Bàn về hoạt động giải trí thì phải có tác dụng thư giãn trước đã :3

Khi được cậu bạn hỏi ý kiến về việc lấy ví dụ phân tích dùng cho môn dẫn nhập về hiểu truyền thông dành cho sinh viên, tôi đã gợi ý nên nói về trường hợp game show "The Voice Kids Vietnam 2013" thay vì Huyền Chíp hay Bà Tưng. Lần gặp lại cậu thông báo kết quả có vẻ không tác động được như ý muốn tới sinh viên lắm. Ngoài việc họ không hiểu rõ, có vẻ sự kiện không nằm ở trung tâm sự quan tâm của sinh viên, hoặc giả là họ thấy có gì đó không thuyết phục lắm khi ghép cas này với quan điểm lý thuyết phân tích/hiểu truyền thông. Điều này tạo động lực khiến tôi thử viết lại những quan sát của mình về đề tài này; cũng một phần vì cảm thấy áy náy khi cậu bạn kia phải soạn lại giáo án :P

Nếu bạn quyết định tham gia một game show - trò chơi truyền hình thì điều đầu tiên bạn phải chấp nhận là bạn đang tham dự một TRÒ CHƠI! Sự kiện đó là một trò, trước hết tạo ra để mua vui, giải trí; tuy có luật lệ và phần thưởng nhưng luôn kèm theo đó là yếu tố may rủi! The Voice Kids (TVK) là một trò chơi truyền hình điển hình với cấu trúc phân vai gồm: Người chơi (các em nhỏ thi ca hát), Trọng tài (một bộ ba nhóm), Người dẫn/MC, Khán giả trong trường quay, Khán giả truyền hình và bản thân Truyền hình cũng là một vai.

Tất cả các vai đều tuân thủ theo LUẬT CHƠI. Nó là một cấu trúc 2 lớp: lớp hiển ngôn là những điều lệ hướng dẫn cách mà cuộc thi sẽ diễn ra; lớp thứ 2 là cấu trúc kịch bản ngầm mà ở đó mỗi vai sẽ chủ động hoặc bị động thực hiện các vai trò được phân công của mình dưới bàn tay điều khiển của tổng đạo diễn là Công ty sản xuất. Công ty này sản xuất chương trình truyền hình thực tế (ở đây là một cuộc thi tài năng tương tác thực tế) để bán lại cho hãng truyền hình (hay công ty quảng cáo).

Đối với hãng truyền hình và công ty quảng cáo thì cái người ta mua là số lượng người xem (cùng sự quan tâm chú ý của họ). Người xem trả tiền cho hãng truyền hình và quan trọng hơn là họ sẽ trả tiền mua những sản phẩm được quảng cáo trong thời gian gắn trình chiếu trò chơi trên truyền hình (tất nhiên điều này sẽ thông qua một cơ chế rộng lớn và phức tạp hơn, tuy nhiên có thể chấp nhận dễ dàng luận điểm này bằng sự tồn tại thực tế của những công ty quảng cáo với doanh thu khổng lồ hàng tỷ USD).

Đối với khán giả-người xem truyền hình thì cái họ bỏ tiền ra mua là sự "giải trí", thư giãn tối tối, sau một ngày làm việc. Nói chung nhu cầu giải trí là một nhu cầu bình thường và lành mạnh. Vấn đề chúng ta sẽ soi rọi dần ở đây là liệu mọi sự giải trí có giống nhau? Hoặc có gì để nói thêm/sâu hơn về nó không?

(còn tiếp)

Đọc lại. Chất lượng sống

Nghĩ về chất lượng sống. Mình từng nói đâu đó rằng có ba khái niệm quan trọng về cuộc sống: mức sống, chất lượng sống và thái độ sống. "Mức sống" thì qúa vật chất nên khỏi bàn. Ai chả muốn một mức sống cao hơn, nhưng cao đến đâu thì phải nói sang chuyện "chất lượng sống". "Thái độ sống" là khái niệm thuần tinh thần. Có màu duy tâm chủ quan này nọ, khó tả khó đạt nên cũng để đấy mà thôi. Nhưng về khía cạnh phi vật chất thì "thái độ sống" có quan hệ với "chất lượng sống". Vậy thế nào là "chất lượng sống"?

Chất lượng sống là khái niệm để chỉ sống một cách có chất lượng. Có chất và có lượng. Nhiều lúc mình cứ suy nghĩ về cuộc sống của mình, về những điều đang diễn ra hàng ngày. Điều gì làm cho mình hài lòng và tạm tin tưởng rằng ngày đang qua là ngày đáng sống? Những ngày đã qua, những ngày nào khiến mình tạm cho là đã đáng kể? Thật khó trả lời. Thật bối rối.

Bối rối thì thực ra cũng phải thôi. Chả ai nói được hạnh phúc là gì. Hoặc là nói lung tung linh tinh loạn cào cào cả lên. Cũng vậy cả.

