Về trò chuyện

Trò chuyện chỉ có khả năng trở nên hữu ích khi đó là trò chuyện giữa hai người. Ít nhất với khả năng trò chuyện của tôi thì là như vậy. Nhưng không phải gặp mặt nào cũng là trò chuyện - "mỗi người thăm thẳm một chiêm bao".

Thậm chí hầu như tôi nghi ngờ khả năng thông giao của trò chuyện, ngay cả với những người được coi là thân thiện và biết nhau nhiều nhất. Có điều gì đó từ bản chất của phương thức giao tiếp, nhận thức của con người hơn là vấn đề ý tứ cá nhân. Chúng ta có gì để-nói và một diễn ngôn thì nói được gì?

Hầu hết những suy nghĩ của tôi về chủ đề này nằm tản mạn trong các label như "đọc", "bằng hữu", "đọc lại", "bạn"....Đấy là cách khả dĩ nhất đến nay mà tôi thấy: sắp xếp các mảnh rời và nhìn vào giữa những chệch choạc hay đồng điệu để từ đó gợi ra một tầng phía sau của thông hiểu. Có thể gọi nó là phương thức chỉ hiệu (từ của F.J).

Mỗi lần gặp bạn, tức là những người ít nhất tôi nghĩ chúng tôi sẽ có nhiều khả năng trò_chuyện_về_điều_gì_đó, rốt cuộc tôi thường lựa chọn bắt đầu bằng những điều tầm phào nhất. Hai người dọ dẫm trao đổi, một kiểu khai quang, chuẩn bị cho một đối thoại. Nhưng rồi hầu hết sẽ trượt đi ngoài ý muốn. Điều muốn chia sẻ nhất thường không được nói ra. Và nếu có chạm đến thì cũng thật khó để biết nói thế nào. Chỉ có thể trong một sự chiêm nghiệm, quan sát theo dõi nhau trong thiện chí, tư lường nghiêm mật, tâm tình bao dung thoáng đạt, may ra mới có gì đó để trao đổi. Một loại tương tác giao tình, hành động tương liên.

Nhưng quy chiếu về một đối tượng đặc biệt, một ai đó thân thiết nhất, là một sai lầm. Hành động dạng thông diễn không thể có tính cách sở hữu được. Nó có tiềm năng vô hạn và vô ngã.

Mặt khác, tôi nghĩ không thể nhấc lên khỏi bình diện cá nhân của câu chuyện. Mỗi câu chuyện đều là câu chuyện của ai đó, với một lịch sử riêng. Nên cuộc đời thú vị không thể chỉ là ngồi ngẫm nghĩ lan man, viết tản mạn và mong chờ những ai đó cũng viết cũng đọc được. Vẫn cần những quán cafe, những buổi chiều, những bóng người, những tay bắt mặt cười, những trò chuyện chú tâm. Cho dù rốt cuộc cũng chẳng biết nói gì cho phải.



  

trong thân thiện và chia sẻ

nghe quế kể lại, vân cũng mô tả cho bạn ấy rằng vân lại một lần nữa trải qua cảm giác rơi xuống lòng nước khi nhận kết luận về căn bệnh. chỉ có tuấn anh với mình biết bơi một chút mà đến chiếc thuyền thứ hai lật úp rồi cả bọn vẫn không hẳn hoàn toàn biết mình vừa trải qua may mắn như thế nào. khi bạn gọi mình lúc đó, mình chỉ có thể hô lên từ xa với bạn là cứ bình tĩnh. ừ, ở dưới nước mà giữ được bình tĩnh thì khả năng sống sót đã cao hơn rất nhiều. ngày đó chúng mình mới 15, 16, còn nghĩ cuộc đời giống như trò chơi. chúng mình đang lớn, vài năm nữa sẽ lên đại học (hẳn thế) và khám phá thế gian.

bọn mình cả hai đều chuyển trường, chuyển hướng. mình thuần túy đi theo một cảm xúc nhất thời mà thành ra một con đường khác. lá thư đầu tiên mình nhận được, bạn nói để chứng minh rằng tình bạn cùng tổ 3 của chúng ta không phải là thoáng qua. vậy là bắt đầu một tình bạn giản dị, chân thành và thân thiện. mình có nhiều bạn, mỗi tình bạn là một sắc thái khác biệt. mối quan hệ thân tình nhưng đơn sơ của chúng ta trong nhiều năm đã là một vốn liếng xã hội đầu tiên của mình, từ đứa trẻ vị thành niên bước vào cuộc đời. có thể nói, bắt đầu từ bạn, mình trải nghiệm sớm sự rộng lớn đa dạng của không gian nhân sinh. ở đâu đó xa kia, có ai đó là bạn bè của mình, thường thư từ chuyện trò với nhau. thế giới quanh ta này có thể mở rộng ra được, có thể kết nối được. trong thân thiện và chia sẻ.

chúng ta đã đi những ngả đường khác nhau, theo những cách cũng khác nhau vời vợi. không biết sao, từ rất sớm mình đụng phải cái thắc mắc về khoảnh khắc tối hậu. mình đã dành nhiều năm tuổi trẻ, là đúng cái độ đôi mươi ấy đấy, để tìm kiếm một cách sống khả dĩ, một câu trả lời khả dĩ. không tìm được cái gì cụ thể cả, nhưng vốn liếng bấy nhiêu có trong mấy điều mình tìm cách mô tả với bạn trưa hôm đấy thôi vân ạ. sống và quan sát chính sự sống ấy bằng con mắt nữa phía trên, bên ngoài. thấy biết mà không theo. chỉ là thấy biết.

bạn vẫn kiên cường và gắng tin tưởng. thằng bé cứ rúc vào cạnh mẹ. giọt nước mắt lặng lẽ trong khóe mắt bạn, mình thấy biết mà chẳng lựa được lời. lời không giúp được gì chúng ta. ai rồi cũng sớm muộn nhận ra cái biền biệt của sống là sống tự mình. là đi tự mình trên con đường rừng vậy. khi buột miệng dặn bạn "cứ bình tĩnh", mình tự thấy ngớ ngẩn. ý mình hẳn định nói là cứ bình thản, nhưng lại nói thành như thế đấy. thấy biết đến độ nào đó thì sẽ bình thản được. nhưng nói cho cùng thì cũng không sao vân ạ, cái vụ này mình nói được nhưng làm thì cũng chả được bao nhiêu đâu.

