mạc trắc 1

Tôi có 1 đặc điểm cần biết nhất đối với người khác: đó là nhu cầu về sự riêng tư. Một mình để đối diện với chính mình. Mọi phi lí trong cư xử cũng như cách sống hầu như đều có thể giải thích bằng nhu cầu này. Tôi không mê đắm trong sự tách biệt nhưng quả tình nhiều khi những lúc một mình tôi thấy mình mạnh mẽ hơn bình thường rất nhiều.

Những năm 20 tuổi, tôi đã dành phần lớn thời gian để suy nghĩ về việc mình sẽ sống 1 mình hay là gắn bó với 1 người nữa. Nếu sẽ yêu thì tôi biết sẽ yêu ai, nhưng vấn đề của tôi lúc đó lại là "có nên yêu không?"-tức là có nên gắn bó với ai đó không. Khi lựa chọn gắn bó với 1 ai đó thì cũng có nghĩa là sẽ thay đổi rất nhiều điều chứ không đơn thuần là 1 phép cộng thêm vào.

Bây giờ tôi đâm ra hoài nghi và lưỡng lự tất cả. Gia đình, con cái cho tôi những ý nghĩa và niềm vui chân thực giản dị. Cũng đem đến cho tôi cảm giác phải vượt qua những trạng huống như là 1 trạm kiểm định chất lượng tri thức nghiệm sinh.

Có những điều nghĩ thật nhiều rồi cảm thấy vô nghĩa để nói ra thành lời. Tôi đang nghĩ về những lối mòn u uẩn và loanh quanh của một vài type người. Cụ thể là của 1 cô gái trẻ. Đang nghĩ về 1 cách quán sát mới-1 kiểu tự sự nội tâm miên man có chủ định. Đang nghĩ về Albert Camus, về những điều Bùi Giáng nói về Ngộ nhận và Bạo chúa. Rốt cuộc, ai là người không ngộ nhận ở đây? Rốt cuộc phi lí tận cùng thì về đâu? Nghĩ về tiểu luận về Syphus cũng của AC. Nghĩ về biến cố nội tâm của BG những ngày đầu đời và nỗi im lặng thăm thẳm của ông.

Đôi lúc

Tôi thường không hăng hái được lâu. Luôn cảm thấy mình không thực sự chú tâm thiết tha với điều gì ghê gớm. Điều thường xuyên thực sự làm tôi thấy vui thích là đọc được 1 cuốn sách suy tư nghiêm cẩn và mới lạ. Bỏ qua những câu chuyện luẩn quẩn về đến và đi, thích và ghét bỏ thì thực sự với tôi đọc sách và suy ngẫm-cùng với sống mà không nhất thiết phải thế nào (khác với sự vô trách nhiệm) là những điều làm tôi thấy hài lòng và bình tâm. Hoàn toàn có thể dốc hết tâm sức cho vài việc, nhưng không cam kết gì sau đó-như vậy thật thoải mái.

Tôi cũng biết rằng nếu không sáng suốt và bình thản thì sẽ bị sa vào câu chuyện loằn ngoằn này: sách vở đem lại cảm giác về sự thống nhất, trong suốt, đồng nhất và êm dịu cho tâm trí. Tiêu chuẩn duy nhất cho những chuyện như thế này là: tự lập, không làm phiền ai và đem lại sự dễ chịu minh mẫn cho càng nhiều người càng tốt.

Đã đến thời điểm phải xác lập cho mình 1 con đường, 1 lẽ sống để theo đuổi. Xã hội biến động và những nhóm quyền lợi, những cá nhân đang dày xéo lẫn nhau ghê gớm. Đôi lúc sính vính vì bị lôi cuốn vào vòng xoáy. Tự nhủ rằng dù sao ít ra mình cũng đã giúp cho tình hình đỡ tệ hơn. Nhưng có thực là như thế? Và who care?

Vả lại, thế sự mang mang, nhân sinh hữu hạn, làm sao mà lại xong xóc như thế? Có gì sai chăng? Có đúng sai chăng?

Nhưng, năm xưa tôi từng hẹn với mình là chỉ có thể vu vơ tìm kiếm cho đến tuổi này mà thôi. Giờ đây là lúc thực sự làm tất cả những gì mình nghĩ là mình có thể làm được.

lặng lẽ nơi này

- Kỳ dị, hết sức kỳ dị là mọi chuyện lại buồn cười đến như vậy. Buồn thì cười thôi chứ sao!
- Mấy ngày nay tất bật, tivi cũng chả mở. Bên ngoài trời xầm xì mưa rét nhưng cả ngày không ra khỏi cửa. Mất điện, đốt ngọn nến không khí trong nhà giống hệt như những ngày có bão, bế con phút yên lặng hiếm hoi lắng nghe giai điệu thanh thản nhẹ nhõm của mấy bản nhạc Mozart cho bé. Thấy thấm thía 1 kinh nghiệm mới.
- Sạch như từ núi ra.

Ở chỗ mấy cái lò gạch rìa sông cuối làng gọi là đồng Mả Li

1. Hẹn nhau 9g15, nhưng 9g30 mình mới đến chỗ hẹn được. Vẫn không thấy thằng cu J đến. Đoán là nó sẽ không đến nhưng cứ ngồi chờ 1 tý. Trời HN hôm nay mưa lạnh lất phất. Cái quán nước chè vỉa hè trơ trọi với 1 cái ô to cũ kỹ, nằm chênh chếch dưới chân cầu Chương Dương, gây cho mình sự thích thú. Cái cảm giác co ro trong mưa lạnh, xuýt xoa với chén trà nóng và không chờ đợi gì. Ở cái gầm cầu này có lẽ sẽ rất lâu nữa mới có sự thay đổi. Cũng có nghĩa là nó đã rất lâu rồi như thế này. Từ dưới thấp nhìn lên con dốc, đoàn người cứ hối hả đi trong mưa rét. Đây thì mặc kệ.

Dù vẫn còn ngại nhưng không ngăn nổi việc đốt 1 điếu thuốc. Bập bập cho đỏ lửa và nhả khói. Tự do làm người ta e sợ. Người ta có xu hướng chùng lòng xuống và làm những việc như là bản năng, thói quen.

J sẽ không đến, nó lúng búng trong điện thoại nhưng mình cũng chẳng chờ đợi gì ở nó. Phân vân xem có nên đi 1 mình hơn 20km trong mưa rét và lầy lội hay không. Lúc sáng đã xoay sở mãi với cái áo mưa mà vẫn bị ướt. Nhưng cái ý nghĩ sẽ co ro trong áo mưa, co chân lên cao và thả xe đi miên man dọc bờ đê sông Hồng trong mưa phùn lất phất và gió lạnh lại đang rủ rê mình phiêu lưu. Chần chừ mãi, quyết định quay lại HN mua 1 cái áo mưa to hơn kín hơn rồi sẽ quyết định xem có đi nữa không. Lên xe và quành tay lái. Không hiểu cơn cớ gì mình lại rẽ về phía đê. Và cứ thế đi luôn.

2. Mình nhớ hồi nhỏ những lần bố mẹ chở về quê nội ăn giỗ. Quê nội cách nhà hơn 10km. Bố mẹ chở 2 anh em bằng 2 cái xe đạp và đi tắt lối đường đồng. Con đường đất nhỏ 1 bên là ruộng 1 bên có dòng mương nhỏ. Hai bên đường có phi lao. Những ngày giáp tết mưa liu riu, chui trong áo mưa he hé nhìn ra ngoài, cánh đồng loáng loáng nước một màu trắng đục. Thỉnh thoảng nhìn thấy những cánh cò lang thang. Phải đi qua 1 cây cầu sắt nhỏ. Đầu bên kia có 1 cây đa to. Mỗi lần qua cầu thì mình được dặn ngồi im, bám chắc để bố mẹ dắt xe qua cầu. Lúc đi sẽ là tầm 8 giờ sáng. Lúc về thì xâm xẩm tối. Có lần thằng em mình lúc đấy khoảng 2 tuổi ngủ gật trên xe, bố mẹ phải dừng lại cho nó ngủ. Cả gia đình dừng lại giữa cánh đồng mùa đông, loang loáng nước màu trắng đục và vài cánh có lang bạt.

3. Lang thang vào mấy điểm chưa đến trong những lần trước. Đi vào những con đường đất nội đồng lầy lội đầy rãnh trơn. Đi chầm chậm, thả lỏng tay lái và thõng chân sang 2 bên để chống phòng hờ. Ngày xưa bố bảo là nếu bị lạc ở giữa đồng thì tìm theo những dấu xe lớn mà đi. Hồi bé thì chả lạc bao giờ. Lớn rồi thì những cánh đồng thành ra bé tí tẹo, cũng lại chả lạc được.

Mò đến khu mấy cái lò gạch ở ngã ba sông cuối rìa xã. Hẻo lánh và heo hút. Những mặt nước ngoắt nghéo ngẫu nhiên với những bờ tre um tùm. Cảm giác như đang đi về 1 xứ sở nào đó xa xăm dĩ vãng. Cánh đồng đang gặt dở, vàng xậm, úa màu và rạp xuống nham nhở trong giá lạnh và ướt lướt thướt. Vài người cắm cúi gặt. Cả không gian yên ắng lành lạnh.

