho trọn những khởi đầu đã qua. Ý là như vậy - là sẽ viết về những người khác :)

Blogspot có điểm dở là khó theo dõi những người theo dõi mình. Hồi đầu còn ít thì hầu như ai theo mình thì mình theo họ hoặc ngược lại. Nhưng một hồi sau đó khi số người chỉ ghi danh mà không có blog nhiều lên thì chịu và dần thành ra khó biết ai là người mới xuất hiện. Do vậy thỉnh thoảng tôi hay rà lại xem ai là người mới và suy đoán xem sao họ lại "biết" mình. Xung quanh chuyện này có nhiều điều cũng hay hay.

Đầu tiên là tôi thấy có một số bác blogger ở nước nước ngoài, hầu như không có mối liên hệ trực tiếp nào ghi danh follow. Đọc những blog đó thấy hầu hết các bác khác cả thế hệ lẫn môi trường xã hội, biết thêm nhiều điều hay. Nói chung thì cả hai bên đều kín tiếng, cũng chỉ đọc chứ không comment gì. Khả năng cao nhất là do blog này được hưởng sái từ một blogroll của người nổi tiếng :D

Một blog bạn tôi hay đọc nhưng chưa comment bao giờ là blog Chị Ba Đậu. Một Việt kiều vừa phải, tôi nghĩ thế :) Vẫn Việt Nam nhưng đọc được nhiều chuyện về xã hội bên đó. Thanks bạn về bài tập chơi chú tâm với con 10p mỗi ngày. Rất hiệu quả.

Có một bạn rất ít viết (hoặc viết chỗ khác), tôi rất khó khăn và nhờ tình cờ mà tìm ra tung tích bạn :) Tôi muốn bạn biết cảm giác của tôi khi đọc được một đoạn bạn trích dẫn đôi dòng hoang mang vớ vẩn của tôi hồi lâu lắc. Chúng ta sẽ tiếp tục giữ sự đồng cảm về sự vớ vẩn này trong im lặng sau cả những dòng này nhé.

Tôi theo dõi rất chăm chú blog của bác giangle để đoán giá vàng (lol).

Một blogger rất khác biệt mà tôi hay đọc nữa là blog cavenui. Bậc nữ lưu chính hiệu. Tư duy rành mạch, cập nhật. Khúc chiết và dí dỏm. Điểm đặc biệt là sự chừng mực. Gần đây hình như có gì đó làm ảnh hưởng nên hơi thay đổi tâm tính những vẫn rất hấp dẫn - để theo dõi :-)

Một blog khác, do tình cờ mà biết, tôi hay theo dõi để xem ảnh, cũng rất phong cách và ổn định. Đó là blog GLiTeRpAraDISe. Bạn này chắc không đọc tiếng Việt.

Như thị.

Tri kỷ. Tri âm.

1.
Trẻ kể bạn bây giờ hết buổi đi làm, ăn tối xong thì về phòng đọc sách. Thỉnh thoảng có ra ngoài thì cũng chỉ dẫn cháu đi chơi. Làm mình không khỏi nghĩ đến cái câu gì mà ngày xưa chị bán sách có in kèm trên danh thiếp cửa hàng. Đại khái là đọc sách có liên quan đến khí chất.

Thật là khí chất cũng thay đổi dần ư?

2.
Người xưa có câu "Tri âm dễ kiếm, tri kỷ khó tìm". Tôi thấy không hẳn vậy. Dễ hay khó là do cách định nghĩa.

Tri kỷ, nếu hiểu là người biết mình theo kiểu mình nghĩ gì, muốn gì, sẽ nói gì, làm gì...trong từng tình huống hằng ngày thì thực ra cũng không phải là hiếm. Bố mẹ, anh chị em thường thì cũng biết. Bạn bè học với nhau từ bé lâu ngày cũng thường là biết. Vợ chồng cả yêu cả cưới mà cứ tầm gần chục năm thì đến hắt hơi cũng có thể đoán trước được.

Tri âm thì là do tích Bá Nha-Tử Kỳ. Thường được hiểu theo lối giao tình đồng thanh tương ứng đồng khí tương cầu (trong một bộ môn nghệ thuật nào đó). Nghệ thuật là bộ môn của đào luyện và trải nghiệm. Có được người chia sẻ từ trong trải nghiệm và tâm tình thì bảo sao không quý. Tức là có thể không cần biết nhau chân tơ kẽ tóc hốc mũi, chỉ cần tương hợp ở một tiếng đàn, một câu vọng cổ...là có thể lập giao tình, bày chiếu nhậu được rồi.