Nghĩ lại từ ngày 18 tuổi, có ba giai đoạn mà mình phân biệt ra được trong ký ức. Những ngày ở một mình trong một căn nhà nhỏ cạnh bãi đất trống. Mờ mờ trong rượu và lang thang trong đêm. Hoang phí sức lực và gần như đày đoạ bản thân. Có những ngày đóng cửa ba ngày đọc một cuốn sách triết lý nọ. Không biết giờ giấc, không ngày tháng và cả không cần biết đến ngoại giới. Tuổi trẻ thật đáng thương dù đáng yêu. Khi phải tự gánh vác cuộc sống của mình với một sự giáo dục không đầy đủ thì những nỗ lực thật là vô vọng. Điều đáng kể nhất còn lại là cái thái độ khao khát với tuyệt đối, tinh thần dấn thân của tuổi trẻ. Ngày đó một vài cuốn sách, một vài chuyến đi xa làm mình cảm giác thỉnh thoảng đã sống có chất lượng một chút. Nhưng nghĩ lại thấy tự thương mình đã loay hoay ngờ nghệch biết bao nhiêu. Cũng vì vậy mà mình rất nhiệt tình và rộng lòng muốn giúp đỡ chia sẻ với những bạn trẻ tuổi đôi mươi đi tìm một lẽ sống tuyệt đối chân thực với chính mình. Tiếc là ít gặp những người như thế. Thiên hạ có lẽ cười hoặc nghi ngờ những nhiệt tình thái quá như vậy. Không bao giờ nói chữ "nếu" vì không bao giờ rời mắt khỏi thực tại hiện tiền, nhưng quả tình cũng khó mà nói những ngày đó là đã sống cuộc sống chất lượng tốt.

Nghề nghiệp ảnh hưởng đến tính cách có khi còn nhiều hơn việc tính cách hướng đến nghề nghiệp như thế nào. Nghề nghiệp của mình khiến mình luôn làm những công việc duy nhất với những ám ảnh về mối liên hệ với cái thoả đáng, cái đẹp, cái cá tính, bản sắc. Nên cuộc sống sẽ khó mà chấp nhận được những đều đều máy móc. Khi nào cuộc sống đi vào đều đều buông xuôi nền nếp là khi đó mình cảm thấy bản thân vô dụng. Nhưng thò đầu ra ngoài đối diện với thực tại chênh vênh bất hoặc thì lại cũng thấy thật đơn độc, yếu đuối. Điều mình hàm ơn bác D nhất chính là đã truyền cho mình niềm tin vào sự tự tín nhiệm bản thân. Một thái độ sống bất uý nhiều lúc cứu vớt cảm giác về những ngày tháng đã qua.

Những ngày chúng mình sống trong căn phòng 10m2 nép trong khoảng sân trong sau nhà, sát với bếp của HTX Đông y cũng đáng nhớ một chút. Chối bỏ hoàn toàn thế giới bên ngoài, xin được 4 triệu đủ ngồi không mấy tháng, hai đứa đều không đi làm, ngày ngày lên thư viện QG ngồi. Chở em đi rải hồ sơ dự thi vào các công ty lớn-để được làm việc chuyên nghiệp-cứ thi, bao giờ đỗ thì thôi - 3 hay 4 tháng liền như vậy. Không thèm làm trò đứng núi này trông núi nọ, không thèm ăn cắp của công ty 1 phút hay 1 xu. Cũng đáng để coi là đáng nhớ, có chất lượng. Những ngày đó mình hoàn toàn chìm đắm vào những điều lý tưởng. Mình tìm thấy ở Nguyễn Hiến Lê sự đồng cảm về thái độ tự lập thân, tinh thần nâng đỡ chia sẻ với người trẻ tuổi tự học. Tìm thấy những phân tích sắc sảo, xác đáng của Erich Fromm về con người hiện đại, bằng sự tự vấn và đòi hỏi sự tuyệt đối chân thực và tự lập nơi con người. Tìm thấy tấm tình bát ngát, mơ màng của Bùi Giáng, sự thấu hiểu và sự oái oăm của tinh thần. Tìm thấy vẻ điềm đạm và lòng yêu thương khôn nguôi của tuổi trẻ từ Albert Camus. Sự mịt mù phiêu lãng của Saint Exupery. Nương tựa và tìm thấy lối vào giữa những hàng chữ giản phác thăm thẳm của Thầy Khổng. Và kính mộ tầm vóc triết gia của Francois Jullien trong lối trình bày tinh tế về những nếp gấp uẩn khuất của tư tưởng. Bạn bè tìm đến mình. Để kể một câu chuyện. Hay để hỏi một đôi điều về cuộc sống. Hay để được lắng nghe. Hoặc cùng nhau uống vài ly rượu trong im lặng. Đấy cũng là những ngày đáng nhớ và có chất lượng chứ nhỉ?