mình không có nhu cầu ở thế giới thần kỳ linh ứng. có hay không có là không liên quan đến lối sống của mình. cuộc đời bạn làm mình càng thấy cái liên tưởng của mình về thế giới thần linh giả định ấy giống như thế này: chúng sinh là những con muỗi vo ve có cả kiếm sống từ máu thần linh, chúng tưởng chúng được ban phước và phải khéo cầu nguyện - bằng những tiếng vo ve. cũng giống thái độ của con người với muỗi, cơ bản điều ấy làm phiền, khó chịu. cho đến lúc nào đó thì bộp một cái là xong. là đến thời điểm gọi là số phận của chúng sinh chúng ta. thôi, cười vui với nhau một chuyện hài hước như vậy. bạn không may rồi, con muỗi hiền lành, thân thiện mà chăm chỉ kiên cường ạ. chỉ là bộp một phát thôi. hãy rộng mở và thanh thản đi tiếp đi. không có gì có thể mô tả được ý niệm tuyệt đối không cả. nhất định còn đâu đó một điều gì đó có thể mở rộng được, kết nối được. trong thân thiện và chia sẻ.

hình ảnh khuôn mặt bạn thất thần gọi mình "t ơi" khi chiếc thuyền lật úp trên hồ cũng là cảm giác đầu tiên mình nghĩ đến khi nhận được tin bạn sẽ phải đối diện với khoảnh khắc dữ dội nhất của cuộc đời bạn. 

ALAN WATTS - Biết ta đích thực là ai

(tr17)
- Chúng ta khổ sở vì một ảo tưởng xuất phát từ cảm nhận sai lầm và méo mó về sự tồn tại của chính mình: cái tồn tại riêng biệt, trung tâm, đối nghịch thế giới.

(trong khi):
- Như đại dương có "sóng", thế giới có "con người", mỗi cá nhân là một hiện thân của thế giới tự nhiên, một hành động độc nhất của toàn vũ trụ.

(vấn đề là):
- Hầu hết không hiểu được, không trải nghiệm được cảm nhận này. Bỏ qua mối liên hệ tương thuộc giữa mọi sự vật và hiện tượng.

(Nhưng):
- Nhận thức điều trên (bất nhị) rất khó, vì tư duy khái niệm không nắm bắt được nó.

(vì vậy):
- Buộc phải nói về nó thông qua thần thoại - những ẩn dụ, so sánh, và các hình ảnh để nói nó giống cái gì, chứ không thể nào nói nó là cái gì.

(tr31, đó là Vệ Đà):
- Vệ Đà, ở trung tâm và siêu việt mọi kinh nghiệm, là nhận thức trực tiếp rằng mọi sự là như vậy.

(khi đó):
- Khi đã nhìn thấu ảo tưởng về bản ngã, ta không thể nghĩ mình tốt đẹp hơn, hay ưu việt hơn kẻ khác vì đã làm được điều này.

(Phân tích tâm trí nhận thức):
- Không bao giờ chỉ có nửa con sóng, không hạt nào tồn tại trơ trọi mà không có không gian xung quanh. Bật luôn đi đôi với tắt, có lên thì phải có xuống.
- Tất cả mọi thứ đều là trung tâm trong tương quan với mọi vật.
- Chúng ta cho rằng vật thể là một sự vật và không gian là một sự vật khác, hoặc chẳng là gì hết.

(hậu quả là):
- Nhân quả không phải là tất định luận như ta hay nghĩ.

(Ví dụ nhìn con mèo qua khe hẹp tr45):
- Đầu và đuôi con mèo đi liền với nhau, đều thuộc một con mèo. Vì nhìn qua khe hẹp nên không thể thấy toàn thân con mèo một lúc. Cái khe hẹp nơi hàng rào tựa như cách ta nhìn cuộc sống bằng sự chú ý có ý thức, nhiều khi theo dõi điều gì đó, ta thường bỏ qua mọi thứ khác.

(Cái cách ta lưu ý):
- Ta chọn điều gì là thú vị hay quan trọng.
- (đồng thời) ta cần 1 bảng ký hiệu cho hầu hết mọi thứ ta có thể nhận thức (dán nhãn)

(liên quan tới):
- Bất cứ điều gì có lợi hoặc bất lợi cho sự sống còn, địa vị xã hội, an toàn bản ngã của ta.
- Mô thức và logic của mọi biểu tượng ký hiệu ta đã học từ người khác, xã hội và nền văn hóa của ta. (hệ hình tư duy)

(Có 2 nhân tố bị bỏ qua nhưng thực chất dễ dàng tiếp cận tới tri giác của ta, vì bị bỏ qua mà sinh ảo tưởng):
- Ta không nhận thức được các mặt đối lập đều là các cực hay mặt trái của cùng 1 sự vật (NÓ-Đại Ngã).
- Chúng ta quá chuyên chú vào nhận thức chủ quan (loại tri giác hạn hẹp thấy thế giới là tập hợp sự vật riêng biệt, phân mảnh).

(Hậu quả):
- Chúng ta chơi trò Đen chọi Trắng - đấu tranh sinh tồn. Sống chọi Chết - ngộ nhận vì ta đang tạm chiến thắng (ta đang sống); và sinh tồn đòi hỏi sự nỗ lực và khéo léo.

(Thực ra):
- Cảm nhận của cá nhân về cái chết được định hướng bởi thái độ của xã hội.
- Hồi còn nhỏ, những cái "tôi" khác của chúng ta - người thân, bạn bè, thầy cô - đã làm mọi điều khiến ta tin vào sự riêng biệt - biến ta thành đồ giả "con người thực sự".

(Sự phát triển ngày nay về công nghệ):
- Đó sẽ là kiểu cá thể mới - với hệ thần kinh ở bên ngoài rộng lớn vươn xa vô tận - hệ thần kinh điện tử này sẽ liên thông rộng đến mức mọi cá nhân khi kết nối vào đều có chiều hướng chia sẻ cũng những tâm tư, cảm xúc và kinh nghiệm.
- Khuynh hướng sẽ là mọi cá thể kết hợp lại thành một cơ thể sinh học điện tử duy nhất. Cuối cùng chẳng ai còn trí não riêng; chỉ có 1 trí óc cộng đồng khổng lồ và siêu phức tạp của xã hội.

(Xem ra rất đáng sợ):
- Sự riêng tư và tự do không còn.

(Do đó có 02 bài học quan trọng):
- Nếu trận đấu giữa "trật tự" và "ngẫu nhiên" phải tiếp tục như 1 trận đấu thì trật tự không được thắng. Vì vũ điệu và điều diệu kỳ của sự hiện hữu.
- Ngược lại ngẫu nhiên không được/không thể thắng. Vì điều đã 1 lần xảy ra luôn có thể lặp lại.

