Nắng vàng trong mê mải & Sở tri chướng

1.
Thường tôi viết điều gì cũng chừa ra chút di âm chờ tiếng vọng. Ví như bàn về cuốn "Nhận diện quyền lực" thực ra nên có đôi dòng về cách quy chiếu trở lại mỗi thân phận cá nhân trong xã hội, tự thức, tự phản tỉnh và từ chính những gì xung quanh mình. Cách chúng ta nhận diện vấn đề không hẳn sẽ là cách chúng ta giải quyết được vấn đề. Đề xuất của Noam Chomsky thực ra là một con đường cần rất nhiều kiên nhẫn và tin tưởng. Tôi liên tưởng đến tình huống khi Mạnh Tử bàn về sự đối lập giữa Dương Tử và Mặc Tử, qua đó bày tỏ cách nhìn của Nho gia. Vấn đề không phải ở chỗ lật ngược tất cả các đối nghịch mà một sự thông suốt uyển chuyển từ uyên nguyên. Nhưng từ đó sẽ là chông chênh bất định...

Vụ "Ghi chép về Sự lũng đoạn của lá cải" cũng vậy, sau khi có vẻ đã gói ghém được một tẹo thì thực ra nên có chút phần dư: trong cái chiều hướng thông diễn - để hiểu người khác - thì đã hàm chứa một chủ thể ít nhiều đóng cặn và có tính tiền giả định. "Khi bản ngã phong phú và linh động vô hạn (trong khả thể) của anh bị giản lược về một sự hiểu biết (dẫu sâu sắc đặc biệt) của một cá nhân, nó sẽ phản ứng gay gắt trước nguy cơ chết khô tồi tàn trong hữu hạn." Thực tế trong bề chiều này, càng hiểu người khác chúng ta lại càng cô đơn!

Vậy đấy, trong màu hồ hởi đối thoại tương liên về lá cải, càng dập dìu lắm thì càng thê thiết nhiều. Nhưng ta có thể làm gì hơn nữa đâu ngoài chuyện mơ nắng vàng bến sông trong mùa hoa cải.

2.
Thỉnh thoảng lại có người bạn xa kể với tôi về một nỗi cô độc cay đắng.

3.
Năm hai mươi tuổi, nhân duyên khiến tôi nhận ra được sự khác biệt giữa cái Hiểu và cái Biết. Lỡ từ lạc bước bước ra/Bước đi đi mãi đi là đi luôn (BG). Sau đó thì cái Biết trở thành một chướng ngại, nhà Phật gọi là Sở tri chướng: Biết là chướng ngại của Biết. Nhưng điều quan trọng thì đã được xác lập: có một bình diện khác của nhận thức để ta biết tự phản tư và cầu tinh tấn.

Tôi đã đi nhiều năm như vầy: Đây là cuộc dạo chơi trong rừng hái lá tìm thuốc chữa bệnh của kẻ ốm. Mọi cái đều có thể và đều không thể. Tuỳ duyên tiếp vật. Miễn khỏi bệnh thì thôi.

Nhưng riết rồi cũng mỏi và buồn. Vẫn nhủ lòng câu nói năm xưa "Nếu cuộc đời rơi vào chỗ bế tắc đến tuyệt đối vô nghĩa, tuyệt vô hy vọng-thì hãy coi chính việc NHẤT QUYẾT VƯỢT QUA nó làm mục đích. Đời có thể vô nghĩa, nhưng vẫn có thể có 1 MỤC ĐÍCH" nhưng giờ bắt đầu biết sợ những câu đại ngôn như vậy.

4.
Thôi nhìn mọi sự một cách quá tuyệt đối, không một trưởng thượng để nương tựa, tôi tự đặt ra một chương trình nhỏ mọn để chống lại sự vô tri mỗi ngày: (i) gặp thêm bạn mới nhờ mạng xã hội - những người hầu hết còn trẻ và còn nhiều tin tưởng sống; (ii) đọc - viết, chủ yếu để chống đần hóa; (iii) làm một dự án xã hội nho nhỏ với vài người bạn. 