Nhưng rồi con đường độc đạo này càng ngày càng thăm thẳm. Bây giờ hình như mình không có bạn như trước nữa. Hoặc giả là không còn cảm thấy cần có bạn cho dù vẫn thấy yếu đuối và đơn độc nhiều khi. Bây giờ chất lượng cuộc sống là gì? Phải là gì? Nhiều lúc cố gắng gạch đầu dòng ra: đi du lịch, đi thăm bạn bè, đi xem phim, đi uống cafe, đi mua sách và đọc sách. Hay là đi thả diều ở ngoài Mỹ Đình? Hay là đi học Yoga hay Thái Cực quyền? Hay là rủ nhau đi học chơi piano cho nó sành điệu :) Có thầy ngay đấy rồi còn gì? Hay là dẫn vợ đi học vẽ màu cho vui? Hay là lên mạng lê la luyên thuyên? Vậy mà cuộc sống cự chuồi đi như cát khô qua kẽ tay.

Những ngày này chất lượng cuộc sống là gì? Hay là phải chăm chú vào và đừng nghĩ đến nó?

Xã hội đang trong cơn rùng mình nhè nhẹ, chuẩn bị cho những ngày tháng ăn sống nuốt tươi con người hiện đại. Ngồi cafe vỉa hè bây giờ người ta bàn chuyện chứng khoán râm ran. Chịu, mình không thể tham gia cái trò ngày đêm tính toán hóng hớt để kiếm tiền ấy được. Quán cafe gần một ngân hàng, một công ty chứng khoán, một công ty thiết kế. Tất cả đều râm ran rì rầm những câu chuyện làm ăn, kiếm tiền. Có hôm nhìn một bàn gần chục người đàn ông trung tuổi. Tất cả đều ngoài 40 trở lên và bàn tán về chứng khoán. Mình tự hỏi ngày mình sang cái tuổi đấy thì chất lượng cuộc sống của mình sẽ là gì?

Bây giờ làm một việc rất yếm thế và nước đôi là lựa theo dòng, đi học lấy vài cái chứng chỉ, update chuyên môn để tránh thành lạc hậu sau 10 năm nữa. Bây giờ chất lượng cuộc sống của mình là gì nhỉ???

Nghe nói cảm giác làm cha làm mẹ rất tuyệt vời-mệt, vất vả nhưng mà vui. Vậy đó là chất lượng cuộc sống? Hay là người ta đã tìm thấy lý do để cúi gằm mặt xuống và mơ màng về một ngày mai xa lắc huyễn hoặc?

Nhìn chăm chú vào thực tại và chính mình là như thế nào???

Những người truyền cảm hứng sống

Có những người họ khác hẳn đám đông xung quanh ở chỗ có thể truyền cho ta nguồn cảm hứng sống. Họ có thể sai lầm, đạo đức chưa chắc toàn hảo, tài năng không hẳn xuất chúng...nhưng ở họ có vẻ gì đó toàn vẹn của một phong cách sống khiến ta thấy hứng thú với cuộc đời, cũng làm ta thoáng chút ngậm ngùi thấy mình nhạt nhẽo vô vọng. Mặc dù ta cũng chẳng muốn theo bước họ.

Nhưng họ cũng như ta, không phải là những thần tượng. Họ hẳn cũng nhiều trắc trở, buồn vui, bệnh tật, lem nhem...Nhưng càng sống ta càng thấy nao núng khi không thể có được cái vẻ sống động ấy, cái khí chất ấy.

Carnets. Camus viết về Kẻ Xa Lạ.

Vào năm 1954, một người Đức đã gửi thư cho Camus, đề nghị và xin phép đưa Kẻ Xa Lạ lên sân khấu. Sau đây là lá thư trả lời của Camus (lần đầu tiên xuất hiện trong cuộc trưng bầy "Những câu chuyện về một cuốn sách: ‘Kẻ Xa Lạ’ của Albert Camus". 1990).

Paris, ngày 8 tháng Chín, 1954

"Ông thân mến,

... Ông hẳn cũng đoán ra được, dự án của ông làm tôi phân vân. Đã hai mươi năm tôi quan tâm tới kịch nghệ, từ đủ thứ khía cạnh của nó (tôi đã từng là diễn viên, và là nhà đạo diễn), và tôi biết rằng, thứ ánh sáng còn sống, còn tươi (cru) là ánh đèn chói lòa ở sàn quay, thật khác xa cái thứ ánh sáng được tính toán thật chi ly mà người ta đưa vào trong một cuốn tiểu thuyết. Trước ánh sáng chói chang đó, một nhân vật, cho dù đứng thẳng ở trong một câu chuyện kể, có thể ngã lăn đùng ra. Nhưng lá thư của ông, và của M. Deblue làm cho tôi thật muốn lao vào cuộc phiêu lưu này. Và do kinh nghiệm, tôi biết rằng, chỉ sự tương kính giữa hai cá nhân mới là đảm bảo số một, khi quyết định cộng tác. Và tôi đồng ý để ông thực hiện dự án đưa tiểu thuyết Kẻ Xa Lạ thành kịch trình diễn...