(Tiến bộ kỳ thật có dẫn đến đâu?):
- Công nghệ giải quyết vấn đề nhưng đồng thời tạo ra những vấn đề mới.

(tr75, Ảo tưởng về Ngã diễn ra như thế nào?):
- Tích lũy ký ức là thiết yếu đối với cảm nhận về bản ngã. Ký ức mang ấn tượng về bản thân - như thứ gì đó còn lại trong khi cuộc sống cứ trôi đi.
- Ký ức là mô thức chuyển động lâu dài - không phải thực thể lâu bền - ký ức không thể đứng bên lề dòng sự kiện.
- Ngộ nhận "cái tôi không phải là thứ gì đó ở ngoài da" bắt nguồn từ lối suy nghĩ (hệ hình tư duy) trong hình ảnh, khuôn mẫu, thần thoại, và các hệ ngôn ngữ ta dùng để giải mã thế giới.

(Một quan niệm về Vũ trụ):
- Mô hình Đồ sứ: mọi thứ trong vũ trụ là vô vàn dạng thức của 1 hay nhiều loại vật chất.
- tr84. Vì chưa ai từng phát hiện vật chất phi cấu trúc, hay 1 cấu trúc phi vật chất, nên mô hình Đồ sứ rõ ràng có gì đó không ổn.

(bởi vì):
- Cả cấu trúc và vật chất là 02 khái niệm thô vụng để chỉ cùng 1 tiến trình, được nhận thức mơ hồ là "thế giới" hay "sự tồn tại".

(Mô hình Đồ sứ nứt: mọi thứ cấu thành từ vật chất):
- Nếu thế giới cấu thành tư "vật chất cơ bản" thì "năng lượng", "dạng thức" và "trí tuệ" do vậy hẳn phải thâm nhập từ bên ngoài. Thế giới do vậy được quan niệm là 1 tạo tác - có ai đó tạo ra. Nhưng trong thế giới này rõ ràng có cái ác, cái gì đó sai...thì Thượng Đế/Bản thể...sáng suốt ở đâu? - Nghịch lý Tà Ác phát sinh từ chính mô hình.
- Tín niệm về Thượng Đế sáng suốt từ những dân tộc từng đươc cai trị bởi tộc trưởng và vua chúa. Đem tới cho mọi người cảm thức về tầm quan trọng của thế giới quan (Thượng Đế quan phòng).
- Tín niệm này có vấn đề ở chỗ nó tốt đẹp quá mức cần thiết, rốt cuộc thành ra có hại (bị giám sát, phán xét).

(Mẫu tự động hoàn toàn của vũ trụ ngày nay):
- Chỉ còn lại năng lượng và vật chất. Thế giới đã kiến tạo nên chính mình, dù không chủ đích. Các "nguyên tử" hỗn loạn và tổ hợp đến 1 lúc nào đó sẽ thành ra trật tự thế giới (con khỉ và cái máy chữ).

(Vấn đề là):
- Bất cứ lúc nào lại cũng có thể trở thành lủng củng.
- Con người phải chinh phục những quá trình thuần túy ngẫu nhiên của tự nhiên.
- Thượng Đế siêu phàm thành ra Gã Khờ vũ trụ!

(Tất cả chỉ là thuyết duy danh: tổng thể được làm thành từ những mảnh thực tại cơ bản của tự nhiên).

(Nhưng):
- Nhân loại (chẳng hạn) không phải chỉ là tổng số những con người cá thể. Con người nhất thiết phải là 1 sự vật xã hội, chỉ vì lý do không cá nhân nào ra đời mà không có 1 cha và 1 mẹ.

(Do đó):
- Cái tổng thể phải lớn hơn tổng số các bộ phận của nó chỉ vì 1 mô tả khoa học về cá thể phải tính đến cái trật tự hay mô thức sắp xếp các hạt và hoạt động của chúng.

(còn chưa đủ, phải kể nữa):
- Bất kỳ sự vật cụ thể nào cũng đi kèm với 1 môi trường cụ thể mật thiết và không thể tách rời. Khó vạch ra 1 lằn ranh rõ ràng giữa sự vật và môi trường của nó.

(Ta nhận thức sai lầm vì):
- Ta suy nghĩ bằng ngôn ngữ và hình ảnh mình không tạo ra mà xã hội trao cho ta. Ta không tồn tại tách rời xã hội. Xã hội là thân ta và tâm ta. Ta bị mâu thuẫn: vừa phải tự do vừa phải tuân thủ.

(Nghĩa là):
- Cá nhân là một con người riêng biệt, mắc kẹt trong 1 vũ trụ vô tâm xa lạ, nhiệm vụ chính của y là chiếm ưu thế trước vũ trụ và chinh phục thiên nhiên.
- Cá thể được dạy phải sống, làm việc cho 1 tương lai nào đó và trong hiện tại y sẽ không khi nào đạt được mục đích.

(Con đường đúng: Không xa lánh thế gian, mà tận lực hợp tác với thế giới trong hiện tại).

(tr120, Thế giới là thân ta):
- Trong mọi trường hợp, "nguyên nhân" của hành vi chính là hoàn cảnh với tư cách 1 chỉnh thể - chỉnh thể sinh vật/môi trường.
- Tốt hơn hết là bỏ đi cái ý niệm nhân quả mà thay vào đó hãy dùng ý niệm tính tương đối.
- Hoàn cảnh là những mô thức đang vận động.
- Ta không bao giờ có được điều gì khác ngoài 1 phác thảo về hoàn cảnh.
- Mối liên hệ giữa sinh vật và môi trường của nó là hỗ tương. Nếu lý giải sinh vật và hành vi của nó theo góc độ môi trường là có lý, thì cũng sẽ có lý khi lý giải môi trường theo góc độ sinh vật.
- Quan điểm cho rằng mỗi sinh vật làm hiển lộ môi trường của chính nó cần được trung hòa với đối cực hay quan điểm đối lập là môi trường tổng thể làm hiển lộ sinh vật.

(tr158, Và bây giờ thì sao? Bước tiếp theo của chúng ta phải thế nào?):
- Quan trọng nhất là củng cố điều ta đã hiểu để có khả năng mãn nguyện với cuộc đời, biết sống trong hiện tại và tuân thủ nguyên tắc mà điều này đòi hỏi.