Nhà thờ tổ nghề vàng quỳ bây giờ hoá ra là cái hội trường thôn. Người phụ nữ trung trung tuổi chỉ cho mình, thoáng ngạc nhiên và hờ hững. Cái làng này phải kể là giàu có. Bây giờ người ta thờ tổ nghề chung ở ngoài đình-đình mới được tu sửa và lễ hội cũng mới được nhen nhóm lại. Đi dật dờ trong những con dong ngõ nhỏ, mình thoáng thấy khôi hài khi đối nghịch những hình mẫu văn hoá của các nhà nghiên cứu với đời sống thực của người dân quê. Biết vậy nhưng cả 2 bên đều cần 1 cái ảo ảnh văn hoá như thế. 1 đời sống xã hội trù mật và nghiêm cẩn với truyền thống và sự dè dặt của kiếp người trong làng quê sẽ là 1 ảo ảnh vĩ đại nhất. Cuộc sống không hẳn vậy. Nó chuệch choạc, bền bỉ và nhẫn nại trôi qua. Không có cái gì chung cả ngoài sự lộn xộn của tổ mối.


Hình như mỗi lần bọn mình về thì cả UB xã sẽ đánh chén. Tính vào chi phí tiếp khách. Câu hỏi đơn giản, thiết thực và thường trực là "Bao giờ thì dự án sẽ triển khai?".

Hôm nay ăn thịt chó với muối ớt vì đang cấm mắm tôm. Hết 2 chai vodka to cho 6 người. Chiều về cứ biêng biêng trong gió lạnh.

Làm con phải nhớ

1. Suy nghĩ lúc ốm. Bạn gửi tin cho tôi nói về nỗi buồn vấp váp ở đời. Việc này làm tôi xúc động và lo lắng. Xúc động vì trong cõi ảo hoá này giữa chúng ta có sự tín nhiệm nhau. Lo lắng vì việc này thật khó để trả lời, cho dù ngay cả là sự im lặng. Bạn sa lầy trong sự nhùng nhằng oái oăm của ngôn từ và những tình bạn "cùng nhau trông thế nhân cười". Những người bạn rất tốt, rất hiếm hoi trong cuộc sống này. Nhưng chúng ta thường phản ứng dễ dãi quá, và tình bạn thực chất là một liên minh thoả hiệp. Chính sự dễ dãi từ đầu này sẽ làm cho bạn trở lên xói mòn theo thời gian. Khi 1 nhóm cùng sử dụng chung 1 thứ ngôn ngữ thì ngôn từ sẽ trở thành ước lệ. Sự bất an khi gặp phải tính ước lệ sẽ thành 1 hố cát tham lam và tàn nhẫn.

Lo lắng còn là vì mình sẽ càng ngày phải trở lên tín nhiệm với lời nói của mình hơn. Nếu con người bắt đầu không còn trung thực với chính mình thì cuộc sống sẽ trở lên buồn thảm, trơ tráo.

Tôi đã có thể nói gì? Rằng hoặc là "Khi không thể yêu thương được nữa thì hãy tha thứ, im lặng và bước qua-(F.Nietzche)"; hoặc là "người ta vấp ngã nơi mặt đất thì cũng y nơi mặt đất mà đứng dậy-(Kinh Thánh)"; hoặc là "người ta vấp phải hòn đá thì người ta không cáu giận vì họ biết hòn đá vô tri. Nhưng người ta dễ dàng oán giận kẻ khác dẫu vẫn biết rằng họ lầm lỡ vì họ vô tri-(Osho)". Hoặc giả bạn hãy dễ dàng và tự nhiên ngay lúc đó phân biện đúng sai, mắng cho kẻ đó 1 trận rồi từ rày không dính chấp vào nữa. Dăm bữa nửa tháng thì kẻ gây ra lỗi lầm đã quên rồi trong khi chúng ta thậm chí đeo đẳng điều tệ hại đó đến 20 năm và tự gây đau khổ cho mình. Lời nói hay hành động, chúng xảy ra trong 1 tương quan-mà tương quan đấy thì như nước chảy qua cầu, 1 lần là vĩnh viễn không quay lại.

Còn rất nhiều nữa những khả năng, nhưng tất cả đó chỉ là lời NÓI. Tự sâu xa tôi hiểu cái bạn thiếu là 1 cái gì đó thuộc về miền sâu TÂM LÝ. Cái cần chữa trị nằm thăm thẳm trong đó chứ không ở lời nói. Cách tôi thường làm là giữ với bạn 1 khoảng cách vừa đủ để bạn nhận thấy sự trống trải, cũng vừa đủ để nuôi dưỡng 1 hy vọng, 1 sự tín nhiệm vào hiện hữu con người.

Tôi biết rằng: khi chúng ta diễn đạt bản thân bằng ngôn từ, đồng thời cái đó thoát ra khỏi chúng ta. Điều duy nhất có thực là sự bấp bênh của cả nội tâm và ngoại cảnh-"mà kẻ dẫn đường duy nhất là tinh thần quyết vượt-(Bạch Ẩn Huệ Hạc)".

Rất khó để diễn đạt với bạn về điều mà tôi đang kinh nghiệm về TINH THẦN QUYẾT VƯỢT. Có lẽ nó như thế này chăng: ta chỉ đau đáu quan sát và hành xử tức thì như trong trận đấu kiếm trên bờ ghềnh sinh tử. Mọi sai lầm sẽ không lặp lại và chỉ cứ chăm chú thế thôi.

Từ nhỏ tôi là người hay đau ốm vặt. Những trận ốm thật khó chịu và chúng ta chỉ có 1 cách là chịu đựng và chờ đợi. Nhưng chờ đợi thì dễ cáu bẳn và buồn nản. Tôi tự đúc kết kinh nghiệm cho mình là hãy làm tất cả những gì có thể làm và sau đó là tự quan sát bình thản tất cả những gì đang diễn ra. Dửng dưng như kẻ ngoài cuộc với chính mình. Thấy như vậy. Biết như vậy. Tôi cũng tự cho phép mình rên khe khẽ. Như thế tôi thấy mình tương tác với tình hình. Và cũng bởi tôi đọc đâu đó là rên khi ốm có tác dụng gấp 200 lần 1 liều thuốc :)

Hay là vì vậy mà tôi ít oán giận cuộc sống và dễ thông cảm với người khác?
Bạn đừng tin ai cả-ngay cả chính tôi hay chính bạn-như là 1 cái gì đó bị dính chấp. Đây là cuộc dạo chơi trong rừng hái lá tìm thuốc chữa bệnh của kẻ ốm. Mọi cái đều có thể và đều không thể. Tuỳ duyên tiếp vật. Miễn khỏi bệnh thì thôi.

Nhưng quan trọng là luôn kiểm soát chặt chẽ bệnh tình của mình. Không phó mặc. Không tự lừa dối.


2. Chuyện kể của bà nội, bà ngoại, bố, mẹ và những điều anh đọc được trong số hồ sơ cá nhân ít ỏi của ông ngoại còn lại. Trong 1 bài khảo cứu của người Pháp, họ nhận thấy rằng người VN ít khi nhớ đến thế hệ G4-tức là các cụ của mình. Mối quan hệ thâm tình thường gói trong 3 đời hiện hữu. Chắc là vì tuổi thọ trung bình của chúng ta còn chưa cao, chúng ta chỉ biết đến ông bà chúng ta. Và ông bà chúng ta đa số là người bình thường nên cũng chỉ như vệt khói thoáng qua ngang trời. Vì vậy mà chúng ta lãng quên rất nhanh. Cũng vì chúng ta là chúng sinh loay hoay trong biển khổ vô bờ nên chúng ta khó mà nhận ra tình cảnh của chúng ta.

Tôi có 1 dự định, đó là chăm chú sống trọn vẹn cuộc sống ở đời của mình, không gán ghép nó sang đời con cháu. Và cũng không mong chờ 1 sự vĩnh viễn nào từ cuộc đời. Chừng đâu trong vòng sáu bảy chục năm là trọn vẹn 1 kiếp người chung chung. Nếu biết sống thì mỗi hơi thở đã là 1 kiếp luân hồi.

Nhưng anh sẽ kể cho em nghe về ông bà của chúng ta dần dần, chú em của tôi ạ. Hiểu biết và sống trải làm nên sự gắn bó-phải có cả 2 điều đó.

- Ông nội của chúng ta tên là HVM, mất năm 1985 thọ vừa tròn 60 tuổi nên suy ra ông sinh ra trong khoảng 1925. Cụ mình là HVT và 2 đời trên là HVQ và HVN. Các cụ ngày xưa là nhà giàu ở 1 làng quê nông thôn nghèo Bắc Bộ. Ông có 6-7 chị em và là độc đinh. Từ nhỏ không phải làm gì và được cho học chữ nho. Ăn cơm 1 mình 1 mâm-đàn bà trong nhà phải ăn cơm dưới bếp. Vậy nên đời sau chịu nghiệp là con cái trong nhà thường kiêu hãnh độc đoán và cô độc. Tình cảm giấu vào trong mà không biết bày tỏ với nhau. Ông mất sớm, bố không có nhà nên ông dặn chú thứ 6 là khu mộ của họ ta có sao cứ để vậy, chôn cao và không đảo trật tự. Mẹ đi xem bói người ta bảo rằng "họ này nhiều đinh, phần nhiều sống xa nhau, nhiều người tinh quái làm những việc liều lĩnh khác người, hết rồi lại có."

- Bà nội tên là TTS, năm nay 80 tuổi nên sinh khoảng 1927. Bà là con nhà lý trưởng, ngày xưa môn đăng hộ đối về làm dâu cho các cụ từ năm 16 tuổi. Từ hồi ruộng của nhà còn rộng mênh mông quanh làng. Bà đẻ 9 người con, nay đã mất 2 còn lại 7. Bây giờ bà còn khoẻ nhưng đã lẫn, chỉ biết loáng thoáng các con, không nhớ cháu trừ ông cháu đích tôn gắn bó với bà nhiều.