Được đấy, ông bạn ạ, cái dự án của ông. Chỉ có hai điểm xuyết nho nhỏ:

1. [Khán giả mà] không được coi cái xen giết người thì thật là bực mình lắm đấy. Bởi vì đây là trái tim [centre: trung tâm] của câu chuyện. Đây là một cú giết người có mặt trời ở trong đó. Mặt trời ở đây là trung tâm mà thảm kịch xoay quanh. Và thảm kịch sáng chói lên nhờ ánh sáng mặt trời chiếu vào nó. Theo tôi, đây là điều làm cho nó khác với một câu chuyện u tối, và thoát tục [désincarné: mất xác phàm; có xác phàm thì mới có chuyện giết người], theo kiểu của Kafka. Ông sẽ nói, khó lắm đấy, nếu trình diễn được như thế. Tôi trả lời: Đúng như vậy. Khó lắm đấy. Hãy cố mà tìm tòi, và một khi vớ được, vở kịch của ông mới nguyên xi biết bao; ấy là tôi muốn nói, cái chất sáng tạo của kẻ đạo diễn.

2. Cái xen độc thoại kết thúc màn thứ sáu, theo tôi, là bất khả thực hiện. Trên sân khấu độc thoại chỉ đi được với những cử chỉ, động tác (ấy là với những diễn viên số một). Thực hiện theo cách của ông, như ở xen đó, sẽ trở thành "lên lớp, giảng mo-ran", nghĩa là rất kịch cợm, tôi muốn nói, giả tạo.

... Nói ngắn gọn, tôi muốn làm sao tránh xa khỏi kiểu đua đòi Kafka, và chủ nghĩa biểu hiện (expressionnisme). "Kẻ Xa Lạ" không hiện thực mà cũng không kỳ quái (fantastique). Với tôi, đây là một thứ huyền thoại nhập thể (incarné: nhập xác phàm), không lơ mơ mà bám cứng lấy cõi người ta, tới tận da, tận xương, tận tủy. Và tới tận cùng của hơi nóng ngày ngày. Người ta muốn coi đấy là một kiểu cọ mới của vô đạo đức (immoraliste). Vậy là lầm to. Cái đập vào mặt chúng ta ở đây, không phải là đạo đức, mà là thế giới của vụ án, nó trưởng giả, nó quốc xã, nó cộng sản, nói tóm gọn, đây chính là vết lở lói đương thời.

Riêng với anh chàng Meursault, có chút hướng thượng ở anh ta, và đó là từ chối, tới chết: nói dối.... Meursault không ở phía những ông tòa, lề luật xã hội, những tình cảm ước lệ, đóng hộp. Anh ta có đó, như hòn sỏi, như ngọn gió, như biển cả, dưới mặt trời. Và cũng như sỏi đá, chúng có thể biết đau, nhưng không thể nói dối, chẳng bao giờ nói dối.... Nếu ông đọc cuốn sách theo kiểu tôi vừa đề nghị, ông sẽ nhận ra một thứ đạo đức của sự chân thành, và một niềm vui, vừa tiếu lâm vừa bi thảm, về cõi đời. Chính những điều này làm nó thoát ra khỏi vẻ u tối, biểu hiện, hay là thứ ánh sáng của sự tuyệt vọng....

Thân ái...

Albert Camus.

(tanvien.net)
http://hqdang.blogspot.com/2013/09/nguoi-xa-la-2.html
------------

Lưu lại một bài viết quan trọng với tôi vì tôi quan tâm đến thể loại kịch. Kịch mô tả hành động mà chúng ta dường như được định nghĩa qua hành động!

Về sự tôn nghiêm

Tôi có quan niệm rằng bất kể sự sụp đổ của các đại tự sự chung cuộc là đúng hay sai, bất kể sự giải thiêng là cần thiết hay không, bất kể việc anh thấy cuộc đời là hư vô hay không thì trong lòng anh/chị phải có chỗ cho sự tôn nghiêm - sự tôn nghiêm của bản thân.

Đó là một trong những điểm làm cho một người trở thành người-thật-là-người.

Dâm - Di - Khuất

7 tháng nay mình thử một lối sống khác, phần nhiều là trái với thiên tính. Hóa ra rồi cũng quen, cũng thành thục và thu được kết quả. Nguyên tắc cũng đơn giản: mỗi khi bước xuống xe thì suy nghĩ cũng chuyển sang chế độ khác. Không tin một ai. Lời nói không quan trọng bằng dáng vẻ. Xét việc theo thực tế. Dò xét người từ vị thế và theo nguyên tắc tham lợi. Nghĩ xấu nhất trước. Nhắm thẳng mục tiêu, không nhân nhượng, không sao nhãng.

Cũng là những trải nghiệm thú vị. Hiểu rõ một góc lớn của cuộc sống, sát mặt sát lòng.

Nhưng lâu quá nữa thì khó lòng mà giữ được Bất Động Tâm.

Dấu hiệu, biểu trưng và thần thoại.

Một cuốn trong bộ sách rất hay của Pháp đã dịch ở VN. Giới thiệu mọi người chương cuối.
-----------------------------------------------

Que sais _ je?
Luc Benoist
Signes, symboles et mythes.
Dấu hiệu, biểu trưng và thần thoại.