(Trong thực tế, làm sao vượt qua được cảm giác bị cách ly với tất cả những thứ khác?)
- Có nhiều cách, mỗi cách đều có sự hấp dẫn (yoga, thiền...). Cái khó là mỗi môn này khi đã dính sâu rồi, ta sẽ thấy mình bị đóng hộp trong nội bộ nhóm riêng - thất bại, tự mâu thuẫn, bế tắc.
- Cảm giác bất lực không thoát được tình trạng này chính là tia chớp đầu tiên nhận thức được trò chơi này vô nghĩa, còn bản ngã độc lập của ta chỉ là ảo tưởng.
- Chủ yếu không bao giờ được quên rằng, những trải nghiệm thế này không thể đạt được nhờ nỗ lực của "ý chí" mang tính ảo tưởng của chúng ta.
- Đừng cố sức tiêu diệt cảm giác-bản ngã-hãy tiếp nhận nó như 1 phần không thể tách rời của toàn bộ quá trình. Khi cảm giác về sự phân ly này bắt đầu được tìm hiểu và chấp nhận như bất cứ cảm giác nào khác, nó sẽ tan biến như ảo ảnh mà nó vốn là.

- Lằn ranh ảo tưởng: (Mọi thứ xảy ra với tôi, những cảm nhận của tôi) vs (chính tôi như 1 nhân chứng có ý thức). Lằn ranh là ảo tưởng - tất cả diễn ra tự động, như cảm xúc của tôi phản ánh những quá trình sinh lý trong cơ thể tôi.
- Vào thời khắc khi ta có vẻ như ta sắp thành 1 zombi đích thực, thì trong thế giới chủ quan của ta bùng lên vụ nổ. Bất thình lình hình dung về số phận đánh mất ý nghĩa, vì hiển nhiên là không tồn tại kẻ có thể trở thành nạn nhân của sự tiền định. Tôi sẽ thấy mình sống không ở trong thế giới mà như thế giới.
- Khi đã hiểu ra điều này, ta có thể quay về thế giới của những chuyện thực tế với 1 tinh thần mới.
- Cái "ta" đích thực duy nhất là cái đến rồi đi, liên tục tự hiện ra rồi biến đi như mọi loài sinh vật có ý thức.
- Thấy được điều này (tính hỗ tương), có nghĩa là gần như tức thì có được tính hài hước, mà hài hước và tự cho mình đúng là 2 thứ loại trừ nhau.

- Để "sống được", đang sống, hay đơn thuần là để thiết thực, đời sống phải được sống như 1 trò chơi.
- Nhưng để sống theo cách này, trò chơi - cuộc đời phải gột bỏ những luật lệ tự mâu thuẫn. Cần bớt nhấn mạnh tính thực dụng, kết quả, tiến bộ và tính gây hấn. Biết và sống chứ không phải tìm kiếm và trở thành gì đó.
- Cái hài đích thực là cười cợt chính ta, nhân đạo đích thực là hiểu chính ta.

- Theo logic, câu hỏi "mọi thứ là gì?" không có nghĩa, dù nghe có vẻ thâm thúy. Nhưng có nỗi thôi thúc muốn biết cái gì tự biểu thị bản thân nó trong câu hỏi trên.

- Vấn đề là tôi không tìm kiếm câu trả lời bằng ngôn từ. Thắc mắc siêu hình tìm kiếm một kinh nghiệm. Có thể nói câu trả lời hay nhất cho câu "Mọi thứ là gì?" là "Nhìn đi rồi thấy!".

- Nội dung của kinh nghiệm sống động, rất cụ thể trong cảm thụ - 1 kinh nghiệm "thống nhất" về sự huyền bí.

(tr197, lý lẽ phản bác): Ta chẳng thể nói gì về mọi thứ, không thể cảm nhận về mọi thứ. Vì mọi giác quan có tính chọn lọc. Ta trải nghiệm bằng sự tương phản cũng như ta suy nghĩ bằng sự tương phản.
- Nhưng siêu hình học không phải là cái gì đó có thể đơn giản chữa trị hay bỏ đi. Một kẻ chống siêu hình học có thể đưa đến 1 tầng siêu hình học còn sâu hơn nữa, dù có la hét phản đối. Những giả định nền tảng cho rằng toàn bộ sự hiểu biết đều liên quan đến những tương phản, thì cũng siêu hình như bản thân giả định.

tr201, Wittgenstein: Phương pháp triết học đúng sẽ là thế này: không nói gì ngoài cái có thể nói, tức là các mệnh đề của khoa học tự nhiên, tức là cái gì đó không liên quan gì đến triết học. Và rồi luôn luôn, khi ai khác muốn nói cái gì đó siêu hình, thì giải thích cho y là điều đó không có hiệu quả đối với mệnh đề của y.

- Nói rằng ngôn ngữ có thể vượt lên trên nhị nguyên không khác gì nói bức tranh hay tấm ảnh trên 1 mặt phẳng có thể vượt quá không gian 2 chiều. Thế nhưng bằng quy ước phối cảnh, 1 số đường 2 chiều chạy xiên về 1 "điểm ảo" được dùng để biểu thị chiều thứ 3 là chiều sâu. Cũng theo 1 cách tương tự, thuật ngữ nhị nguyên "bất nhị" được dùng để biểu thị "chiều" trong đó các khác biệt hiển nhiên có sự thống nhất tiềm ẩn.

The Medium is the Message

Bỏ dùng Fb ít nhất 1 năm. Quyết định vậy đi. Anh trở về đúng nghĩa trái tim anh :3

Sống chậm lại, đọc kỹ lại, nghĩ kỹ lại.
Cô đơn lại @@

về tình yêu hay là về tuổi trẻ của chúng ta

(...)
Nẻo đường xa
Em có đi cùng tôi?
Như ngày xưa em bảo:
Hạnh phúc là chi
Cùng làm việc bên người yêu dấu
Tựa vai nhau tin tới một thiên đàng..

Nói đi em nơi ấy ở đâu
Để tôi lại cười vui hạnh phúc
Như ngày xưa trong sáng
Uống giọt sương lành
Nhìn đắm say..
Ta làm sao có được?

Em lặng im.
Cái lặng im kỳ lạ
Giục tôi đi tới tận chân trời

Trái đất này rộng lớn
Nếu đi xa đây sẽ hoá chân trời
Chân lý giản đơn
Tôi trở về rồi ư?
Ngày giản dị ngày vui độ lượng
Say đắm nhìn
Cuộc đời ghê gớm ta yêu..

Vịn câu thơ đi trong ngày nắng gắt
Kẽ mắt dấu buồn
(...)

Ngày của tình yêu, đọc lại những mẩu thơ chân thành ngày trước, viết trước hết cho chính mình (nỗi riêng tư ấy) và từ hồi tình yêu cũng đồng nghĩa với trọn vẹn lẽ sống và khát vọng.