Nhưng đã dẫn tích mà không xét đến bối cảnh của cách hành văn cổ thì e là oan cho 2 chữ tri kỷ. Kiểu như bây giờ tra trong Sử Ký thể nào chẳng có những câu "Y thực biết ta". Tri kỷ không chỉ là nghĩa đen, tuy không có một điển tích nào cụ thể nhưng hàm ý của nó trong văn xưa là rất rộng, cơ hồ bao hàm cả tri âm. Ở đây chỉ là giả vờ biện bác để làm mới câu chữ một phen. Trí Bá biết Dự Nhượng, Khánh Kỵ biết Yêu Ly: biết như vậy còn khốc liệt hơn vạn lần cái biết tri âm ấy chứ!


Từ chỗ nhìn của tôi thì tự biết mình là một vấn đề hầu như từ vạn cổ đã là không thể nào minh định nổi: tự biết mình cũng như kiến tính thành Phật. Chư Tổ mà hỏi cái bản lai diện mục của mình thì nhân gian nói trúng thế quái nào được. Biết mình đã bấp bênh đến vậy thì mỗi lần nhận một ai đó "biết ta" chỉ e rằng đó lại là đạo cao một thước ma cao một trượng mà thôi. Tri kỷ rốt cục là một đôi ngạ quỷ thất thểu dưới chân cầu Nại Hà vạn năm.

Chữ "Chí" 志 có chữ Tâm và chữ Sĩ: nơi để tâm vào đấy gọi là chí. Sĩ là người có học, có nghiên cứu học vấn hoặc là có tư cách như người có học. Vậy phải coi cái nơi để tâm ấy là của cái tâm đã đào luyện và trải nghiệm theo một chiều hướng xác định từ lâu - một đạo lý, một con đường. Đạo chính là dưới bước chân ta.

Tư Mã Thiên khi chép về Khổng Tử có dẫn Kinh Thi (*):

Núi cao ta trông, đường rộng ta đi.
Tuy chưa đến đích, nhưng lòng hướng về.

Hai câu này thực ra chính là ý bàn của Khổng Tử trong Kinh Thi. "Đích" thực ra không tách khỏi mối tương liên "lòng hướng về" - tức là nơi kẻ sĩ để tâm. Quy trở lại một lần nữa với "tri âm", nếu nhìn từ góc độ này thì tâm thế của tri âm không đơn thuần chỉ là chuyện "úy, bản này em cũng thik, thường nghe suốt..." mà là cách tâm chí mượn chỗ, phương tiện mà tương ngộ.

Nguy nguy hồ, chí tại cao sơn
Dương dương hồ, chí tại lưu thủy

Bá Nha kia chắc cũng chỉ biết kể lại đến thế thôi. Nhưng hẳn bọn người đời bàn loạn quá nên tức đập đàn cho hết chuyện. Chứ kẻ sĩ coi chết như về, miễn nghe được đạo, lẽ đâu chỉ vì mất ông bạn rượu mà phụ cây đàn, coi đời thế là xong? Ông Bá Nha phải biết lời Thầy Khổng.

Núi cao ta trông, đường rộng ta đi.
Tuy chưa đến đích, nhưng lòng hướng về.


Cái "Lý đương nhiên" nó phải vậy. Ông Tô Đông Pha bảo thế.

-----------------------
(*)- Nhờ bác Đông A mà tôi biết. Nhưng xin bổ sung cái ý câu sau chính là lời bàn của Khổng Tử trong Kinh Thi chứ không phải lời của Tư Mã Thiên.
-----------------------

Bức tường lạnh ngắt

1.
Ngày trước có lần vào một forum tâm lý, tôi định tham gia một chủ đề bàn về chứng trầm cảm và ý định tự tử nhưng lại thôi. Cảm giác khi logout ra khỏi diễn đàn rất khó tả. Những người đang bàn luận là những người đã từng trải qua hoặc đang trải qua trầm cảm. Tôi cũng đã từng trải qua điều đó nên hiểu rất rõ sự bất lực của ngôn từ. Nhưng tôi cũng hiểu rất rõ cảm giác bất lực đau đáu mù mờ của những tâm bệnh kia. Mà thực ra đó cũng là thân bệnh: cảm tưởng như ngọn lửa khí lực trong mình cứ lụi dần đi rã rời. Một cảm giác vừa mong muốn được giúp đỡ lại vừa mất hết niềm tin tự chính mình. Hầu như vô nguyên cớ. Có thể nói đó là cảm giác về sự kiêu hãnh của bản ngã bị tổn thương mục ruỗng. Tôi rơi vào những cơn mộng mị triền miên cả năm trời.