(Kết luận)
Cách Tư Duy Thủ Công.
Khoa học bắt nguồn từ phương pháp loại suy, tức là đưa vào thiên nhiên những mối quan hệ trong lao động của con người.
(S.Wei).


Bằng kinh nghiệm, chúng ta biết rằng ý nghĩ và tình cảm của con người chỉ có thể được truyền trực tiếp và bằng trực giác trong những hoàn cảnh đặc biệt. Thông thường chúng ta bị buộc phải vay mượn các phương thức diễn đạt mà chúng ta đã phân tích nhiều trong cuốn sách này, và nếu như chúng ta tìm cách rút gọn các phương thức biểu trưng thành một yếu tố, chúng sẽ trở thành một tổ hợp các cử chỉ. Nhưng các phương thức và cử chỉ ấy lại thường trái ngược nhau.


Trên thực tế, người ta thường nghe thấy có hai kiểu người đối lập nhau: con người của hành động là những người làm việc chân tay, họ ôm lấy chất liệu vô sinh hay chất sống, cải tạo hay biến đổi nó, và con người của lời nói là những người biến lời nói thành công việc của mình và chỉ đạo người khác, sống bằng từ ngữ và biểu trưng. Bài nghiên cứu của chúng tôi muốn chứng minh rằng hiện tượng lưỡng phân này mang tính giả tạo. Mọi suy nghĩ đều mang tính thủ công chẳng khác gì bàn tay. Chỉ riêng tay là hoạt động trước vật thụ động. Các nhà điêu khắc tạc tượng đá cho nhà thờ không hề “suy nghĩ” kém sâu sắc hơn những nhà logic học kinh viện. Đó là những hình thức khác nhau của cùng một công việc phải hoàn thành. Bởi vì mọi cách thể hiện đều chỉ ở bên ngoài, ngay cả khi cách thể hiện đó có tham vọng cho thấy cốt lõi bên trong. Siêu hình học trừu tượng nhất cũng được rút gọn lại trong môn hình học ẩn nhằm cụ thể hóa tư duy, hay đúng hơn là thích ứng với tư duy không gian từ khi nó xuất hiện.


Tuy nhiên, không nên nhầm lẫn phương tiện với mục đích. Khi Decscartes rút gọn thế giới lại thành một tổ hợp các vận động trong không gian bằng phương pháp loại suy, và muốn đồng nhất hóa mọi hiện tượng với cái chỉ là biểu trưng của nó, sai lầm mà trong tôn giáo gọi là sự tôn sùng, thì cách thể hiện thực tế bằng đại số mà ông đưa ra chỉ là cách ghi mới và tiện lợi hơn, cũng như những nhà trọ mà ở đó khách nghỉ chỉ có thể dùng những gì anh ta mang theo, cũng ít thông tin như những bức chân dung người máy nơi mọi người đều nhận ra những nét của mình.


Biểu tượng tạo nên một ảo ảnh giữa sự vật và ý nghĩ, giống như người phụ trách phục trang trên sân khấu khóac cho ý nghĩ mới nhất của chúng ta bộ quần áo cũ của các chú hề, sau khi đã sửa chữa theo yêu cầu của các nhân vật mà chúng thể hiện. Thực tế ẩn dưới bộ quần áo giả trang đó là không diễn đạt được. Giữa thuyết duy danh dựa vào kinh nghiệm theo đó chỉ có từ ngữ, tức là phục trang giống với sự vật, và chủ nghĩa hiện thực của Platon dựa trên mật độ không thay đổi của bản chất, biểu tượng đóng vai trò cầu nối làm sống động mọi hình thức bề ngoài, giống như diễn xuất của diễn viên biến lời thoại của họ thành cảm xúc, thành những cảnh đời xúc động.


Sự biến hóa này diễn ra trên tất cả các bình diện. Eldington đã nói:”Cái mà người ta gọi là sự việc chính là cách diễn giải một quan sát...Vật lý học không nghiên cứu tính chất không thể dò xét được của vật chất, mà chỉ nghiên cứu những gì máy móc ghi nhận được, ghi nhận này lại không liên quan đến tính chất ấy như liên hệ giữa một số điện thoại và người chủ thuê bao.” Theo Hilbert, khẳng định này có thể áp dụng vào tóan học, vì trong đại số, bản chất riêng của các sinh vật không được tính đến. Chỉ quan hệ giữa chúng mới đóng vai trò quan trọng, tức là cái mà logic hình học topo xét đến.


Chúng ta làm biến dạng hiện tượng khi truyền đạt nó và khi muốn thể hiện nó. Chúng ta không thể khách quan mà không từ bỏ ý kiến của chính mình và chúng ta chỉ giữ lại từ sự vật được nói tới cái mà chúng ta tự đo bằng những đơn vị quan sát, nếu như có thể nói như vậy. Nhưng có bao nhiêu đơn vị thì có bấy nhiêu ý thức. Mọi cách thể hiện đều mang tính cá nhân và không loại trừ những khả năng khác.