Ngày xưa nhà các cụ giàu nhưng đến đời ông nội vì đông con mà gia sản cũng suy hao. Cải cách ruộng đất các cụ thì mất rồi nhưng bị quy địa chủ. May là ông chỉ bị quy là trung nông. Bà kể "tôi còn nhớ rõ trong ruột nửa cái làng này nó đấu tôi. Chúng nó đến nhà lấy đi từng cái nồi cái mâm đồng". Trong làng có 2 người bị xử bắn trong dịp đó. Bố có vẻ rất ấn tượng với việc đó nên thỉnh thoảng lại kể "năm tao mấy tuổi, tao thấy họ bắn ông A, ông B ở rìa làng...". Nữa, chi của ông là chi trưởng hay còn gọi là họ phái. Nhà thờ họ ở gần nhà về phía Tây Bắc.

- Ông ngoại mình tên là NVL, đi làm còn có tên là NVN. Ông mất sớm năm 1980 thọ 55 tuổi nên suy ra ông sinh khoảng 1925. Ông chỉ bế được mỗi anh, và biết thằng H nhà dì lúc khoảng hơn 1 tháng; không biết mặt các cháu khác. Ông với ông B là 2 anh em trai cách nhau 8 tuổi, gia đình bần cố nông, mồ côi cả cha lẫn mẹ từ lúc sơ sinh. Ông được nuôi ở nhà người họ hàng đến chừng 13 tuổi, cho ăn học thầy đồ. 13 tuổi thì vào chùa làm tiểu. Sau lưu lạc vào mãi quê bà ngoại và gặp bà trong đó. Ông nhân hậu, hiền lành nên nhiều người quý mến. Sau 1945 người ta phá chùa thì ra làm liên lạc, nhân viên cho Ty Thông tin của huyện hay tỉnh gì đó. 1 lần bị máy bay Pháp đuổi chạy vào hang, bị bom đánh sập cửa hang nên sau này có tật ở chân, đi hơi tập tễnh. Sau này lấy bà có 2 con thì gánh cả về quê rồi đi làm bên Đông Y của huyện. Ông có bằng sơ cấp Đông Y. Ông bà ở xa nhau. Bà ngoại làm cấp dưỡng và làm kho ở BV huyện khác. Ông ở tập thể của Đông Y. Sau này khi mẹ đẻ anh cũng lại sống xa bố nên ông ở cùng với mẹ và bế anh. Cả cuộc đời ông hiền lãnh nhẫn nhịn, chịu nhiều khổ cực. Chưa bao giờ được ăn miếng ngon nào. Khi ở một mình ông thường đem cơm thiu ra tãi, hấp lại để ăn cho tiết kiệm. Ông mất vì bệnh đường ruột ngày đó không chữa được. Bà ngoại đi xem bói bảo ông bây giờ dưới âm làm quan rồi, hay phù hộ cho con cháu.

- Bà ngoại mình tên là ĐTT, năm nay 82 tuổi nên cũng sinh khoảng 1926. Bà sinh ra ở 1 huyện gần miền núi, mồ côi mẹ từ nhỏ, sống với bố và cụ nội. Nhà nghèo xác xơ, thường ăn ngô tướt nước vôi. Cụ nội của bà già hơn 90 tuổi không có răng, mỗi lần ăn phải cho vào cối ăn giầu giầm nhuyễn. Một ngày bà tỉnh giấc, vẫn đang ôm cổ cụ nội thì thấy cụ mất tự bao giờ. Nhẹ nhõm, thanh thản. Bố bà lấy 1 đời vợ nữa, người Mán, ở với nhau 3 năm không sinh được con nên họ xin về nhà mẹ đẻ lấy chồng khác. Từ nhỏ bà không được ăn học hay kèm cặp gì. Lớn 1 chút thì đi chăn bò. Tính tình cương cường, yêu ghét đều thái quá. Con gái họ Đ đẹp nổi tiếng vùng đó nên năm 13 tuổi bà được gả tảo hôn với nhà giàu kia. Chồng mới 8 tuổi, con dâu thực chất làm người ở, tối ngủ riêng ở nhà dưới. 1 lần bị chồng đành hanh chửi mắng, bà bạt tai cho ngã dúi dụi rồi đang đem chui qua luỹ tre làng trốn khỏi làng. Băng qua 2 quãng đồng thấp thoáng đầy ma trơi. Mỗi lần thấy ma trơi thi bà lại tạt xuống ruộng tránh. Đêm ngủ trên rú, phải trèo lên cây để tránh hổ đói. Bà ra chợ huyện rồi xin vô chùa. Sau này nhà kia kiện tụng nhưng bà nhất quyết không về. Bà vợ ông quan huyện thích bà xinh xắn muốn nhận làm con nuôi nên bênh. Nhưng bà cũng nhất quyết không về làm con nuôi nhà họ. Căng thẳng đến mức doạ tự tử mấy lần nên về sau cũng êm cả.

Sau 1945, họ phá chùa, bà đi làm cứu thương, gặp và lấy ông rồi sinh ra 2 người con đầu ở đấy. Để mưu sinh, bà đi buôn cau trên mạn ngược. Lên những bản Mường Mán, trèo lên những cây cau cao chót vót trảy cau mang về xuôi. Cau đổi lấy dầu và muối cho người dân tộc. Cau được chẻ ra để bán hàng khô cho được giá. Bà có 2 người em họ, 1người là ông H ngày còn bé trốn nhà đi bộ đội chống Pháp, không đủ cân phải nhét đá vào trong quần.

Những ngày khốn khó ông bà được 1 gia đình địa chủ cưu mang. Đến khi có đấu tố hồi CMRĐ, ông bà nhất quyết không tham gia đấu tố họ. Không được vào nông hội cũng không sợ. Tính bà quật cường từ những ngày ấy như thế đấy. Sau này về quê ông ngoại, ông bà cũng nhất quyết không tham gia đấu tố địa chủ.

Ông thì hiền, bà sống độc lập từ nhỏ, không chịu sự ràng buộc của gia đình, cũng không phải làm dâu, đi làm trong môi trường tập thể nên càng ngày cái tính cương cường, yêu ghét theo bản năng càng thái quá. Con bà cháu bà là nhất. Mà con cháu cũng yêu ghét khác nhau. Thành ra nghiệp quả ảnh hưởng nên tính cách con cháu về sau.

Bây giờ bà già rồi, yếu và lẫn. Hay kể lể, hay tủi thân và thích được dỗ ngọt. Con cháu biết ý thì không sao. Dỗi lên lại bỏ cơm đòi chết. Đêm nằm nghĩ tiếc lương hưu sáng ra lại thôi.

Cháu ngoại của bà đều hiền lành giống ông ngoại, có chút thông minh nhanh nhẹn của bà. Bà vẫn thường lấy đó làm tự hào. Nhiều lúc hơi thái quá.

Đếm là Diệu Tưởng/Đo là Nghi Tâm

Trần gian nay có lối
Đi về chẳng nguồn cơn



2 câu trên tự nhiên hiện ra trong óc khi nghĩ về BG sáng nay. Vốn dự định tìm đọc những kiến giải của ông về Thơ Ca 1 chút và làm rõ cái hiểu của mình về Thơ rồi mới khởi sự viết đôi dòng nhưng như vậy thì cứ lần khân mãi không bắt đầu được. Về Thơ mình có 1 liên hệ với cơ chế của tâm trí và vấn đề nhịp điệu-nhịp điệu chứ không phải là nhạc điệu hay vần điệu. Nghĩ đến đây mình nhớ đến câu chuyện trong "Một vài nhận xét về Bà Huyện Thanh Quan" của BG kể lúc còn trẻ. Chàng tuổi trẻ trong buổi chiều đang xuống, đi một mình trên con đường sơn cước về phía xóm nghèo đang lên khói lam chiều. Dừng chân trước cổng nhà người chị gái, lắng nghe con trẻ đang vang giọng ngân nga đọc thơ BHTQ. Chàng hốt nhiên tỉnh mộng chợt nhận ra được cái hay của Thơ Ca. Trước chàng vẫn nghĩ rằng Thơ của BHTQ rằng hay thì thật là hay nhưng nghe ra trau chuốt quá không thật, không cận nhân tình. Nhưng ngay khi giọng trẻ đọc vang lên Lời thơ thì chàng hiểu-Thơ vốn dĩ phải được đọc lên...Mình lại nhớ đến lời bình của Hoài Thanh về bài "Hương Thời Gian" của Đoàn Phú Tứ-tưởng chừng thi nhân có thể đọc bài thơ của mình trước 1 đám đông mà không hề mất đi vẻ thanh tao duyên dáng ý nhị riêng tư của bài thơ. Và mình liên tưởng rất buồn cười rằng những bạn "làm thơ" cách tân mới đây đem những "bắc cặc, bú dái" vào thơ rất có thể các bạn chưa nghĩ ra sự tình này: rằng thơ vốn cần phải đọc to lên chứ không phải để nhìn. Các bạn trẻ, các bạn hãy đọc to lên nhé, trước đám đông càng tốt, như vậy dễ cảm thụ hơn.