2.
Có thể vì vậy mà sau này tôi thường chú ý và dễ nhận ra những týp người có xu hướng tâm trí dễ bị hôn trầm như thế. Ngay từ lúc chỉ mới là những biểu hiện mong manh. Đó là một sự thành thực muốn chia sẻ, muốn hô to lên gọi người phía xa trong khu rừng mù mịt. Không vì cái gì cả. Nếu có thì đó là từ lòng thương với chính mình.

Tôi thấy bóng dáng của mình trong đó. Tôi thương tuổi trẻ của tôi bơ vơ không người chỉ dẫn. Hay chính nghĩa của trưởng thành là phải trải qua những ngày tháng như vậy? Như D.T.Suzuki đã miêu tả - "(...)bắt đầu trịnh trọng quan sát quanh mình, và tra hỏi về ý nghĩa của cuộc sống. Tất cả nguồn năng lực siêu hình, bấy lâu vùi kín trong tiềm thức, bỗng dưng như cùng một lúc trào vọt ra. Nếu chúng bùng ra dồn dập và bạo quá, tâm trí có thể mất thăng bằng một thời gian, lâu hoặc mau; trên thực tế, nhiều trường hợp kiệt quệ thần kinh như vậy đã được ghi nhận trong tuổi trẻ, mà nguyên do chánh không ngoài sự đổ vỡ thế quân bình nội tại. Thường thì hậu quả không vết tích gì sâu đậm; nhưng ở đôi căn tạng thì khác hẳn; hoặc vì những khuynh hướng nội tại, hoặc vì sức tác động mạnh của những luồng ảnh hưởng xung quanh vào bản chất dễ cảm kích, cơn thức tỉnh tâm linh ấy chấn động họ đến tận cùng cá thể. Đó là lúc phải dứt khoát chọn giữa cái “vĩnh viễn có” và “vĩnh viễn không”(...)"

Nhưng cũng có thể vẻ bề ngoài của nó chẳng mấy cao sang được đến thế. Chỉ là khởi đi từ những sang chấn tâm lý mà tinh thần mình không tài nào điều chỉnh được.

3.
Những người trong cơn trầm cảm kia, họ có biết thương mình thương người không? Tôi nghĩ là có. Họ có thể viết rất hay về tình trạng của mình. Như tôi cũng đã từng viết đâu đó. Nhưng họ thương mình một cách sai nhầm.
...
Còn rất nhiều nữa những khả năng, nhưng tất cả đó chỉ là lời NÓI. Tự sâu xa tôi hiểu cái bạn thiếu là 1 cái gì đó thuộc về miền sâu TÂM LÝ. Cái cần chữa trị nằm thăm thẳm trong đó chứ không ở lời nói. Cách tôi thường làm là giữ với bạn 1 khoảng cách vừa đủ để bạn nhận thấy sự trống trải, cũng vừa đủ để nuôi dưỡng 1 hy vọng, 1 sự tín nhiệm vào hiện hữu con người.
...

4.
Tôi thật may mắn vì cuối cùng cũng thoát ra được những cơn mộng mị. Và mãi sau này tôi mới ý thức đầy đủ mình đã thoát ra khỏi điều gì.

Mỗi người/thăm thẳm/một chiêm bao. (Trần Dần).

Tôi không có tham vọng khái quát kinh nghiệm của mình cho mọi người. Nhưng tôi vốn nghĩ vì chúng ta là người nên chúng ta khác nhau theo một lối giống nhau. Bây giờ nghĩ lại những nguyên nhân sâu xa gián tiếp gây ra tình trạng hôn trầm của tâm trí chính là sự dễ dãi với cảm xúc và trí tưởng tượng. Một phần nguyên nhân lớn là đọc quá nhiều sách truyện hồi nhỏ. Một phần khác chính là cái ảo tưởng về giá trị của bản thân sau khi ôm một mớ lộn xộn đó trong tâm trí. Cái ảo tưởng này hầu hết những người đọc nhiều sách (vô tội vạ) đều bị. Câu chuyện dang dở về một gia đình mà tôi viết trong blog này cũng có ý dẫn về điều đó và những hậu quả thảm hại của nó.