Khi rút gọn mọi thứ lại thành vận động, người ta đã loại bỏ thế giới, giống như Descartes, đối với chúng ta điều này làm nên giá trị của thế giới, giúp ta thưởng thức được màu sắc, hương thơm, âm thanh, mùi vị của hoa quả trên thế giới, tóm lại là tất cả sự phong phú của thế giới mà ta cảm nhận được, nếu không có thế giới thì chính không gian cũng không tồn tại, bởi vì Einstein đã cho chúng ta biết rằng không gian chỉ tồn tại vì có những sự vật nằm trong đó.


Nhưng nếu biểu trưng, giống như vật có phép thần thông, làm tái hiện lại được thời gian hay một tình cảm nào đó đã qua, nhờ hình ảnh còn nhớ được của một nhân chứng vắng mặt hay đi xa từ lâu, thì những hình ảnh bằng từ ngữ hay có hình dạng chưa bao giờ được hiểu toàn bộ, như tác giả của chúng đã suy nghĩ hay trải qua, nhất là nếu tác giả sống cách chúng ta hàng thế kỷ. Mỗi người đều là tù binh của thời đại mình, và bản thân tóan học cũng mang tính lịch sử. Con người chìm đắm hoàn toàn trong đại dương lịch sử. Trí óc con người bị hạn chế vì ngôn ngữ mẹ đẻ. Con người sống và tư duy trong phần được bọc kín của thế giới mà nền văn hóa của anh ta tìm hiểu được và cho phép anh ta đặt tên. Sự hiện thân luôn luôn mới phải làm sống lại được mọi cách thể hiện thường được chấp nhận để người nhận hiểu được. Giữa khái niệm logic cho rằng mỗi con người đều sẽ phải chết và cái chết đột ngột của mẹ mình là một cú sốc, lúc đó chúng ta phát hiện ra điều khủng khiếp dường như làm ta biến đổi bằng phép thuật. Kierkegaard đã diễn đạt điều này một cách tuyệt vời khi nói: “Tôi chỉ hiểu chân lý khi nó trở nên sống động trong tôi”


Trực giác không rõ ràng của ý nghĩ về mẹ không bao giờ có thể trở thành logic đơn thuần. Bao giờ cũng vẫn còn một cái gì đó mang tính truyền thống, quá khứ đã có được. Gonseth nói:”Trong công trình xây dựng trừu tượng nào cũng có tàn dự trực giác, không thể loại bỏ được, nhờ đó mà nó trở nên có giá trị và có ý nghĩa”. Giống như đối với tảng băng, phần biểu hiện ra và thấy rõ là dấu hiệu báo động của một thực tế không đo đếm được và không nhìn thấy được.


Như vậy, bản thân các biểu trưng cũng có giới hạn. Nhưng trước khi được cố định, các hình ảnh trong tâm trí ấy đã là chỉ dẫn bên trong của chúng ta, là vật chất của cuộc sống. Điệu bộ gây xúc động, bộ phim liên tục, sân khấu rối bóng âm thầm làm sống động ý thức của chúng ta ấy chỉ có thể được sinh ra và tồn tại nếu trước đó chúng ta đã thiết lập được hệ dấu hiệu có thể hiểu được và nếu chúng ta có khả năng giải phóng lời hát của mình giống như Orphée. Một nền văn minh được xác định chính bằng sự chuẩn hóa các dấu hiệu đó, bằng bảng ngôn ngữ biểu trưng và nghi lễ đó.

Những câu chuyện kể

Một người sau khi mất đi thì di âm là những gì? Là những câu chuyện kể giữa những người thân quen. Có những câu chuyện thảng hoặc như nắng vãn. Có khi âm ỉ như những ngày mưa dầm. Nhưng phần lớn thì sẽ chìm vào quên lãng. Thỉnh thoảng trở lại trong những mộng mị, điềm triệu. Phần lớn thì trong dạng thức phải làm người sống e sợ. Đấy là trong phần tâm thức của người đã lớn. Còn một phần khác kiên cố hơn, như đá tảng mờ xám, là trong phần ký ức thơ ấu. Ký ức về ông bà mình phần nhiều là như vậy.

Tôi nhớ hồi nhỏ bà ngoại hay kể chuyện cho tôi nghe. Có câu chuyện về bà nội của bà. Một cụ già ngoài chín mươi tuổi vùng bán sơn địa nghèo mạt ăn trầu bằng cối. Bà nội thương cháu gái duy nhất mồ côi mẹ từ bé đùm bọc nhau. Rồi một ngày bà nội ra đi nhẹ nhàng ngay trong vòng tay của cháu nhỏ giữa giấc ngủ say...Tôi không biết gì hơn ngoài màn sương mờ ấy. Cũng không thấy mẹ tôi kể thêm gì. Nhưng trong thế giới thơ ấu của tôi, trong những chuyện kể lầm rầm đêm hè đã có một người bà xa xưa - bà của bà ngoại.