Tuổi thanh niên đã thực sự ở lại phía sau. Mà có lẽ tuổi thanh niên đích thực là khi ta trong độ vài năm xoay quanh tuổi 20. Mấy năm sinh viên là một chặng đời. 

[Tôi thấy bóng dáng của mình trong đó. Tôi thương tuổi trẻ của tôi bơ vơ không người chỉ dẫn. Hay chính nghĩa của trưởng thành là phải trải qua những ngày tháng như vậy? Như D.T.Suzuki đã miêu tả - "(...)bắt đầu trịnh trọng quan sát quanh mình, và tra hỏi về ý nghĩa của cuộc sống. Tất cả nguồn năng lực siêu hình, bấy lâu vùi kín trong tiềm thức, bỗng dưng như cùng một lúc trào vọt ra. Nếu chúng bùng ra dồn dập và bạo quá, tâm trí có thể mất thăng bằng một thời gian, lâu hoặc mau; trên thực tế, nhiều trường hợp kiệt quệ thần kinh như vậy đã được ghi nhận trong tuổi trẻ, mà nguyên do chánh không ngoài sự đổ vỡ thế quân bình nội tại. Thường thì hậu quả không vết tích gì sâu đậm; nhưng ở đôi căn tạng thì khác hẳn; hoặc vì những khuynh hướng nội tại, hoặc vì sức tác động mạnh của những luồng ảnh hưởng xung quanh vào bản chất dễ cảm kích, cơn thức tỉnh tâm linh ấy chấn động họ đến tận cùng cá thể. Đó là lúc phải dứt khoát chọn giữa cái “vĩnh viễn có” và “vĩnh viễn không”(...)"]

Mười mấy năm đi làm là một chặng đời. 

[Nhưng ở giữa độ tuổi ba mươi hơn khi nào hết tôi cảm nhận sâu xa sự lạc lõng với những gì xung quanh mình. Nó không đơn giản như thời thanh niên bế tắc (Tôi là đứa con cô đơn ngay khi ngồi cạnh mẹ/Thằng bé lẻ loi giữa lớp học ồn ào/Bàn chân hồ nghi giữa đường phố xôn xao/Giữa sự thông minh của đông vui bè bạn/Vứt sách xuống gầm bàn đi ra mặt trận/Tôi là người lính cô đơn ở giữa trung đoàn/Bao lâu rồi vẫn chỉ có thế thôi/Nỗi cô đơn hoàn toàn nỗi cô đơn khủng khiếp/Trước và sau trong và ngoài cuộc đời và trang sách...). Nó khác. Nó như là một sự lưu vong ngược. Nhờ internet và tại vì trót sinh ra ở một nước đang kỳ hậu thuộc địa. Chúng tôi có quá nhiều truy cập và toan tính đi vòng qua vấn đề căn tính bằng các mối liên hệ. Nhưng liệu có thể nói trơn tuột đi như thế không? Lịch sử cá nhân của tôi với những người khác, tôi có cố gắng giữ riết róng lấy nó như thế nào, người khác vẫn cứ sẽ xếp nó vào ngăn kéo của một kiểu nhìn căn tính học. 

Thật khó khăn để chấp nhận sự thực là sẽ phải thực hành một tiếp cận khác - chống lại mọi diễn giải bằng cách vui chơi với mọi diễn giải, một cách tùy thuận.]

Bây giờ tôi lại bắt đầu đặt cho mình một chặng đường nữa: sống sao cho thật hay. 

[Có những người họ khác hẳn đám đông xung quanh ở chỗ có thể truyền cho ta nguồn cảm hứng sống. Họ có thể sai lầm, đạo đức chưa chắc toàn hảo, tài năng không hẳn xuất chúng...nhưng ở họ có vẻ gì đó toàn vẹn của một phong cách sống khiến ta thấy hứng thú với cuộc đời, cũng làm ta thoáng chút ngậm ngùi thấy mình nhạt nhẽo vô vọng. Mặc dù ta cũng chẳng muốn theo bước họ.

Nhưng họ cũng như ta, không phải là những thần tượng. Họ hẳn cũng nhiều trắc trở, buồn vui, bệnh tật, lem nhem...Nhưng càng sống ta càng thấy nao núng khi không thể có được cái vẻ sống động ấy, cái khí chất ấy.]

Vậy thôi.

thệ giả như tư phù

Ngày tháng trôi chảy, tâm nổi trôi.
Bắt đầu định hình rõ vài ý tưởng cho những ngày tiếp theo.
Dẫu mình đã thôi hy vọng vào người khác nhưng vẫn quyết giữ lòng tin vào chính mình như một khả thể.

Hành vi thế phạm

1.
Lúc còn sống mấy đứa đều gọi bác là sư phụ hay thầy nhưng tôi thì tránh, chỉ gọi là bác. Nhưng 20/11 nào vợ chồng cũng dẫn nhau đến nhà bác chơi giống mọi người. Trải qua vài chuyện, tôi vốn có tâm ý chỉ coi ai dạy được mình đạo lý làm người mới gọi là Thầy. Chữ Thầy tôi để dành đó vậy.

2.
Bác dạy tôi nhiều chuyện qua cách sống cách làm việc. Nhưng rốt cuộc cho đến lúc bác mất rồi tôi vẫn chưa lần nào dù đùa hay thật gọi bác là thầy. Mọi người nói chuyện học trò của bác thì đều nhắc đến tôi. Càng sống tôi càng thấy bác thật đã dạy tôi nhiều điều, ảnh hưởng đến tôi nhiều hơn là tôi đã từng nghĩ.

3.
Hội trường đại học, nói chuyện xã giao với cậu bạn từ Sơn La về rồi ra lại cũng biết bác. Biết một lần ngay trước khi bác mất không lâu. Tôi buột miệng nói "Bác D là thầy tôi". Chúng tôi uống với nhau chén rượu thật đầy. Cách cậu ấy nhắc đến bác cũng đủ để tôi mường tượng sống động những ngày bác cháu đi làm với nhau khắp chốn.

Uống vài lượt nữa thì bị sốc rượu, không say nhưng uống nữa thì sẽ nôn hết. Tôi không muốn say nên về trước khi rã đám.

Học vị nhân sư
Hành vi thế phạm.

Như thế nào mới là đúng?