5.
Vậy cơ may nào đã giúp tôi thoát ra khỏi ngày tháng đen tối đó?
- Tôi tình cờ bắt gặp cuốn thơ của Lưu Quang Vũ. Điều đồng cảm sâu sắc và động viên tôi lớn lao nhất chính là cái tâm thế nhất định không cam chịu, bế tắc nhưng trong sáng và quyết liệt. Và có thể cũng một nòi nuông chiều cảm xúc khoác màu tự vấn.

- Tôi trải qua một kinh nghiệm nội tâm mà nhờ đó tôi nhận ra được là ngôn từ chỉ là phương tiện và hời hợt vô cùng. Hiểu rất khác và không là gì với Biết. Thấy và Biết.

- Tôi có một ý tưởng đến rất tình cờ nhưng là một quyết định quan trọng: Nếu cuộc đời rơi vào chỗ bế tắc đến tuyệt đối vô nghĩa, tuyệt vô hy vọng-thì hãy coi chính việc NHẤT QUYẾT VƯỢT QUA nó làm mục đích. Đời có thể vô nghĩa, nhưng vẫn có thể có 1 MỤC ĐÍCH.

- Tôi chuyển chỗ ở. Gạch đầu dòng những công việc phải làm của từng ngày: đánh răng, rửa mặt, giặt quần áo...Tôi làm từng việc một theo thứ tự. Hết một ngày thì sẽ gạch hết bấy nhiêu dòng.

Hôm nay là tất cả những gì đã gạch xóa, vo tròn và ném vào sọt rác
Ngày mai lại cong cớn, vội vàng trên cánh cửa...

- Tôi đọc được và học theo cụ Nguyễn Hiến Lê: đọc sách với một cây bút và tập giấy. Muốn học về cái gì thì tập viết về vấn đề đó. Tôi chọn những loại sách nói về vấn đề của tôi. Tôi không đọc mà là HỌC. Dùng trải nghiệm để kiểm chứng và cảnh tỉnh tri thức. Dùng lý trí và logic để xử lý mỗi trang mỗi dòng. Làm cái gì cũng phải học phải suy luận. Tại sao học làm người lại chỉ cứ ang áng cảm tính với mấy anh Nhật bán quán thích rượu tây thế được hả các bạn gái trẻ???

Và theo đó tôi lấy ngay những cơn mộng mị của mình làm đối tượng nghiên cứu. Tôi may mắn tìm thấy những cuốn sách của Erich Fromm làm điểm tựa.

Nhưng 2 cuốn sách mà tôi thấy muốn nói đến nay lại là 2 cuốn sách mỏng nhất: Thiền trong nghệ thuật bắn cung (Nguyễn Tường Bách dịch), Cái dũng của Thánh Nhân (Nguyễn Duy Cần).

6.
Thành thực và khiêm tốn trước chính mình.
Nhẫn nại. Tường minh. Và xác tín.

7.
Trước bức tường lạnh ngắt ta vẫn còn "một cái gì trắng xoá tựa mây bay..."

Đó không chừng cũng là một cơ may.
Chỉ khi chúng ta trực diện với sự khốn khổ của chúng ta. Chỉ khi ta trực nhận Khổ Đế trong tuyệt vô HY VỌNG. Khi bốn phía đều là tường vách. Nhưng ta còn tinh thần quyết vượt của Bạch Ẩn Huệ Hạc thì có khi lại là cơ may hội kiến "Tổ sư tây lai ý"...

Đừng hỏi tôi đang như thế nào. Giữ câu hỏi đó cho chính bạn. Ngày hôm nay.

ACF

1.
Những ngày đầu lên HN ở trong cái làng nhỏ ven đô nên có nhiều không gian lặng lẽ để đi dạo. Vườn cây ăn quả rộng mênh mông trước nhà mỗi sáng. Vườn chùa những buổi trưa. Cánh đồng chiều muộn. Và đêm ở bể nước trong sân, dưới tán cau. 5 năm ở trong phố cũng còn có 1 công viên nhỏ và 1 ngôi chùa vắng. Nhưng con phố thì trơ trọi vô nhân tính. Những lúc muốn đi 1 mình trong đêm phải đi tận 1 quãng dài để ngang qua 1 trong 2 cái hồ vắng. Bây giờ lại càng trơ trọi đi về phía nào cũng xa thăm thẳm. Bước chân xuống là phố xá, hàng quán. Tĩnh lặng thành xa xỉ. Không còn như ngày nào để có thể xách xe rủ bạn nửa đêm lang thang tìm 1 quán nước chè nhâm nhi nữa. Nhớ lại 1 quãng đời với những người bạn.