Bây giờ tôi cũng không hay kể về bà ngoại nữa. Vì không biết kể thế nào, kể với ai. Lũ nhỏ thì lại gắn bó với những ông bà của chúng nó. Bà ngoại tôi mất đã 5 năm. Chừng đó thời gian đủ để những ký ức về bà lắng xuống như lớp trầm tích dưới đáy sông cả. Bạn bè anh em của bà ngoại cũng hầu như đã mất hết. Lũ cháu chúng tôi đã là những người lớn, ít gặp nhau và hầu như không biết kể chuyện.

Những âm thanh rầm rì đêm hè ngày xưa vì vậy cứ vang vang, vảng vất trong tâm trí đứa cháu

"...Bà ngoại mồ côi mẹ từ nhỏ. Không có anh em. Thân thiết với 2 người em con dì. Bây giờ các ông mất cả rồi. Bà Bật cũng mất. Bà giờ chả còn ai thân thiết cùng trang lứa. Nằm thiêm thiếp cả ngày trong buồng nhỏ. Nhiều lúc không phân biệt được sáng chiều. Đã ăn chưa cũng không nhớ. Mong mỏi duy nhất là được đem về trong xã chôn cùng ông. "Ở ngoài này toàn ma lạ sợ lắm, chả biết lối nào mà đi".

Chục năm trước bà về quê xây mộ cho bố mẹ. Bây giờ cũng chả còn họ hàng gần. Các con bà không về nữa. Mình chưa bao giờ về quê bà. Hồi trước bà bảo khi nào cháu đi học ĐH rồi chở bà về quê chơi. Quê bà là cả 1 xứ sở trong mình với những câu chuyện ăm ắp ngày nhỏ. Bà thường bắt đầu bằng câu "Dạo đấy vào viền tháng chạp..."-chữ viền là tiếng địa phương. Bây giờ thì bà chả đi đâu được. Mình vẫn chưa về quê bà bao giờ. Lại sắp đến viền tháng chạp..."

Dòng máu xanh thuần chủng

1.
Từ một điểm nhìn rất xa châu Âu và thế giới lấy nó làm trung tâm, việc truyền thông tràn ngập tin về sự hân hoan đón chào "hoàng tử bé" (chữ của BBC Vietnam) là một điều hơi buồn cười với tôi. Mấy chục năm sau khi R.Barthes viết về "dòng máu xanh" trong cuộc du ngoạn trên biển của giới quý tộc châu Âu thì mọi chuyện vẫn thế. Người ta hồ hởi với một cái gì đó biểu trưng của nòi-thuần-chủng. Hoàng tử bé của S.Exupéry là một hoài vọng về mất mát, về sự tha-hóa. Trong thế giới mất mát và đổ vỡ niềm tin thì cuộc trình diễn truyền thông về "dòng máu xanh" có thể hiểu được và rốt cuộc chỉ là phiên bản mới của một gameshow - nơi người ta đặt cược, tán nhảm và hồ hởi tụ tập mà thôi!

2.
Một số ý kiến cho rằng khi lên mạng xu hướng "tốt khoe xấu che" là có vấn đề, theo ý tiêu cực. Thực ra việc gì cũng có thể nhìn theo nhiều góc độ khác nhau. Mà tốt nhất hãy nói từ góc độ của chính mình thì tôi thấy việc tự-biểu-hiện trên mạng là một hành vi có thể diễn ra trong một tâm thế phản tư rốt ráo. Trong chiều hướng đó, việc lựa chọn thông tin để biểu hiện là phụ thuộc mục đích khởi thủy (cho dù đặt được nó ra từ đầu là một việc hiếm).

Nói, luôn luôn là nói với ai, về cái gì, ở đâu và trong lúc nào. Nếu lập ngôn theo phương thế đó thì việc lựa chọn "trao nhau một điều gì đó có ích, lợi lạc" là quan trọng. Hoặc giả ít nhất không lây nhiễm phiền não thêm cho bạn bè. Tự-mình giải quyết vấn đề của mình. Hơn nữa, ngay từ đầu phải ý thức được bản chất cũng như khiếm khuyết của hình thức tương tác trên mạng. Nó KHÁC với những hình thức tương tác truyền thống. Nó không thay thế được những liên kết thực của con người mà bổ sung vào đó (ngay lập tức cũng gây vấn đề ở đó). [Noam Chomsky: Internet: từ quan điểm quyền lực nó quá dân chủ. Mặt khác: nó làm người dân chệch hướng và phân tán: các bạn ngồi trước màn hình máy tính một mình/đẩy tình cảm con người ra khỏi con người. Họ gửi cho các bạn bất kỳ ý tưởng nào mà họ thậm chí chưa nghĩ kỹ, bất kỳ lúc nào họ bị thôi thúc. (Nhận diện quyền lực, tr401)]

Nếu không phải như vậy thì mọi chuyện chỉ còn là kiểu rông càn nói vu vơ giữa chợ. Khổng Tử nói đại ý nghe (bàn tán) chuyện đầu đường xó chợ là tự bỏ cái Đức của mình đi.