Thế giới mạng lưới blogspot có một điểm khác với Y360 trước đây hay Facebook sau này: người ta liên kết với nhau lỏng lẻo hơn, mơ hồ hơn. Ở đây bạn có thể lâu lâu kiểm tra xem những người theo dõi có ai mới không? Đại khái bạn phải tìm kiếm, để tâm một chút. Họ bắt đầu theo dõi mình khi nào mình cũng không rõ. Lại có những trường hợp tinh tế hơn, lặng lẽ hơn. Blog của mình được đặt một cái link về blog của họ. Nếu mình không lưu tâm xem đường dẫn đến trang của mình thường xuyên, mình cũng không biết gì về họ cả.

Bạn bè trên mạng lưới này không nhiều, nên lâu lâu thấy có ai theo dõi mình thì mình cũng tìm hiểu xem họ như thế nào, có hợp tạng mình không mà kết nối lại. Hầu hết là trong lặng lẽ.

Tôi tìm thấy blog Phạm Doãn của chú Phạm Doãn Luận cũng như vậy, lặng lẽ và như thể ở hai phía của thế giới. Chú theo dõi tôi hồi đó, không rõ vì sao vì chúng tôi hình như không có bạn chung nào. Chú hay viết về Phật pháp, theo cách riêng của mình. Tôi bắt đầu chú ý hơn đến blog của chú khi vô tình có lần đọc một bài kể về trải nghiệm tâm linh của chú - tôi coi trọng những người biết đến trải nghiệm đó. Rồi dần dần thấy chú ít viết, sau chuyển sang giới thiệu trang về Phật giáo Nguyên thủy. Cuối cùng chú bỏ sang (hình như) quản trị trang đó. Bỏ nhẹ như không vì dần dà chỉ còn những bài viết về đạo pháp. Rồi ít lâu thì bỏ luôn trang đó nữa. Mãi về sau này tôi cũng tìm thấy trên facebook trang của chú. Nhưng không kết bạn, không theo dõi thường xuyên. Chỉ biết và thỉnh thoảng tìm xem.

Kiến giải của chú nhiều điểm tôi không thông suốt nhưng thái độ quyết liệt cầu đạo thì tôi ngưỡng phục. Mình không nhấc nổi một bước chân theo con đường đó thì mình chẳng nên nghĩ bàn nhiều. Vài ý niệm trong đầu chẳng nói lên điều gì.

Rồi hôm nay qua mạng fb tôi đọc được tin chú mất. Ra đi cũng quyết liệt tinh tấn như cách của chú nói về pháp.

Trong những ngày tháng hoang mang này, chuyện đó khiến mình nao núng và thảng thốt.

Thế gian xứ lạ

1.
Ông hàng xóm nhà bên ở quê bị điện giật chết giữa buổi chiều. Trong một ngày nghỉ lễ, con cháu về thăm đang ngủ trưa trong nhà, lọ mọ ra tính rửa xe cho con giai thì máy bơm hở điện. 55 tuổi. Mọi người chạy ngay sang khi nghe tiếng tri hô. Đàn ông bình tĩnh nhưng không biết chắc phải làm gì, phụ nữ thì hoảng hốt hoang mang và run sợ - lúc xe ô tô đưa người đi cấp cứu một bà chới với ngã xỉu ngay đầu ngõ.

Khi xe bệnh viện đưa người về đến ngõ cũng là lúc quy trình của cộng đồng tự động kích hoạt. Tin được loan báo rộng rãi, ai cũng cảm thấy cần đến ngay, xúm tụm lại tìm một việc gì đó để giúp. Việc cũng chưa rõ ràng, phần đông tản ra thành từng nhóm năm ba người và rì rầm bàn tán. Tiếng gào khóc của người vợ tách riêng khỏi cái nền rì rầm xôn xao còn lại. Những người phụ nữ xao xác mếu máo, dù phần đông không phải họ hàng. Có cái gì đó quá bất ngờ, quá sức chịu đựng của họ. Mọi người bàn tán về những điềm triệu, những tai ương tương tự, những chuyện họ biết - như gom lá vụn thành đống, rì rầm tạo thành làn không khí lao xao cả một đoạn ngõ làng.

Những người lớn tuổi trong họ trong làng họp nhanh ngay bên sân nhà kế bên. Không có ai chủ trì, mọi người nêu ra những việc cần làm ngay. Đây là một vụ bất thường, sẽ cần tường thuật lại rành mạch và cử người đi báo chính quyền. Lát nữa họ mạc sẽ họp lại một lần nữa. Còn phải đi xem ngày giờ. Phụ nữ trong dong (ngõ) sẽ làm một lễ cúng ngay tại miếu cuối ngõ. Hai năm trước một cậu ngoài hai mươi trong dong cũng bị tai nạn giao thông chết đột ngột. Có cái gì đó xấu, thậm chí rất xấu quanh đây. Văn hóa làng quê biểu hiện hình thái của nó khá rõ ràng. Không ai nắm chắc các nghi lễ, những việc cần làm là sự pha trộn giữa những việc đã có khuôn mẫu của làng với những tập tục đâu đó  do ai đó biết thì nêu ra để tham khảo, hoặc chính là những tư kiến của họ. Một bác lớn tuổi có chân trong nhiều hội đoàn của làng vẫn chốt lại một câu: không có gì đặc biệt, cứ theo quy chế văn hóa mới mà làm bình thường. Tất nhiên mọi điều liên quan đến điềm rủi, kiêng kỵ sẽ được tôn trọng - kính nhi viễn chi, thừa còn hơn sót.

Mọi việc cứ như thế, vừa bàn vừa làm; vừa theo lệ vừa theo tình hình cụ thể. Ai cũng tỏ rõ sẵn sàng, không ai tỏ ra muốn làm chủ trì mọi việc trong lúc này - nhìn nhau và nương nhau để hành xử. Không ai trong làng ở bên ngoài câu chuyện. Nếu ở thành phố sẽ rút gọn lại vài cuộc điện thoại và một chuyến xe đưa về nhà tang lễ một bệnh viện nào đó. Tất cả giản lược và có dịch vụ rõ ràng. Hầu hết nhận tin qua điện thoại và chờ đến ngày giờ thì đến dự lễ tang - bạn đến đăng ký tại bàn tổ chức rồi chờ gọi vào thắp hương, đi nhiễu một vòng, gật đầu với tang quyến rồi đi ra ngoài. Đa số sẽ về luôn trừ số ít thân thiết họ hàng sẽ đi đưa đến tận cuối hành trình.

2.