Ngày ấy tập tễnh chen chân vào xã hội. Mấy anh em rủ nhau vào phố thuê nhà làm xưởng. Mình cùng với Người Điên đi mãi mà chẳng tìm được cái nào ưng ý. Lúc định quay về đi ngang phố lớn thấy có cái ngõ liền tạt qua hỏi vu vơ, không ngờ lại được. Vậy là đã từng ở đấy đến 5 năm. Mình là người cuối cùng rời đi. Người Điên không thể thích nghi được. Thật đáng tiếc và đáng thương. Hơn 1 năm với Lưu Manh cũng là những ngày bập bõm vớ vẩn. Bạn bè với mình là ACF. Cái tên là do mình đưa ra. Không cần ý nghĩa, chọn lấy 1 cái tên cho ấn tượng, mỗi người hãy tự tìm lấy cho mình 1 ý nghĩa. Logo cũng do mình vẽ.

Bây giờ có lẽ cái tên ACF chỉ còn quan trọng với Giám Đốc Buôn Thúng Bán Mẹt và Lãng Tử Chủ Nhiệm. Không hiểu sao chúng nó lại nghĩ Chủ Nhiệm là lãng tử. Chủ Nhiệm rất nông dân, chân thật, bản lĩnh, lắm mẹo...và chỉ giống lãng tử ở cái số lận đận long đong lang thang mà thôi. Nhưng lang thang trầy da trật vẩy chứ không phải cái kiểu lang thang vô định.


Có những con người với bề ngoài hết sức bình thường, tính cách ổn định trung bình lại vốn có thể rất quan trọng với 1 ê kíp. Chủ Nhiệm là 1 người như vậy. Người to đậm, kềnh càng nhưng tác phong lại chậm rãi rón rén như gái tuy có lẽ chính Chủ Nhiệm mới đáng gọi là người đàn ông chân chính của ACF. Hồi nhỏ nhà Chủ Nhiệm buôn bán giàu có nhưng mới chớm lớn 1 chút thì sa sút thảm hại nên Chủ Nhiệm rất hiểu cái gọi là không tiến có nghĩa là lùi. Những ngày đầu ngô nghê chính Chủ nhiệm là thằng lẩn mẩn mày mò bổ từng chi tiết kỹ thuật và tập tễnh vẽ CAD. Vẽ mà không biết sửa. Mỗi lần sửa mình lại đạp xe mang đi nhờ 1 thằng nào đấy giúp. Rồi cũng qua nhanh. Chính Củ Chuối cũng không thể ngờ được chính những thằng ngây ngô đấy sau 1 năm lại có thể chuyên nghiệp và chiến đến như vậy. Củ Chuối bây giờ là Phó Tổng rồi, đi BMW như ai và lại là sếp của Chủ Nhiệm. Củ Chuối không biết là trong 1 năm ít gặp nhau đó chính nhờ những ngày quần nhau với Thằng Viva mà anh em đã thành ra sắt đá. Ít khi lại có thằng nào bị khinh đến thế. May nhờ sự nhẫn nại vô song của Chủ Nhiệm mà mọi việc vẫn được níu kéo. Có lần Chủ Nhiệm hì hục làm đến 10 rưỡi đêm, công việc gần xong mới ngửa mặt ruỗi chân thế quái nào đạp vào ổ cắm điện mất hết khối lượng vừa làm chưa kịp save. Rầm rĩ 1 lúc rồi lại lẩn mẩn làm lại cái công việc tẻ nhạt ngấy đến tận cổ 1 lần nữa. Gần 2giờ sáng, sắp xong thì lại mất điện. Chờ 1 lúc có điện lại lại ngồi đến tận 6giờ sáng hôm sau để kết thúc cho đúng hẹn. Nó là sự phẫn khích thách thức từ chính bản thân. Sắt đá. Đó là những gì đã rèn lên khí chất những ngày ấy.