Thường thì mọi người thích viết kiểu lập ngôn, trung tính phi bỉ phi ngã và coi đó như là một tiêu chuẩn để đánh giá giá trị của những gì mình phát biểu. Mình thì không được thế, mình luôn ý thức và thích kể lể cà kê rằng "tôi vốn thế này, nhân sự nhân việc này mà tôi thấy thế này thế kia". Nghĩ về BG mình cũng sẽ viết như thế thôi. Hôm nay chỉ ghi mấy dòng khỏi quên.

Có 2 đoạn thơ ngắn của BG mà rất nhiều người thích. Một là 2 câu

"Xin chào nhau giữa con đường
Mùa xuân phía trước miên trường phía sau"

và 2 là bài"

"Hỏi tên? Rằng biển xanh dâu
Hỏi quê? Rằng mộng ban đầu đã xa
Gọi tên. Rằng một, hai, ba
Đếm là diệu tưởng, đo là nghi tâm"

Người nào nhiều tình cảm thì thường thích 2 câu trên, người nào thiên về suy tưởng thì thích đoạn dưới. Ở đây mình nói trước về 2 câu đầu trên kia.

Nguyên lai đây là 2 câu thơ trong 1 bài thơ hoàn chỉnh trong tập Mưa nguồn thì phải. Nhưng mọi người thường chỉ nhớ 2 câu này và lặp lại hồn nhiên mà nhiều khi chỉ vì nó bắt đầu bằng "xin chào" và "con đường". Có người còn bẻ "miên trường" thì có nghĩa gì đâu? Và cái bắt bẻ này chia rẽ mọi sự theo 2 ngả. Nếu bảo "miên trường" là Hán hay Hán Việt thì nó đều vô nghĩa, có thể nó là từ mới của BG tạo ra-vậy thì không phải là điều hay trong Thơ ca.

Ngả kia thì không kể đến điều này. Họ chỉ cần mang máng rằng "miên trường" là cái miên man dằng dặc mà thôi. Tư tưởng, hình ảnh và cảm xúc lướt đi không dấu vết, không định kiến. Và 2 câu thơ như 1 con nước mát vừa chảy qua kẽ tay-trọn vẹn mà không đầy đủ. Liên tưởng của mình cũng đơn giản: chỉ là 2 người đi ngược chiều nhau trên con đường độc đạo thăm thẳm; trong 1 ngõ hẹp họ gặp nhau. Họ đi ngang qua nhau và mỉm cười hồ hởi thân tình. Cái cười dìu dịu như đã gạn lọc đi nhiều đầy vơi. Ngang qua rồi đi tiếp. Mang mang. Cái hàm ý rằng nhân sinh thì mang mang thiên cổ sầu, miên man dằng dặc không biết đầu cuối ra răng, níu kéo ra răng; rằng sống như là bước đi, phải đi trên con đường rằng ngay cả cái chết cũng không đáng kể thì nhiều người cảm nhận được. Nhưng cái oái oăm của hiện tồn khi nhảy qua dòng suối thì ít người cảm nhận đủ. Đó là khi người ta đã ngậm cười mà lựa chọn mà nuôi dưỡng cái màu mắt môi Mùa Xuân ở phía trước như là cái cũng đang ngang qua-ngang qua chứ không phải là cái ảo ảnh mơ hồ giả dối của Hy Vọng (xin bạn coi thêm tiểu luận về khổ ải của Sisyphus của Anbe Camuy-về cái lẽ sống của người không Hy Vọng và không Chết). Đây không phải là hoán đổi hay đối lập. Ở đây là sự đồng nhất và đồng thời trong lúc đó-bây giờ và ở đây.

Nhưng lẽ đời thăm thẳm khôn khuây. 1 ông Sisyphus hì hục lăn đá dưới Âm Ti thì còn đẹp, vậy chứ 2 ông, 3 ông Syphus-Phusys thì phải ăn nói ra răng, chào hỏi ra răng???















Thưa rằng nói nữa là sai
Mùa xuân đang đợi bước ai đi vào

Cây trong vườn nhà ta

Một cơn bão mạnh ở quê nhà thì ở Hà Nội chỉ là những ngày dễ chịu với vài cơn mưa lớn. Trẻ con thì thích bão nhưng người lớn thì không. Bây giờ mỗi lần có bão lại lo không biết ở nhà có nhờ được ai tỉa cành cây xoài đi không. Mấy năm trước u định chặt cụt, mình kiên quyết không đồng ý. Trẻ con cần có 1 quê nhà để về thăm và cần có 1 khu vườn với những cây ăn quả để leo trèo hay đơn giản là mắc võng nằm dưới tán cây trong ngày hè. Lúc đầu u bảo là sợ cây to trong vườn vì các "ngài" hay ở đấy. Mình gạt đi, kể cho u nghe những vườn cây bạt ngàn trong Nam. U lại kể đến những ngày mưa bão, không có ai ở nhà để tỉa cành. Cây xoài 15 năm tuổi xum xuê sát bên cửa sổ sau ngôi nhà mái ngói lúc này trở thành mối nguy hiểm khôn lường. Hồi bà còn khoẻ thì bà nằm ở cái giường ngay cạnh cửa sổ này. Có lần cành cây quật vào mái nhà làm rơi mất mấy viên ngói. Bây giờ thì chỗ này để không, khi nào có khách thì mới dùng.

Nhưng mình không nỡ chặt đi những cây to như vậy. Phải mất bao nhiêu lâu mới có được 1 cây xanh to lớn xum xuê trong vườn nhà. Con người hình như có một mối giao cảm huyền bí với cây cối. Đứng dưới 1 gốc cây lớn, mạnh mẽ vươn lên cao, chúng ta cảm nhận được "một cái gì đó thân thiết hơn, mãnh liệt hơn, bao trùm hơn, tác động đến chúng ta ngay tức khắc. Một sức mạnh để đứng thẳng không cưỡng lại được, một áp lực sống bất tận và ngấm ngầm mà ta cho là cảm thấy được trong bản thân mình bằng giao cảm" (Luc Benoist).

Còn nhớ hồi đó mẹ mua về hai quả xoài rất ngon, ăn xong hai anh em mới bảo mẹ thử mang ra vườn trồng xem có lên được không. Vườn đằng sau nhà khá rộng và mới chỉ có một cây roi, một cây táo, một cây hồng xiêm nhỏ và khoảng 5-6 cây na. Đào đất xong 3 mẹ con mới ớ ra là không biết cho cái hạt xuống như thế nào là xuôi, thế nào là ngược. Thế là quyết định đào 2 cái hố ở 2 phía, 1 hột xuôi 1 hột ngược. Cuối cùng cũng mọc lên 1 cây xoài xanh ngắt và bé tí. Vậy cũng nhanh, thấm thoát đã 15 năm. Gốc cây xoài bây giờ đường kính đã được khoảng ba chục phân, thân vươn cao vượt khỏi mái nhà.

Năm ngoái bàn chuyện xây thêm phòng mới cho vợ chồng chú em mỗi lần về quê, lúc đầu u tính là chặt bỏ cây xoài, xây nối hình chữ L với nhà cũ thành 2 gian cho 2 anh em. Mình ngăn lại, bảo bà bây giờ ngoài 80 rồi, còn được bao lâu nữa đâu. Hai thằng thì đi cả năm may ra giỗ, Tết về được 1, 2 ngày thì chỉ cần xây thêm 1 phòng là đủ. U cứ sợ chúng mày không riêng tư, mất tự nhiên. Khổ, chúng con chả lớn lên ở đây thì ở đâu; chẳng lẽ lại quên cái cảnh nhà nông thôn, một gian kê mấy cái giường rồi à...Căn phòng mới xây thêm nối vào nhà cũ tạo thành 1 khu khép kín, 1 phía là giếng trời, 1 phía là cửa sổ và cửa đi phụ ra khoảng sân có cây xoài ngay sát bên. Sân cũng được láng xi măng cẩn thận sạch sẽ. Ngày hè, ngồi dưới bóng cây thấy khoan khoái nhẹ nhõm như ngày nào thơ ấu. U cũng thấy quý cây xoài hơn, không nói chuyện chặt cây to nữa. Còn bàn với mình xem trồng thêm mấy cây ăn quả nữa ở đâu. Cạnh ao đã có 2 cây nhãn, 1 cây mít, 1 cây sung già và một hàng cau rồi. Tính trồng thêm giữa vườn trước nhà cây bưởi. Ừ, mình thích có thêm một cây bưởi. Đêm sáng trăng ngoài hương hoa cau thêm mùi hương thoang thoảng của hoa bưởi nữa thì tuyệt. Những đêm khuya, đứng trong khoảng sân lát gạch mộc, nghe mùi đêm lững thững gần xa lẫn trong tiếng sóng biển ầm ào xa xăm thật lạ. Nách tường có một khóm thanh long bám vào cây núc lác già. Mỗi lần ra hoa đến mấy chục nụ. Hoa thanh long mau nở mau tàn cũng giống hệt hoa quỳnh. Bên cạnh khóm thanh long là 1 cây giao và 1 khóm hồng phai già nua nhưng vẫn ra hoa. Cây mai già đã bị chặt mất lúc mình không ở nhà, nhưng đã kịp chuyển 1 nhánh vào sát tường rào. Những khóm đồng tiền đơn, đồng tiền kép trồng trong bồn ngay cạnh 2 cây đinh lăng già lão kỷ lục vẫn ra hoa nhiều như hồi xưa. Hồi đấy trồng cùng với đồng tiền còn có 1 khóm nhài và 1 ít lưu ly xin của nhà hàng xóm về đem giâm ở góc tường hoa đầu ngõ. Lưu ly về sau tàn gần hết nhưng giống nhài sống dai lạ lùng. Đúng 1 lớp đất mỏng dính chưa đầy nửa mét vuông mà lúc nào cũng xanh ngăn ngắt và thi thoảng điểm những bông hoa trắng xinh thơm ngát. Mỗi lần từ nhà ra để bắt xe đi Hà Nội mình thường ngắt 1 bông, bỏ vào túi áo để nghe thoang thoảng mùi hương tuổi nhỏ...