5.
Thà như vậy còn hơn là buông xuôi.

Mùa thu câu cá

Về quê thú nhất là ra bờ ao. Câu cá hay chỉ là ngồi liu tiu dưới gốc mít cũng thú. Sau đợt trước bắt hết mấy con cá chim trắng thì ao nhà giờ lại đầy cá to nhỏ các loại. Ông bà nội Gấu bảo cá đấy lâu rồi nhà không phải thả, mà là cá giống tự nhiên ngoài sông nó vào theo dòng nước triều lên. Hệ thống ao ở khu xóm nhà mình đều liên thông với sông qua cái mương nhỏ. Đây chính là mô hình lý tưởng cho một hệ sinh thái tự nhiên khép kín cổ điển của nông thôn ngày xưa.

Thực tế, mô hình làm sạch nước ngoài môi trường hiệu quả nhất chính là kiểu tự làm sạch của hệ sinh thái. Với hệ thống ao sông liên thông thì sẽ hoạt động như kiểu công nghệ lagunage (hệ thống hồ tự lắng). Bản thân cái ao là một hệ sinh thái rất phong phú với hàng mấy chục loài khác nhau. Đáng tiếc là vì đất đai ngày càng hẹp, người thì càng ngại lội vét bùn hàng năm nên bây giờ hầu hết các bờ ao đã bị xây gạch. Thiệt hại sinh thái là rất to lớn: lượng cua, ốc, tôm tép, hầu như còn rất ít. Cá thì cũng sứt đầu vì không làm tổ được. Tuy vậy vì còn có nước sông vào nên cũng vẫn sinh động dù vẫn nhớ mấy thể loại rau bè ven bờ ngày xưa. Sáng nay nhẩm đếm không ít hơn ba chục loại cây, rau các loại ven quanh quanh bờ. Nếu tính cả toàn bộ thì trên 600m2 đất thổ nhà mình phải có tầm trên một trăm loại thực vật khác nhau: hệ sinh thái rất chi phong phú.

Cảm giác giật được con cá to rất sướng. Ngày xưa mình hầu như không câu cá, mặc dù cũng biết cảm giác giật cá lên thì thích lắm. Hồi đấy thấy việc sát sinh, hay ít nhất là làm đau con cá (câu rồi thả) để mua vui là việc tệ hại nên không thích cầm cần câu. Bây giờ sát nghiệp ngày càng nặng, ít lăn tăn mấy vụ đó nữa thì thích câu. Hồi đầu chưa có kinh nghiệm, chả câu được gì. May nhờ có chú em hàng xóm điểm hóa cho thành ra tốt nghiệp lớp vỡ lòng. Thực ra cũng đơn giản: đó là cách làm mồi và nắm mồi cho vừa, cho chặt. Vừa và chặt thì cá đếch rỉa được phải đớp. Đớp thì giật cho nhẹn!

Lúc câu cá đầu óc rất thư thái, gần giống với thiền định. Mắt mình nhìn kiểu buông hờ phía trước, thần trí tĩnh lặng, vô tâm, hơi thở nhẹ và sâu. Chả trách khoảng khắc giật được cá lại chấn động toàn thân như hốt nhiên đại ngộ :P Chính quả và chiến quả thì cũng đều là công quả cả. Tuy nhiên cũng như thiền định và khí công: trong thời công phu vì các chân lông mở nên nếu thời tiết bất lợi thì dễ bị cảm mạo. Cá mà cắn nhiều quá thì cũng không tốt vì tâm khí không đều. Cá mà không cắn thì lại bị chấp vô, thành ra cũng không tốt. Tốt nhất là vừa vừa phai phải.

Ở một bề khác của tâm thức kẻ đi câu là cái cảm giác được cô độc ngạo thị giữa thiên nhiên một cách hợp lệ. Biết bao lần khi lướt xe dọc hồ Tây lúc mưa gió, mình đã ngưỡng mộ và thèm được như cánh đi câu cá chuyên nghiệp đang hành tẩu. Họ đứng đó, trong gió mưa, mũ lá và áo mưa trông như nhung y đại hiệp (nhất khoác nhung y năng đảm thế gian nan sự - Lê Thánh Tông), vươn ngọn cần dài ra mặt hồ vô định - thật tiêu sái cô ngạo. Ngày xưa hay ở trong phim chưởng thì cứ hiên ngang tỏ vẻ, nhưng trong thời hậu hiện đại thì không thế được, thiên hạ cười chết; vì vậy trong việc đi câu ta tái hiện và nhập vai vừa khít giữa thực tại với cái nhu cầu đành hanh kín đáo kia mà không phải ngượng.