Sao em chẳng cùng anh ra cửa biển 
Mùa thu cao mây trắng xoá mênh mông 
Những con tàu mười phương 
Những thuỷ thủ Cu Ba da đỏ hồng như lửa 
Thuỷ thủ Hy Lạp vầng trán đẹp u buồn 
Người Ý phóng túng và có duyên 
Người Nga cởi mở và hay hát 
Như vạc bằng đá là người Đức 
Như đổ bằng rượu nho và hoa lài là người Pháp 
Thuỷ thủ Trung Hoa tất cả giống hệt nhau 
Khi biển chiều chấp chới hải âu 
Các anh kể về quê xa tuyết trắng.

(Viết cho em từ cửa biển - LQV) 

Không biết chính xác từ bao giờ thì các hải cảng thôi không còn là bối cảnh và hình tượng trong văn thơ nữa? Nhất là những truyện có hơi hướng phiêu lưu của tuổi thiếu nhi. Hay là vẫn thế mà tôi không biết - vì có cập nhật đâu mà biết. Nhưng trên mạng chẳng hạn thì hầu như chắc chắn là hình tượng những bến cảnh, những con tàu, những người thủy thủ già lang bạt...đã không còn phổ biến như thời của Cánh buồm đỏ thắm nữa.

Hải cảng, những quán rượu thủy thủ là những điểm truy cập; người thủy thủ phong trần là vị đại sứ du lịch và những con tàu là vật mang chứa những mơ ước về thế_gian_xứ_lạ bên ngoài ở thời mà người ta còn viết những lá thư tay và gửi cho nhau nhờ những chuyến tàu biển hay là máy bay như thời của Tàu thư về Nam (S. Exupéri). Sự xuất hiện của internet đã giải thiêng tất cả. Nghề thủy thủ trở lại là một nghề bó buộc phần lớn thời gian lênh đênh trên không kết nối. Thủy thủ đã không còn là người lịch duyệt nữa. Tất nhiên sự phức tạp ở hải cảng thì vẫn thế, chỉ là không còn sự lãng mạn cổ điển thôi.

Internet và mạng xã hội đã thay đổi tất cả. Mọi người kết nối trực tiếp với cả thế gian rồi không thể nhận ra mình là ai ở đâu nữa. Bây giờ thì phối cảnh góc của sự e ấp thi vị ngập ngừng ở hải cảng - ở ngưỡng cửa của một khung trời khác xa lạ, rộng lớn đầy hứa hẹn, hầu như mang chứa mọi giấc mơ viển vông - đã hóa ra ấu trĩ buồn cười. Dù tâm thế của tuổi mười bảy thì có lẽ thời nào cũng lại vẫn vậy - một dạng cái giá hiển nhiên của tiến hóa thành người :3 (Những manh buồm như ngực anh gió táp/Những con tàu như hồn anh cuồng loạn/Chẳng bao giờ chịu ở với bờ yên/Ánh lân tinh lấp lánh vỏ thuyền/Gọi anh đi trên bãi hà nhọn sắc/Làm sao ở được cùng em?). Bây giờ vấn đề không còn là thông tin hay cơ hội truy cập thông tin. Thông tin thì đầy, chỉ là làm sao thông diễn được cùng nhau? Đằng sau thông tin hình như chẳng có cái gì chắc chắn nữa. Thế gian có vẻ như là một thế gian toàn ảnh - vừa vĩ đại vừa nhạt toẹt.

3.
Mặc dù có vẻ như thế hệ bố mẹ chúng tôi có chịu một cú đứt gãy về văn hóa với thế hệ trước. Nhưng từ khi có ý thức quan sát, tôi cảm thấy hai thế hệ trên họ gần nhau, giống nhau hơn là gần và giống thế hệ mình - đằng nào chả là vì chúng tôi quy họ về một nhóm thế hệ trước và chúng ta chẳng thể nào hiểu được nhau. Cũng có thể đến khi tôi vào tầm tuổi 40-50  như bố mẹ tôi lại gần với thế hệ trước theo một kiểu cơ chế quán tính của văn hóa nền chăng? Nhưng ở giữa độ tuổi ba mươi hơn khi nào hết tôi cảm nhận sâu xa sự lạc lõng với những gì xung quanh mình. Nó không đơn giản như thời thanh niên bế tắc (Tôi là đứa con cô đơn ngay khi ngồi cạnh mẹ/Thằng bé lẻ loi giữa lớp học ồn ào/Bàn chân hồ nghi giữa đường phố xôn xao/Giữa sự thông minh của đông vui bè bạn/Vứt sách xuống gầm bàn đi ra mặt trận/Tôi là người lính cô đơn ở giữa trung đoàn/Bao lâu rồi vẫn chỉ có thế thôi/Nỗi cô đơn hoàn toàn nỗi cô đơn khủng khiếp/Trước và sau trong và ngoài cuộc đời và trang sách...). Nó khác. Nó như là một sự lưu vong ngược. Nhờ internet và tại vì trót sinh ra ở một nước đang kỳ hậu thuộc địa. Chúng tôi có quá nhiều truy cập và toan tính đi vòng qua vấn đề căn tính bằng các mối liên hệ. Nhưng liệu có thể nói trơn tuột đi như thế không? Lịch sử cá nhân của tôi với những người khác, tôi có cố gắng giữ riết róng lấy nó như thế nào, người khác vẫn cứ sẽ xếp nó vào ngăn kéo của một kiểu nhìn căn tính học. 

Thật khó khăn để chấp nhận sự thực là sẽ phải thực hành một tiếp cận khác - chống lại mọi diễn giải bằng cách vui chơi với mọi diễn giải, một cách tùy thuận.

Khi bố mẹ âm thầm chặt bỏ cây xoài hai chục năm trước chúng tôi cùng nhau trồng trong vườn sau nhà ở quê thì với tôi đó còn là một sự đứt đoạn rất buồn phiền. Không phải vấn đề nỗi sợ bão gió, sợ cây to có ma - đó là vấn đề về cái gì là quan trọng. Chúng ta sẽ để lại cái gì lâu hơn khung hạn của đời người?

4.

Con người ta học nói là lúc nói với nhau. Con người ta học sống là ở lúc sống với nhau. Rất hiển nhiên trí nhớ của chúng ta giờ đã không tách khỏi cái usb, cái smartphone và cả cái cloud computing nữa. Kết nối mạng, thiết bị công nghệ kéo dài tri giác, khiến mỗi chúng ta thành thiên lý nhĩ, thiên lý nhãn - đặt chúng ta vào những công án mới thách thức lòng không nỡ của thân phận cá nhân hữu hạn với thế gian vô tận tình huống khổ đau. Cái Ta không có một ranh giới rõ rệt và có lẽ chiều hướng mới là sự xuyên vượt, một dạng thăng giáng lượng tử của cái Ta? Tôi không biết và thấy mỏi mệt với con đường của lý trí. 