Rồi cũng chính Chủ Nhiệm lẵng nhẵng gần 1 năm trời theo đuổi đòi nợ thằng Viva. Thằng này bây giờ nghĩ lại cũng thật đáng thương hại. Cái tội ngu dốt nhưng tinh tướng huênh hoang và xiên xẹo. Việc phải xử theo kiểu xã hội thật là 1 điều ân hận với mình về sau. Tuy với nó thì vẫn chả lăn tăn gì mấy nhưng nghĩ đến cảnh gia đình nó thì cũng thương hại. Mấy năm sau có người gặp thấy bảo nó vẫn dặt dẹo và khoác lác ở 1 tỉnh lẻ nào đấy. Hết chuyện.

Những đen đủi còn lẵng nhẵng theo Chủ Nhiệm nhưng cuộc sống giờ cũng phẳng lặng hơn và kể ra về tiền bạc thì Chủ Nhiệm vẫn giữ được là trụ cột của gia đình và có khi phải nói là đi trước anh em nhiều. Lang thang mãi, mỗi lần về HN cảm giác thanh bình nhất của Chủ Nhiệm là gọi ĐT rủ anh em ACF về chỗ cũ uống cafe tán chuyện với nhau.


Người thứ 2 cũng nặng tình với cái ACF ấy là Giám Đốc Buôn Thúng Bán Mẹt. Cùng với Bon Chen thì phải nói là BTBM là một tuýp người kỳ lạ. Ai ưa được thì thích không thì rất khó chơi. To con, kềnh càng. Lưng gù, đi dúi về phía trước và ăn nói băm bổ. Ai mà tưởng tượng được đến tận lớp 12 BTBM vẫn còn là 1 thằng nhóc loắt choắt hay bị bạn bắt nạt. 1 thời tóc dài quần bò xé áo phông đạp xe quốc đeo cái guitar sau lưng lang thang khắp nơi. Luôn thích ở 1 mình. Từng buộc phanh xe cuốc lại đạp 1 mạch từ nhà lên HN 120km để cho "khoẻ chân". Luôn cực đoan và ảo tưởng. Nhưng cũng luôn chứng tỏ 1 bản lĩnh đáng nể khi biến 1 số ảo tưởng thành cái cụ thể. Chơi cổ điển nhưng mê Rock. Thử đủ các loại xe và đàn. Đã từng mở quán cafe-tự tay cưa đục đóng toàn bộ nội thất từ 1 đống tre luồng. Đã từng đi thông cống móc cứt. Là người đầu tiên lập công ty riêng và tồn tại được với những ảo tưởng hung hăng ngây ngô của mình. Luôn cầm lái và sẵn sàng chạy 1 mạch lên Sơn Tây lúc nửa đêm để vào chân núi ôm em yêu tám chuyện cho vắng. Có lẽ phải học bí quyết của Giám Đốc BTBM: cưa đứt đục suốt, tiền chao cháo múc. Thẳng thắn đến thô lỗ nhưng cũng nhờ thế mà tiết kiệm được rất nhiều thời gian với những thằng dẹo lừa đảo. Luôn mơ tưởng 1 ngày dư giả thuê 1 mặt bằng yên tĩnh như khu Trúc Bạch mở lại ACF với những anh em cũ dù bây giờ may ra chỉ còn có mình là available. Những người khác đều hoành cbn tráng rồi còn đâu. 2 giám đốc khác và 1 Đội Trưởng. Có lẽ cũng là người cuối cùng còn giữ thói quen uống nhiều cafe và luôn là đen nóng không đường như ngày trước. Vẫn phung phí và chơi sang, theo đuổi những thú vui lập dị. Đã mua cào cào, chơi đầu đĩa than và vẫn giữ những cây đàn điện xịn. Dự định sắm con bọ cho vợ đi chợ. Vừa dẹp vụ buôn giày vải từ Trung Quốc về thuê bọn Mỹ thuật vẽ màu mang ra chợ Đồng Xuân bán sau vố bị Hà Nội gốc phố cổ lừa vụ chung nhau mở Pub trên Hàng Đào. Một thời gian dài vào Nam ra Bắc buôn từ đá quý đến gốc cây. Cái tình giang hồ với hội Nhà Thổ cũng thật lạ. Cái chết của Lão Mai cũng đẹp. 1 đời rong chơi mê mải và nhàu nhĩ. Nằm mãi sau 1 cơn say và liu tiu trong nhạc. Chính GĐ cũng nhiều lần suýt toi. Lần đi xe khách qua Quảng Bình bị lật lúc nửa đêm chính BTBM là người đầu tiên đạp vỡ kính chui ra trong khi các khoai Tây còn đang khóc lóc um sùm.