Không hiểu sao cây hoa hoè cứ làm gợi đến mùa hè. Vì lá, vì cành hay vì hoa vì nắng. Cây hoè đầu ngõ đã ra biết bao nhiêu là hoa và bán được kha khá tiền so với thu nhập ở quê. Mùa hè thường có cảnh 1 đám hoa hoè được giàn ra sân gạch hay phơi trên nóc bể nước mưa mấy hôm liền. Nhưng năm ngoái cây hoè già cỗi quá bị chặt đi mất rồi. Bây giờ chỉ còn 1 cây nhỏ phía sát bờ ao. Bọn này cũng giống mấy cây đu đủ, mấy bụi chuối, chỉ được vài năm lại phải thay cây mới, không gắn bó lâu được như những cây to kia. Sau nhà u cũng mới giồng thêm khóm mía ngọt với 1 giàn mướp đắng. Trước nhà cạnh gốc mít gần bờ ao bây giờ thêm giàn thiên lý...

Bây giờ chỉ mong bão be bé thôi. Lớn rồi.

Tiên giới

Hihi, sáng nay vừa mơ thấy 1 giấc mơ vui vui...

-------




1 bối cảnh như 1 cảnh phim, 1 nam giới là người trần, "như thể là mình" mặc dù mình đang nhìn mọi việc bằng 1 đôi mắt vô hình, đại khái lưu lạc đâu đó ngoài biển Đông sóng gió được tiên nữ cứu đưa lên thượng giới ra mắt vị Tiên nương cai quản. Khung hình đại khái như phim Tàu, tiên giới nói chung trong lành, sương khói bảng lảng dưới chân, cung điện như cung điện Tàu. Tiên giới không cho phép có tên riêng, các nàng tiên nữ được gọi là Chân Nữ, vị chủ tể được gọi là Tiên nương. Nàng tiên nữ cứu mình có dáng nét thanh thoát, (phảng phất giống vợ mình :), vận áo trắng (nàng nào cũng áo trắng) đang tựa vào 1 cái cột lớn bên tay trái khung hình, mũi hênh hếch lên và mắt nhìn xa xăm, miệng tủm tỉm mơ màng. Như Thể Là Mình đứng dưới điện, quần áo hơi xốc xếch, Tiên nương ngồi trên ngai, kiêu hãnh, tự đại và nghiêm khắc. Tiên nương hỏi mình (ý khoe khoang):


- Nhà ngươi thấy tiên cảnh thế nào?


Như Thể Là Mình láu lỉnh đáp:


- Dạ, tuyệt vời thưa tiên nương. Ở đâu cũng đẹp, người nào cũng xinh. Có điều tại hạ chỉ hơi thấy khó khăn khi phân biệt các vị cô nương xinh đẹp này. Chân Nữ là cái gì thần không hiểu, đành phải tự ghi nhớ "mình vừa gặp Thanh Thoát Yêu Kiều, thấy Mũi Tròn Xinh Xắn đi ngang qua và chào Da Ngăm Không Xinh Lắm..."


Tiên nương đập tay quát Như Thể Là Mình:


- Nhà ngươi dám nói Chân Nữ của ta không xinh đẹp?


Như Thể Là Mình nhanh nhẹn thưa:


- Dạ không phải ý đó, tiên nương soi xét. Đấy chỉ là những ý nghĩ vô nghĩa thoáng qua mà tại hạ nghĩ đến để phân biệt các nàng tiên nữ tuyệt vời đây thôi. Tiên giới nàng nào cũng là tuyệt diệu cả, ví bằng như Tiên nương thương tình gả cho tại hạ bất kỳ nàng nào thì đây cũng là hạnh phúc mãn đời mãn kiếp với kẻ phàm này rồi. Ví như cô nương đây chẳng hạn (chỉ vào Phảng Phất Giống Vợ Mình), tại hạ thoáng thấy như đây thì nghĩ nhớ rằng "à đây là Tựa Kiều Đương Hành Sự"-mặc dầu tại hạ còn chưa kịp hiểu nó có ý gì...


Tiên nương nổi giận đùng đùng:


- Kẻ phàm phu này thực xấc láo, cả gan trêu chọc các Chân Nữ. Người đâu, giam vào cho ta, để hắn ở đây dăm ba năm rồi thả về hạ giới cho hắn biết cảnh cô độc bơ vơ buồn tủi...


Như Thể Là Mình bị đưa đi nhưng Con Mắt Vô Hình thì vẫn ở đó như khung hình của 1 bộ phim. (Hình phạt của tiên giới với người phàm kia thực ra rất khắc nghiệt vì 1 ngày trên tiên giới bằng 1 năm dưới trần gian-nhốt dăm năm thì bằng giam giữ hàng nghìn năm).

...


Để thay đổi, Tiên nương dẫn vài Chân Nữ đi thăm 1 Chân Nữ có địa vị khác nhưng ở đơn độc trong lãnh cung-vốn trước đây vi phạm luật trời phải vào đây hối cải.


Chân Nữ trong lãnh cung dáng vẻ tiêu sái nhưng nét mặt trầm lặng nghiêm trang cúi chào Tiên nương. Tiên nương mở lời:


- Chân nữ, nhà ngươi vẫn khoẻ chứ...


Chân nữ cúi mình thưa:


- Khi còn ở hạ giới tiện nữ vốn có tên là Mạnh Đơn (hay Man Đơn gì đấy)...


Tiên nương chau mày, thoáng có vẻ không bằng lòng nhưng dằn lại, nói sang chuyện khác:


- Ngươi có biết hôm nay vừa có 1 kẻ phàm trần được đưa lên tiên giới nhưng đã bị phạt giam 3 năm không...


Chân nữ ngắt lời:


- Dạ, để cho khỏi mất thời gian, tiện nữ xin được nói nhanh...


Tiên nương khoát tay:


- Tại sao ngươi lại nói đến thời gian, thời gian của ta là vĩnh viễn.

- Tiên nương, năm bảy phút ở đây cũng bằng cả tháng ở hạ giới...

- Đấy là tại vì Chân Quả tu hành của ngươi chưa đủ nên còn phân biệt như thế. Như ta đây đã trải qua hàng nghìn năm tiên cảnh thì 1 năm 1 tháng có là gì...(*)


Chân Nữ nhẫn nại cúi đầu thưa:


- Tiên nương không biết, dưới hạ giới vốn dĩ thời gian không đo bằng tổng của các thời khắc mà được tính bằng mọi hành sự mà con người phải_hoàn_thành ở_đời. Ví như Tiên nương có làm 1 người phụ nữ thì 1 năm của Tiên nương sẽ phải gồm:


Chăm sóc phụng dưỡng cha mẹ già


Thăm hỏi bên chồng thực hiện nghĩa vụ của người con dâu


Vun vén cho gia đình mình


Lo lắng cho con cái nhất là khi chúng ốm đau


Nội trợ, ngược xuôi mưu sinh

...


1 năm của hạ giới là như vậy, thưa Tiên nương.


Nghe khái niệm lạ tai này Tiên nương có phần châm biếm hỏi Chân Nữ:


- Vậy ngươi thấy 1 năm hạ giới là dài hay ngắn?

- Thưa, cái đó còn tuỳ thuộc. Kẻ nào khá thì thấy thời gian là dài. Kẻ bình thường thì thấy là ngắn...


Tiên nương nổi giận đập bàn:


- Ngươi dám ám chỉ ta với kẻ bình thường??? (xem (*)


- Thưa Tiên nương thần đâu dám thế. Vả lại bình thường mà thần nói không có nghĩa xấu. Dưới hạ giới thì sống đời bình thường vốn là mong ước nghẹn ngào của đại đa số kiếp phàm-Nhiều người chỉ mong ước sinh ra được 1 đứa con bình thường khoẻ mạnh, sống 1 đời bình thường, nuôi chúng lớn lên và được chúng chăm sóc lúc tuổi già...

----------


Thế có hay không cơ chứ! Mình không có khả năng bịa ra câu chuyện này lúc tỉnh thức. Tất cả sinh động rành mạch và có vẻ sâu sắc. Khoan hãy nói chuyện phân tích giấc mơ này hàm ẩn điều gì đằng sau, chỉ xét cái lớp hiển nghĩa đã thấy cũng thú vị rồi. Làm sao lại nghĩ ra cái việc tiên nữ không có tên. Chân nữ là cái quái gì? Những cái tên mình tuỳ tiện tức thời phịa ra trong mơ chả hề toan tính gì. Cái ý rất sâu sắc "Thời gian không đo bằng những thời khắc mà đo bằng tổng thành những hành sự phải_làm ở_đời" bình thường làm sao rõ ràng được đến vậy? Mặc dầu mình có hiểu về khái niệm thời gian của người phương Đông nó khác phương Tây. Cái ý về "bình thường" thỉnh thoảng cũng nghĩ đến nhưng không có được hiển ngôn rõ ràng...