Lý trí là cách để khắc chế tâm thức duy cảm tự tiên thiên - để sống sót khi hầu như chẳng có gì để nương tựa, một lịch sử trắng. Như cá hồi ngược dòng để chết. Chống đỡ nó bằng tâm thế phản tư tự thấy biết từng mỗi trải nghiệm. Mệt mỏi, rất mệt mỏi. Lúc sư Tri nói điều đó giống với pháp Khổ hạnh, tôi giật mình. Chưa bao giờ liên tưởng đến từ đó, nhưng sự thực đấy là con đường rất oải.

5.

Mất kết nối.

Vườn xưa

Mảnh vườn xưa cây mỗi ngày mỗi xanh 
Bà mẹ già tóc mỗi ngày mỗi bạc 
Hai ta ở hai đầu công tác 
Có bao giờ cùng trở lại vườn xưa? 

Hai ta như ngày nắng tránh ngày mưa 
Như mặt trăng mặt trời cách trở 
Như sao hôm sao mai không cùng ở 
Có bao giờ cùng trở lại vườn xưa? 
Hai ta như sen mùa hạ cúc mùa thu 
Như tháng mười hồng tháng năm nhãn 
Em theo chim đi về tháng tám 
Anh theo chim cùng với tháng ba qua 
Một ngày xuân em trở lại nhà 
Nghe mẹ nói anh có về anh hái ổi 
Em nhìn lên vòm cây gió thổi 
Lá như môi thầm thì gọi anh về 
Lần sau anh trở lại một ngày hè 
Nghe mẹ nói em có về bên giếng giặt 
Anh nhìn giếng giếng sâu trong vắt 
Nước như gương soi lẻ bóng hình anh 

Mảnh vườn xưa cây mỗi ngày mỗi xanh 
Bà mẹ già tóc mỗi ngày mỗi bạc 
Hai ta ở hai đầu công tác 
Có bao giờ cùng trở lại vườn xưa?


(Vườn xưa - Tế Hanh)

Hồi đọc bài này lần đầu hình như cũng là năm thứ nhất đại học rồi. Đọc trong một cuốn tuyển tập thơ loại bỏ túi, có hình minh họa nét kiểu ký họa. Không chú ý thuộc, chỉ lướt qua, nhưng thấy thích và nhớ cảm giác - dù lần đầu tiên thấy từ "công tác" nó không chối. Lần nào đọc lại cũng như vậy. Sau thấy hóa ra nhiều người cũng thích bài này.
Có lẽ tại tính phổ quát của những ẩn dụ như "vườn xưa", "mẹ già", "năm/tháng", "vòm cây", "giếng sâu"...chăng?
Có những chỗ lâu lâu mình lại quay về, một forum bỏ hoang, một blog vắng vẻ, cũng là cùng một cách về lại vườn xưa.
Nhưng riết ráo ra thì VƯỜN XƯA có thể là những gì? Bao gộp cả những gì mơ hồ không thể gọi rõ ra được ấy.

Chào 2014

Tinh tấn & vô úy :v

Bàn về hoạt động giải trí thì phải có tác dụng thư giãn trước đã :3

Khi được cậu bạn hỏi ý kiến về việc lấy ví dụ phân tích dùng cho môn dẫn nhập về hiểu truyền thông dành cho sinh viên, tôi đã gợi ý nên nói về trường hợp game show "The Voice Kids Vietnam 2013" thay vì Huyền Chíp hay Bà Tưng. Lần gặp lại cậu thông báo kết quả có vẻ không tác động được như ý muốn tới sinh viên lắm. Ngoài việc họ không hiểu rõ, có vẻ sự kiện không nằm ở trung tâm sự quan tâm của sinh viên, hoặc giả là họ thấy có gì đó không thuyết phục lắm khi ghép cas này với quan điểm lý thuyết phân tích/hiểu truyền thông. Điều này tạo động lực khiến tôi thử viết lại những quan sát của mình về đề tài này; cũng một phần vì cảm thấy áy náy khi cậu bạn kia phải soạn lại giáo án :P

Nếu bạn quyết định tham gia một game show - trò chơi truyền hình thì điều đầu tiên bạn phải chấp nhận là bạn đang tham dự một TRÒ CHƠI! Sự kiện đó là một trò, trước hết tạo ra để mua vui, giải trí; tuy có luật lệ và phần thưởng nhưng luôn kèm theo đó là yếu tố may rủi! The Voice Kids (TVK) là một trò chơi truyền hình điển hình với cấu trúc phân vai gồm: Người chơi (các em nhỏ thi ca hát), Trọng tài (một bộ ba nhóm), Người dẫn/MC, Khán giả trong trường quay, Khán giả truyền hình và bản thân Truyền hình cũng là một vai.

Tất cả các vai đều tuân thủ theo LUẬT CHƠI. Nó là một cấu trúc 2 lớp: lớp hiển ngôn là những điều lệ hướng dẫn cách mà cuộc thi sẽ diễn ra; lớp thứ 2 là cấu trúc kịch bản ngầm mà ở đó mỗi vai sẽ chủ động hoặc bị động thực hiện các vai trò được phân công của mình dưới bàn tay điều khiển của tổng đạo diễn là Công ty sản xuất. Công ty này sản xuất chương trình truyền hình thực tế (ở đây là một cuộc thi tài năng tương tác thực tế) để bán lại cho hãng truyền hình (hay công ty quảng cáo).

Đối với hãng truyền hình và công ty quảng cáo thì cái người ta mua là số lượng người xem (cùng sự quan tâm chú ý của họ). Người xem trả tiền cho hãng truyền hình và quan trọng hơn là họ sẽ trả tiền mua những sản phẩm được quảng cáo trong thời gian gắn trình chiếu trò chơi trên truyền hình (tất nhiên điều này sẽ thông qua một cơ chế rộng lớn và phức tạp hơn, tuy nhiên có thể chấp nhận dễ dàng luận điểm này bằng sự tồn tại thực tế của những công ty quảng cáo với doanh thu khổng lồ hàng tỷ USD).

Đối với khán giả-người xem truyền hình thì cái họ bỏ tiền ra mua là sự "giải trí", thư giãn tối tối, sau một ngày làm việc. Nói chung nhu cầu giải trí là một nhu cầu bình thường và lành mạnh. Vấn đề chúng ta sẽ soi rọi dần ở đây là liệu mọi sự giải trí có giống nhau? Hoặc có gì để nói thêm/sâu hơn về nó không?

(còn tiếp)