Việc rạch chia đôi hai bờ này cũng chỉ có tính giả lập. Thực tế chúng ta sẽ luôn xoay xở giữa những vòng xoáy của phản tư. Đó là điều không thể tránh khỏi được vào lúc này.

Beo 14 tháng

Bố về đón Beo sau 1 tuần gửi ở quê với ông bà. Thằng bé 14 tháng những ngày trên HN chưa bao giờ ngồi trong lòng bố mà không ngọ nguậy hôm ấy cười rất hiền, chui vào lòng mình ngồi im đến hơn mười phút.

đây. này. vậy. đấy

Tháng tư đây.
Thanh Minh này.
Lữ thứ vậy.

Thời gian một vài tiếng buổi tối một mình thì cũng có đấy mà không thể viết lăng nhăng gì được lên blog. Rốt cuộc là tại thiếu cảm hứng. Mà thứ này nó thường chỉ đến những lúc vô sự. Muốn vô sự thì phải bớt mưu cầu, ham hố. Khổ thế cơ chứ. Sống nửa vời tiêu chuẩn kép nó thế đấy ^^

Thôi tự hẹn mình đánh nốt chuyến hàng này rồi ta sắp xếp lại cuộc đời.

Tắm rửa sạch sẽ, ăn mặc đẹp, ngồi một mình

1.
Bài này ngày xưa viết cho Gấu. Bây giờ thì Beo lại đang chập chững bước đi.

"Beo và Gấu gầm ghì tha thiết
Bờ ghít ôi! Cô bước hai chân"

Đọc lại thấy tình cảm làm bố hẵng còn nhiều, nhưng nuôi đến đứa thứ hai thì kinh nghiệm nó đã thành quy trình rồi. Bảo sao bọn con thứ con út nó quậy hơn những thằng cà đẫn (mình cũng cà đẫn).

2.

Mỗi ngày nuôi con thì lại thêm nhiều kinh nghiệm hơn.

Erich Fromm cho rằng tình yêu của bà mẹ trưởng thành ở khả năng dành cho con khả năng sống độc lập. Những ngày dự định cho con đi nhà trẻ bố mẹ đã rất lo lắng vì con vẫn còn chưa biết tự bảo vệ bản thân. Nhưng nếu con đi học con sẽ lớn khôn lên rất nhiều. Và trách nhiệm của bố mẹ là phải cho con có những điều kiện tốt nhất để phát triển chứ không phải bao bọc con mãi. 

Nhưng cứ nghĩ đến những lúc nâng niu con ở nhà mà lại lo lắng khi đưa con đi ra ngoài xã hội-lòng người ai chả như vậy.

Ở giai đoạn tuổi này con sẽ phải vượt qua nhiều thử thách: con đã chập chững biết đi nhưng chỉ đang bập bẹ biết nói. Thế giới của con là thế giới của quan sát và bắt chước. Thật khó để bố mẹ và mọi người hiểu được mong muốn của con. Vậy đấy, chỉ hơi lớn khôn một chút là con người phải tập chấp nhận sự thực về những điều khó chịu trong cuộc sống để vượt qua. Con sẽ ốm nhiều lần, sẽ vấp ngã, sẽ bị đói, bị đau mà không phải lúc nào cũng được chăm sóc vì không ai hiểu con. Con sẽ phải nhìn ra bên ngoài gia đình để học hỏi và lớn lên.

Bố mẹ muốn con lớn lên trong sự cảm nhận về tình thương yêu và thái độ trân trọng sự sống độc lập của con. Nên những ngày này mỗi khi con khóc hờn quá lâu bố mẹ thấy thật phân vân và day dứt khi phải quát nạt đánh đòn con. Chỉ là tỏ thái độ cho con biết cái gì là "được phép" và "không được phép". Và con bắt đầu biết có cái nhìn vừa hờn vừa tủi với bố mẹ. Như hôm nay con đang ốm mà bố mẹ vẫn phải nạt con để con dứt cơn hờn đến hơn một giờ. Và trong giấc ngủ con vẫn nấc lên hờn tủi.

Hỡi ôi, nuôi con mới biết lòng cha mẹ. Cha mẹ sinh con trời sinh tính, đã làm hết sức hết lòng rồi thì nhiên hậu sau này có lẽ phận làm cha làm mẹ đau lòng nhất là ở chỗ con cái không hiểu tấm lòng của mình.

Cổ nhân nói: Cùng lo thì dễ thân, cùng thương thì dễ giận. Nhận rõ sự thực về cuộc nhân sinh, gắng hết sức hết lòng cốt cũng chỉ là để khỏi phải ân hận chứ làm sao tránh được không đau lòng trong cõi nhân gian này?

Bức hình lịch sử. Chuẩn_bị_làm_ông_bố_hai_con_giai tắm rửa sạch sẽ, mặc đẹp ngồi một mình trong phòng chờ Beo xuất hiện. Beo bảo "từ từ, bà nội đã dặn phải đến giờ Dần cơ". Bố chờ 8 tiếng còng cả lưng ^^