Có thể đó là vì tối qua kể chuyện với vợ về cuộc nói chuyện giữa mình với mẹ. Mình đã cố gắng diễn đạt với mẹ cái quan niệm sống: cuộc đời vô thường này mội sự việc đều có 2 mặt, được đằng này thì mất đằng kia. Bây giờ cuối đời rồi mình nên tự làm thanh thản bằng cách ghi nhận những khía cạnh tích cực và bao dung nhẫn nại với những gì không như ý bằng vào sự hiểu biết và thông cảm. Mình có đùa với mẹ "kiếp người thật thiệt thòi-nhận 1 lần mà phải trả đến 2 lần. Lúc bé cha mẹ phải vất vả nuôi con cái thì mình sau này lại vừa phải nuôi cha mẹ già như nuôi trẻ nhỏ-lại cũng phải nịnh phải dỗ, phải quát; cũng phải dìu phải dắt, phải chăm lo...trong khi vẫn phải vất vả như vậy 1 lần nữa với con mình. Nhưng mà ai cũng phải chịu thiệt thòi thế cả-vậy nên đời lại vẫn công bằng...".

Còn cái tên Mạnh Đơn (hay Man Đơn) không biết là hình thành từ liên tưởng với cuộc nói chuyện chiều qua về những "Vua gà Mạnh Hoạch" bị những "Thái tử gà Mạnh Hoạch" nhái theo qua nàng Mạnh Khương mà thành ra như vậy không. Lúc tỉnh ra còn phảng phất những ý nghĩ về những cái tên của những đứa trẻ con nạn nhân sập cầu ở Cần Thơ nữa-những Nhi, Ni, Nơ...gì đấy...


Hôm trước cũng nhờ giấc mơ mà mình trực giác được 1 ý về tâm trí con người. Tâm trí như cái bình đựng nước có nhiều váng cặn. Giấc ngủ như cái bình để nghiêng, giấc mơ như lớp váng ngẫu nhĩ đông lại trên mặt nước, bên dưới lắng đọng. Tỉnh dậy muốn giấc mơ còn lưu giữ được thì cũng phải như cái bình kia được từ tự dựng thẳng lên. Sơ sảy là váng tan, cặn nổi. Tâm trí lúc thức của con người lăng xăng loạn xạ như cái bình nước đục vậy. Bác Đông A có cái ý tưởng về ký ức không thể mất. Mình nghĩ thực ra bác có chỗ đang hàm hồ ẩn khuất: tâm viên ý mã, tâm trí con người mà bác đề cập nó tĩnh quá, nên không phản ảnh thực tại. còn nỗi đau khổ của việc không thể quên thì mình có thử diễn đạt trong khổ ải của người bất tử rồi.

Mình được cho là người có trí nhớ rất tốt. Rất tốt.

to love and honor

Ơn chúa, cuối cùng thì cũng không tồi tệ quá. Hy vọng là viêm mũi không nặng thì đoạn cuối cũng nhẹ thôi. Mọi năm nếu mũi mà bị viêm nặng đến mấy ngày rồi có màu xanh thì chắc chắn là ông em 2 lá sẽ ăn của mình 2-3 tuần cho đến khi nào ho ra máu mới thôi. Trộm vía, trộm vía...


Sự sống huyền diệu đến mức nào?



Lấy 1 ví dụ nhé: mọi người đều biết nhiều người mắc nhiều bệnh khác nhau nhưng có điểm chung là rất nhạy với thời tiết. Bão còn ở cách ta 1000km là tớ đã hắt xì hơi rồi. Trời vẫn trong xanh và thiên hạ không xem ti vi thì còn lâu mới biết những ngày tới sẽ ra sao. Có đứa đểu nó bảo mình là loại tàn tật, kiểu như ai cận thị thì là tàn tật về mắt; nhưng hehe mình nghĩ phải gọi những người như mình là những người nhạy cảm tinh tế hơn người mới phải chứ! Các nhà vật lý lượng tử hiện đại gặp nhiều khó khăn nhất không hẳn ở chỗ nghiên cứu mà lại là ở chỗ diễn giải chúng ra ngôn ngữ thông thường. Còn nhớ những u uất trăn trở của các bác có khác gì lúc chư Sư nói là "không có chỗ đặt lời" đâu? Vì ngôn ngữ của chúng ta phản ánh kinh nghiệm giao tiếp với thực tại của chúng ta nên khi những kinh nghiệm cá biệt vượt quá khả năng lĩnh hội của người thường thì làm sao diễn giải được-vượt quá mọi khái quát siêu hình nhất.

Nhưng ngược lại cũng chính vì như vậy nên đôi khi chỉ cần thoáng qua những dấu hiệu bên ngoài của 1 sự lúng búng cũng làm cho những người chung 1 kinh nghiệm nhận ra nhau. Làm sao nói ra được. Ví như bạn Tí đã nhận ra điều gì ở đây? Nhận ra rồi thì thêm lời như thế nào? Đặt để như thế nào để không bị dính chấp?


Con người có khả năng khai thác làm chủ bản thân đến đâu?



Thỉnh thoảng nằm bệt ở nhà lại lẩn thẩn nghĩ "làm sao mà em lại có thể thấy mình đáng yêu được cơ chứ?" Tất nhiên là cuộc sống có thể bù đắp điều này cho điều kia nhưng cái giấc mơ thời con gái thì cá là chả bạn nào lại mơ ra như thế này cả. Và có lẽ trong sâu thẳm vẫn còn đó cái nghĩa đen của 1 bờ vai rắn chắc :) - lại nhớ entry mới của em Daisy, phải thêm là "con có chấp nhận anh ấy cả những lúc anh ấy mũi dãi thò lò, nhăn nhăn nhó nhó, nằm rên phò phò, co quắp co ro...không?".

Tất dĩ là mình chưa hề bao giờ có khả năng làm chủ bản thân đến mức thay đổi được bệnh tình cả. May ra thì có 1, 2 bí quyết: nếu lúc mình ốm mà có ai ngồi chơi hỏi chuyện để mình có thể nói chuyện nhiều thì mình sẽ đỡ đi rất nhiều. Hoặc giả như thời phổ thông, nếu vì đang làm bài kiểm tra thì mình có thể tập trung cao quá mà quên mất cả việc hắt hơi. Cũng vì điều này mà mỗi lần đi thăm người ốm mình rất quan tâm đến việc cảm nhận suy nghĩ của người đó, khơi gợi để họ nói chuyện tâm sự thoải mái. Cũng vì vậy mà mình thường rất kiên nhẫn chờ đợi và tìm cách cho câu chuyện được dừng lại 1 cách tự nhiên nhất. Thăm viếng chia buồn cũng vậy. Nhiều bạn trẻ thường huyên náo ồn ào 1 chặp, long long trọng trọng được vài phút rồi bấu chân bấu tay nhấm nháy giục về-mình rất buồn phiền về điều này. Nếu đến thăm viếng ai, hãy cố gắng dọn dẹp bản thân để có thể đến bằng cả tấm lòng và sự chú tâm, đừng diễn trò cho hoài huỷ tâm tình. Mình rất nhớ đoạn văn của V.Hugo trong "Những người khốn khổ" miêu tả giám mục Mirien đến thăm nhà những người đang có nỗi đau. Ông biết cách yên lặng bên họ để nỗi đau không biến thành 1 thứ trang sức của tâm hồn yếu đuối. Ông biết cách để thay vì cúi gằm nơi mặt đất họ biết cách ngước mắt lên trời cao. Mình cũng đã gặp nhiều người mà tiếc thay, những đau khổ họ gặp phải ở đời họ chưa biết cách nhìn nó bằng tâm tĩnh lặng như người quay bánh xe vùng biên ải Tây Tạng (Sư tử tuyết bờm xanh); ngược lại họ đeo đẳng nó và tự hoài huỷ trong thú thương đau, coi đó làm cho họ hơn hẳn người khác và cho phép họ phóng túng hình hài.

Điều gì nổi bật nhất trong cuộc sống của mình trước đây? Đó là mình sinh ra trong 1 gia đình bình thường, có cha mẹ là những người bình thường nhạt nhoà, có quê hương phẳng lặng đều đều, có cuộc sống không khổ đau quằn quại, không khó khăn gian khổ kinh người, cũng không sung sướng may mắn...tất cả đều bình thường phẳng lặng. Nó giúp cho mình có cái nhìn rộng rãi quảng độ, không bị dính chấp vào cá tính khác biệt, hoa mỹ điêu linh, phiêu phất bồi hồi. Trong điều bình thường đó mình thấy đủ ghềnh thác núi cao vực thẳm của nhân sinh mà không phải tin hin hòn non bộ trong sân hay lủng lẳng đầu lâu xương chéo trên ngực. Mình chưa bao giờ ao ước phải sinh ra ở 1 nơi khác hay 1 thời đại khác. Chưa bao giờ mong muốn điều gì lớn hơn việc hoà giải với những gì xung quanh. Thế thôi.

Cuộc đời mãi quay nhanh
Lên xuống như bánh xe nước
Thân này đã hiện hữu bao lần, quay tròn vô tận,
Thân này đã lấy hàng ngàn dạng hình khác nhau
Mỗi dạng hình lại huỷ hoại, lại hình thành
Như đất sét ướt hình thành trên bánh xe người thợ gốm

Cái thấp sẽ lên cao, cái cao lại xuống thấp,
Rồi một ngày-cứ đợi đi
Cái tối tăm sẽ sáng tỏ; người lắm của sẽ mất gia sản; mọi hình thái sẽ thay đổi trong trò nhảy múa vô tận của hai mặt nhị nguyên.