Gọi nó là Bon Chen là gọi theo những đứa không hiểu nó mà thôi. Chính nó đã dẫn mình đi từng ngóc ngách của Hà nội. Chia sẻ với nhau những chỗ vắng, ngách khuất của phố. Từng quán cafe hay. Cùng lên kế hoạch chơi máy ảnh đen trắng. Cùng xách xe chạy lên đê sông Hồng lúc 2 giờ sáng để đón gió mùa đông bắc quất vào mặt làm lạng cả xe. Chính ra sau khi làm việc với rất nhiều người mới thấy được 1 thằng như nó cũng hiếm. Đủ tinh tế để hiểu và hợp tác hiệu quả với mình. Chỉ tiếc cái tính chút xíu vụ lợi khiến nó không bao giờ có thể sẵn sàng vứt bỏ tất cả. Nó là người đầu tiên lẳng lặng bỏ ACF lúc thoái trào. Anh em vẫn chơi với nhau bình thường nhưng từ đó có 1 vết rạn không bao giờ có thể coi như chưa có được. Bây giờ 1 mình 1 công ty, 1 xe hơi và chỉ làm việc với bọn sinh viên cho rẻ và lành. Chuyện tan vỡ của mối tình 10 năm của chúng nó khiến mọi người thấy tiếc nuối. Nghĩ lại những lần nửa đêm thấy nó mò sang xưởng ngồi nói chuyện lan man nấn ná không về là biết ngay 2 đứa lại cãi nhau. Có lần em kia ĐT lan man 2g đồng hồ lúc nửa đêm với mình để chỉ kết luận "nhưng mà N vẫn yêu anh ấy". Lần khác giận nhau thế nào em ấy xách chục cái nem chua với 1 chai nếp cẩm sang tìm mình tâm sự nhưng không gặp. Thế là ngồi 1 mình uống tì tì rồi say lăn lóc. Trèo lên bàn ngủ làm mấy thằng khác về không biết làm thế nào bèn khép cửa ra ngoài canh chờ khổ chủ đến giải quyết. Vậy mà không thành. Chắc tại giống nhau quá. 1 nhà làm sao chứa nổi 2 GĐ đi mây về gió buôn ngang bán dọc vẫy vùng? Nghe đâu mới lấy chồng.


Thằng Đội Trưởng thì chán chả muốn nói nhiều. Nó với mình có nhiều điểm giống nhau nên chuyện rất nhạt. Nói chuyện phần nhiều là nhắm thịt nhau. Kể ra mới chỉ có nó tung hứng hợp với mình. Học với nhau đến 10 năm. 5 năm ở chung phòng kể ra chả còn gì để phải màu mè nữa. Điều giống nhau cuối cùng là ngày ra trường cả 2 đều cùng nhau nhận ra 1 sự thực "cuộc sống là do chính mình lựa chọn". Nhưng nó chọn khác mình. Mình thường giễu cợt nó rằng "mày tự đâm đầu vào bãi rác xong rồi chửi um lên là thối". Nó giễu cợt mình bằng cái kiểu cười cười không thèm chấp. Hết thuốc chữa. Vẫn chưa yêu ai. Ông tiên cuối cùng-chủ đề tranh cãi 1 thuở "ăn được, ngủ được, không vướng bận gì-vậy chúng ta là tiên hay là những con lợn???"

Bây giờ lâu lắm gặp nhau 1 bận. Cũng có lúc làm với nhau việc này việc kia. Nhưng chủ yếu là ngồi tán nhảm. Không có gì để nói cả.

2.
Những điều muốn viết cứ nghẹn lại đâu đó. Hôm nọ nghe thấy bài "Tình thôi xót xa" thấy nhớ thời sinh viên đến cồn cào. Những ngày tháng ngông cuồng hoang mang.

Cái 1 viết cách đây phải chừng 3 năm rồi. Hồi đó thường là sẽ để trong 1 blog private. Bây giờ nhiều khi chua chát nhận ra đã rất lâu không còn ngồi bình thường với những người bạn cũ. Chúng ta đã vùi tuổi trẻ của chúng ta sâu đến thế thật ư? Mà đã già quái đâu. Chỉ là chút tui tủi khi phải đứng vững. Đứng một mình.