Con ơi, nếu con là một đứa trẻ đặc biệt,
Người ta sẽ khám phá ra con thuộc một dòng tái sinh và cho con vào tu viện với các Lạt-ma
Nếu con khôn ngoan và ăn nói trôi chảy
Người ta sẽ cho con làm việc văn phòng
và cột mình sau một cái bàn viết.

Mỗi con ngựa "tặng" cho con một đống chuyện phải làm,
mỗi giàu sang chấm dứt bằng sự tranh chấp,
Ai biết được, ngày mai nghiệp nào sẽ ào tới.
Ngày hôm nay gieo gì, một kiếp nào đó sẽ chín,
và sẽ gặt trọn vẹn, đó là điều chắc chắn.
Vì thế hãy tốt với mọi điều-vô tâm không phán đoán,
Không tham cầu điều xấu ác.
Tất cả, thêm hay bớt, được hay thua,
đều chỉ là ảo ảnh.

Đừng hy vọng, cũng đừng sợ hãi, con ơi,
đừng mong cầu, và vì thế cũng chẳng thất vọng.
Chấp nhận tất cả, nó đến hay nó đi,
Và sống thuận theo lẽ trời lồng lộng.
Hãy thật giản dị, chẳng lo âu,
Và sống thuận theo Phật tính đang ở trong con,
và yên nghỉ trong niềm vui của tự tính.

Con có thể bắn bầu trời bằng bao nhiêu mũi tên,
bao nhiêu cũng được, con à,
nhưng chúng sẽ rơi trở lại xuống đất tất cả (*)

(*) Đây là 1 bài kệ trong câu chuyện "Người quay bánh xe" mở đầu tập truyện do các Lạt-ma kể lại "Sư tử tuyết bờm xanh" mà ở Trung Quốc có 1 dị bản là "Tái ông thất mã". Mình thấy không cần thiết quan tâm đến những lý giải về "luân hồi, nghiệp báo, duyên hợp" trong Phật giáo lắm. Điều mình chú tâm là ở những mô tả về không dính chấp, phi tứ cú và cái nhập lưu vong sở của người học Phật thôi. Bánh xe ở đây là cái "mani" nhỏ mà bạn thường thấy người Tây Tạng hay cầm trên tay và quay liên tục-để công đức của lời nguyện được lan tràn suốt xứ xở.

Cũng chính vì những điều thấy biết này mà mình vốn xác định không trút lên con cái bất cứ một ước vọng nào của bản thân cha mẹ. Chữ "ước" bao giờ cũng đi với chữ "vọng" là cái không thật, không hiện tiền. Chỉ nghĩ sẽ sống như là 1 ví dụ về cuộc đời cho con nương vào nhân duyên ở đời là được. Đồng chí con thân mến, cha mẹ không ép con làm người đặc biệt, thông tuệ tài ba lỗi lạc hơn người đâu. Đồng chí cứ việc lớn lên và sống cuộc đời của đồng chí. Nhưng tình yêu của cha mẹ với đồng chí thì vẫn là vô biên :)

Quay trở lại với câu hỏi về làm chủ bản thân, có khi có duyên số thật các bạn ạ. Ngày đầu tiên vợ chồng tớ gặp nhau là trong 1 lần đi chơi với những người bạn chung trên bãi biển. Nàng, còn trẻ, đáng yêu và lắm chiêu, mới thỏ thẻ với tớ là "ơ ngoài kia có người bắt được con cua biển màu xanh". Tớ, còn trẻ nhưng đang băn khoăn với chuyện có đi tu không, còn rơi rớt nhiều sỹ diện của thanh niên hoi, hiên ngang thủng thẳng lững thững, cool cool đi về 1 vũng nước đọng trên bãi cát, đầu thầm nghĩ "nếu quả là bắt được con cua thì mình sẽ cưa nó". Trộm vía, nhà tớ ở gần biển thật nhưng là dân cày đường nhựa nói gì đến cua cáy, cả năm chả ra biển lấy 1 lần. Chỗ nước đấy nông toèn và hình như cua ghẹ biển thì chả bao giờ xuất hiện ở đấy cả, tớ cũng nghĩ là không có. Tớ cũng không tìm kiếm, mà thò tay xuống nước, đúng 1 chỗ thôi...và, tớ bắt được 1 con cua (ghẹ) biển. Vậy các bạn bảo có số không :)

Nhưng chưa hết, cuộc đời nó hay ở chỗ đấy. Con cua nó màu vàng chứ không phải màu xanh như nàng muốn. Dĩ nhiên ngày đó thì nàng nào có nghĩ gì nữa ngoài thán phục sát đất và mê đi ấy chứ nàng nhỉ? (Đùa thế thôi chứ mãi tận sau này đã rất thân nhau chẳng bao giờ nàng lại nghĩ là sẽ yêu tớ. Thế mình mới tài ba chứ nhỉ :) Hồi trước hay đi chơi lang thang với nàng. Hôm ốm thì chẳng nói làm gì rồi-khoẻ mới hẹn hò chứ nhỉ-những hôm khoẻ đi chơi tuyệt chẳng bao giờ mình bì hắt xì hay ho hắng gì cả. Có lần đi chơi 19-5, giữa mùa hè bỗng dưng có gió mùa đông bắc. Mình với nàng đi vòng quanh hồ Tây, trong lòng rất lo lắng vì trót ăn mặc phong phanh, rét run lên, kiểu này không ho không hắt xì mới là lạ. Vậy mà lạ thật, con cua vẫn màu xanh, và mình chả bị làm sao hết. Được nửa đường may quá trời đổ mưa đúng như mình mong muốn thế là có cớ mua áo mưa mặc cho ấm. Ôi chao làm sao quên được cảm giác có người ngồi sau vòng tay buộc cho cái dây áo mưa đây. (Có khi tôi bị nó lừa các bác ạ). Đêm chúng mình tỉnh tò với nhau rồi đi lang thang hết đêm mùa đông ấy-thế mà mình cũng chả bị làm sao cả mới tài chứ. Con cua vẫn màu xanh và có lẽ trong nhiều trường hợp quan trọng cơ thể chúng ta được khai thác tốt hơn hợp lý hơn. Đấy, vì vậy mà mình tin vào khả năng huyền diệu của bản thân nhiều lắm...

Bây giờ thì con cua màu vàng khè rồi. Vậy mới phải thêm vào "I promise to love and honor you as my husband and forsaking all others, to be faithful in body and spirit; for richer or poorer; in sickness and in health for as long as we both shall live." Thêm vào mấy dòng sau:

"con có chấp nhận anh ấy cả những lúc anh ấy mũi dãi thò lò, nhăn nhăn nhó nhó, nằm rên phò phò, co quắp co ro...không?".

Căn nhà, vườn điền thanh và ô cửa sổ.

Vậy mà quên mất thật nhiều điều. Lúc nãy tôi cố gắng nhớ lại căn hộ tập thể mà gia đình tôi đã ở đấy từ lúc tôi khoảng 3-4 tuổi đến tận 13 tuổi. Khu tập thể 1 tầng 10 căn nhưng căn đầu vốn là nhà trẻ sau đó để hoang. Còn lại là 9 gia đình. Mỗi gia đình ở trong 1 gian nhà rộng khoảng 3,5m sâu độ 10m. Bếp nằm phía sau, ở giữa có 1 giếng trời khoảng 2m. Đằng trước chỉ có 1 cái cửa 2 cánh ở chính giữa. Phía sau có cái cửa sổ mở ra giếng trời. Góc giếng trời có 1 cái bể nước có nắp khoảng 1m3. Hàng ngày phải gánh nước đổ vào bể. Cạnh bể nước, bên dưới cửa sổ để 2 cái xô. Trong bếp gần 1 nửa bên tay trái là chuồng lợn, phần còn lại gồm 1 chỗ để trấu và củi, 1 phần là bếp củi. Cũng có thời gian nhà đắp bếp lò nhưng ít thôi. Trước mỗi nhà là 1 khoảng sân có chiều rộng khoảng hơn 3m. Thường là làm giàn mướp ở bên trên. Mỗi nhà thường trồng 1 cây gì đó, phần nhiều là xoan để có thể kết hợp bắc giàn mướp. Tiếp theo nữa là 1 mảnh vườn dài, chia làm nhiều phần, gần nhà trồng rau, tiếp theo có thể trồng khoai lang. Tiếp nữa là mảnh đất trũng ngập nước thường để hoang hay trồng điền thanh. Khu tập thể nằm giữa vùng đất trống. Một phía là cánh đồng, 1 phía là phía sau bệnh viện, gần nhà xác. Hồi bé lũ trẻ con chúng tôi thường ra rình ở đấy để được xem người chết hay mổ pháp y. Có lẽ vì vậy mà chúng tôi thường không biết sợ ma là gì cả. Sau này khoảng 16 tuổi (khi đã chuyển nhà) có 2 lần vào gần nửa đêm hôm rằm tháng 7 tôi một mình đi ra nghĩa địa giữa cánh đồng sau làng để xem có gặp ma không mà không thấy gì. Tôi đứng đó trong ánh trăng sáng tỏ, dưới hàng cây phi lao và gần như muốn gọi to lên xem ma có thấy tôi không. Kỳ cục thật, tôi không kể với ai về điều này nhưng tôi nghĩ là nếu có ma thì họ cũng sẽ làm bạn với tôi thôi. Bà tôi đi xem bói thường kể là họ bảo tôi có nhiều người quý mến, cả trần cả âm. Khi nào ốm nhiều là vì có người âm quý. Vậy chứng tỏ tôi hay chơi với người âm rồi :)

Trong nhà đồ đạc chẳng có gì nhiều, 2 cái giường đôi ở 2 đầu nhà, giữa là cái bàn uống nước, góc phải sát cửa có cái chạn, chỗ còn lại để tủ quần áo và để xe đạp. Cái giường phía trong nằm xuống có thể nhìn thấy 1 khoảng trời xanh ngăn ngắt. Không hiểu sao trong ký ức của tôi luôn nhớ hình ảnh này: năm đó chắc tôi khoảng học lớp 2-3, em tôi còn bé chưa đi học. Một lần hiếm hoi 3 mẹ con tôi rỗi rãi vào buổi trưa cùng chơi trên giường. Tôi nhớ tôi đã hỏi mẹ về câu ca dao mẹ đang đọc cho em tôi nghe

"Con cò bay lả bay la
Bay từ cổng phủ bay ra cánh đồng"

Tôi hỏi về cổng phủ, tôi không biết nó là cái gì. Mẹ giải thích gì đó nhưng tôi chỉ nhớ cái cảm giác nằm lăn ra nhìn bầu trời xanh ngăn ngắt và tưởng tượng có con cò trắng đang bay ngang qua trong lúc mẹ đang nô với em. Tóc mẹ đen vừa mới gội bồ kết rất thơm. Trí óc tôi lưu giữ tất cả: buổi trưa, bầu trời và cánh cò, mẹ chơi với em và mình nằm bên cạnh, mái tóc mẹ đen, ướt và hình như có mùi bồ kết...

Gạch đầu dòng những gì của ngày mai

Và khi tro bụi


- 1 cuốn sổ mỏng trên mặt bàn. Những suy nghĩ thoảng qua. Vụt chạc.



Mô tuýp:

- Cuộc sống trên tàu-vô định-gọn nhẹ-sang trọng-vô lo
- Cuốn sổ ghi đời
- Vết đứt với hiện tại-không thân thích
- Dứt bỏ quá khứ-cho đi tất cả những gì ưa thích, quen thuộc-tại sao cho? Mà không phải là huỷ.
- Dấu ấn của thời kỳ từ bỏ tiếng mẹ đẻ
- Homo Faber của Max Frisch
- Cho 1 người xa lạ/phải là người xa lạ-mình là ai-tôi và người lạ
- Lưu lạc-không quê hương
- Cha nuôi-dậy thì-lớn-cây đàn-âm nhạc-tuyệt đối-lựa chọn-an phận-quyết định-sống-chết-sự thực-ngộ nhận-sự thực-biến cố-muộn-lỡ nhịp-việc cô An-Mi nhớ ra quá khứ có ý nghĩa gì không?

Thực ra chỉ có 2 nét phác chính:
+Chuyến tàu-Trí nhớ suy tàn-Nguyễn Bình Phương
+Cuốn sổ/chẳng biết ghi gì-hoặc viết rất nhiều nhưng từ chối xác nhận-Kẹo Mút

NBP:-Thực ra việc ra đi không phải vì đích đến-vì chuyến tàu

Cuốn sổ-người lạ-1 đời sống khác-lảng tránh đối mặt hiện tại/và hy vọng-1 cái gì khác. Tại sao khác: hy vọng ở sự thay đổi, thoát ra, vượt ra giới hạn hiện trình của bản thân

Tưởng tượng cuộc viễn du của mình thì cũng thường thôi-đẩy sang 1 vị trí khác-lôi mình đi vào 1 tình huống/câu chuyện 1 đồng xu-Andecxen

Sống trong tình huống: lựa chọn. Biến cố quyết định-tại sao lại đi phớt qua?

Tiểu luận của A. Camus: Không có ý nghĩa chứ không phải là vô nghĩa.

- Câu chuyện ở trung tâm và không thể ở trong trung tâm-hay không có trung tâm-cảm nghiệm ly cách.

[Giấc mơ:
+Gia đình: gượng gạo, buồn nản, lo lắng, tủi tủi, đơn độc
+Cái chết: hoang mang, không nghĩ được gì, khóc]

Giấc mơ mặt trời-2 nửa

Trở về chính mình/bị quên lãng vì chối bỏ? Ko, ko phải lý do chính.

Tàu hoả-vỏ sắt, 1 cuộc sống hoàn chỉnh, 1 lộ trình duy nhất, an toàn tất định. Tiếng bánh xe quay đều 1 nhịp điệu-nhịp thở. Con người tái hồi trong lòng mẹ-trở lui.

- Trở về chính mình hay rút lui hoàn toàn? "Trí nhớ của trái tim"/cảm xúc xưa cũ.
--------------------



Người ta nói "trở về", "quê hương"-tức là người ta luôn cảm thấy sống-có cái gì đó giống với chuyến đi/hành động đi. Đặc điểm là gì?

+Phải bước tới
+Mọi cái thay đổi và mình cũng thay đổi
+Phải hướng đến đâu đó
+Chưa đạt đến
+Để lại phía sau
+Gắn với tiến trình
+Tương tác với tha nhân/người khác
+Mệt mỏi
+...
------------------------

Bây giờ và ở đây.

Ở nhà, mỗi lần thắp hương cúng gia tiên tôi thường phải nghĩ 1 lúc xem sẽ khấn gì. Đầu tiên bao giờ cũng nghĩ đến người thân, mong khoẻ mạnh bình yên. Sẽ lại thoáng nghĩ nếu bình yên có thể xin thì nên xin cho tất cả mọi người.

Lên chùa, tôi thường lúng túng không biết phải làm gì. Thường cố yên lặng.


Thường nói với em là cốt yếu của Phật Pháp hình như là ở chỗ tự mình. Nên Phật vốn không thể cầu. Nhưng vẫn đưa em lên chùa thắp hương bởi chúng ta là người cần nương tựa vào nhân duyên.

Thắp hương. Cốt ở Tâm nhang. Cây hương thẳng. Khói thơm hoá từ Có sang Không. Chân hương đỏ cốt ở giữ lòng son. Thắp 1 nén hương là để chính cái Tâm mình, chiêm niệm sự Tĩnh lặng.

Hoá vàng. Người chết không hẳn là hết. Nhưng là về chỗ KHÔNG THẤY ĐƯỢC KHÔNG BIẾT ĐƯỢC. Hoá vàng là 1 nghi lễ. Cốt yếu ở cảm giác bình yên thanh tẩy từ LỬA. HUYỄN HOÁ. Nên thận trọng, chăm chú và tĩnh lặng.


Tất cả đều vốn ở chỗ trở về với khoảnh khắc hiện tiền. Nhân quả vốn chính là trong 1 sát na mà thôi. Làm công quả chưa hẳn là để cho kiếp sau. Cốt đưa Tâm về với Tĩnh Lặng trong sát na ấy mà thôi.

Từ bi có cội nguồn từ trí huệ. Khi ta hiểu rõ, thấy biết như vậy về 1 con người với nhân quả duyên hợp thì ta chẳng thể ghét họ được. Nhưng khi chưa đủ đạo hạnh thì việc thấy biết cõi người quá rõ khiến người ta mệt mỏi tuyệt vọng. Cái này C.Jung gọi là "nỗi buồn của Christ"


Khi ở tận cùng của tuyệt vọng, nếu hợp nhân duyên, có khi VỌNG sẽ tiêu tan.


Hiếu đễ. Người đời vụt chạc nên cổ nhân bầy ra phương tiện mà có lễ Vu lan. Há lòng Hiếu phải để riêng cho 1 ngày thôi đâu? Nhưng bởi chúng ta là người, chúng ta cần hộ tâm nhiếp tâm để giữ cho ngay ngắn. Nho gia hương nguyện thường chê người xuất gia lục thân đều lìa bỏ, không phải là người. Vốn họ không biết Phật đề cao chữ Hiếu vì đâu. Cốt ở chỗ cha mẹ ta là cái ĐẠI NHÂN DUYÊN lớn nhất, thiết cốt nhất. Phật pháp chỉ cho ta vào chỗ BẤT MỊ NHÂN QUẢ chứ không phải để có thể BẤT LẠC NHÂN QUẢ. Nếu không làm được chữ Hiếu với cha mẹ thì những điều khác đều là hư vọng cả mà thôi.
-----


Năm xưa lúc mới biết cái tâm mình, tôi viết những dòng này. Trong căn nhà trọ của bạn. Khi tỉnh rượu. Lúc tàn canh. Cho chính mình.

Lòng giờ buồn như lá

Lá trong chiều heo may

Một mai đành theo gió

Nắng đổ và mưa rơi..

-Chao ôi là thân lá

Suốt một đời mong manh

Sao chẳng làm cơn gió

Phiêu du mấy phương trời..

-Hôm nay còn thấy lạnh

Se bạc theo chiều đông

Và ngày xưa hườm nắng

Chẳng đã từng xanh tươi

Hơn ngày nao đổ xuống

Sắc vàng mặc heo may

Rồi thôi làm cát bụi

Tan vào chiều không tên

Dưới kia là Đất mẹ

Với bao lần lá rơi

Nắng và mưa và gió

Cát bụi thành thân ai?

Lắng nghe từng nhịp đập

Yêu cho trọn đời này

Từng khắc từng khắc một

Bây giờ và ở đây

Kìa một cơn gió tới

Hay đã tự ngày xưa

Dạo chơi ngàn phương lạ

Đọng lại vùng lá reo…

Phiêu phong một thoáng xa rồi

Lộc xanh lại hé-Đã rơi lá vàng

Dõi theo bóng nắng đang tàn

Ngàn cây rũ lá với ngàn cát bay…