Như vậy đấy, đi câu, nhất là câu cá mùa thu trong mưa ngâu, vừa vặn ta trải nghiệm cảnh Phật, cảnh Tiên - còn cái thú nào hơn. Những cần thủ hẳn đều ủng hộ ý kiến với mình. Và trong không khí phấn khởi của quần hùng, cũng xin thú nhận là cái lạc thú của Ngạ quỷ cũng rất sướng khoái: giữa đêm khuya thanh vắng, ngó quanh không bóng người, mình khoan khoái đái một bãi tướng xuống ao. Tiếng nước rào rạt như tiếng lòng kẻ sỹ câu cá trong thu lạnh.

Đọc lại về việc đọc

Dạo này cứ lấn cấn cảm giác có vấn đề về sự đọc của bản thân. Muốn thay đổi để hiệu quả hơn: đọc chậm quá; nhanh hơn thì không chịu được cảm giác nửa vời. Suy cho cùng có lẽ từ khởi thủy là tại quan niệm đọc cũng phải nhọc nhằn như viết.

Giở lại bài viết cũ từ hồi Y360 (ít nhất 5 năm trước) thì thấy đã từng viết về vấn đề này rồi. Mà cũng đã làm như thế rồi. Vậy sai ở đâu ta?
-------------

1

Dạo này mình gặp vấn đề về đọc. Đành rằng cách đọc phụ thuộc vào loại sách nhưng nếu trước đây mình có thể đọc lướt rất nhanh thì hiện nay lại luôn bị cảm giác cầu toàn làm cho việc đọc tài liệu trở lên chậm chạp. Nhất là những lúc đọc những thứ chỉ vì công việc chứ không phải vì hứng thú.

Cũng nói về cách đọc, thời gian gần đây cũng có sự thay đổi trong cách đọc sách của mình. Trước đây khi đọc mình thường kết hợp việc đánh dấu những ý quan trọng và ghi những nhận xét bất chợt bên lề - những nhận xét này phần nhiều là thoáng qua và thường không liên quan chặt chẽ đến văn bản, nhưng nó là cách hay để đánh dấu cảm nghĩ lúc đọc và dễ làm tái hiện cho những lần sau - cho đến khi kết thúc trọn vẹn 1 ý nào đấy thì ghi lại những logic chính ra giấy như 1 kiểu rút gọn. Cách đọc này mình đã thử như trong phần tóm lược tiểu luận phân tâm học của EF ở 1 số entry trước. Cách căn lề theo cấu trúc logic hình cây cũng tiện cho việc theo dõi văn bản. Tuy nhiên cũng chỉ là cách làm linh động không nên máy móc quá vì xét cho cùng có phải bài viết nào cũng chặt chẽ và tuân thủ duy nhất logic hình thức như toán học đâu. Ưu điểm nữa của kiểu đọc này là có thể nhận ra được bằng cảm nhận và logic những chệch choạc sai lệch nếu là đọc 1 bản dịch ngay cả khi mình không đọc được nguyên bản (Nhất là trong khi đa số những sách mình tìm đọc đều chịu cảnh chệch choạc không thể tránh khỏi này). 

Bằng vào việc giữ 1 tinh thần "để mở" như những nhận xét tạt ngang kia, nương theo mạch lạc của tác giả, nương nhẹ và lưu ý những chệch choạc, độ chênh, khoảng lùi, nếp gấp của văn bản...ta có cái thú được gần như tái tạo lại, tham gia vào quá trình suy tư của tác giả, nhận ra cả chỗ khó nói của văn bản. Nhiều khi, trong lúc đọc cứ tưởng sẽ viết lại những cảm nhận suy nghĩ thật sâu sắc, đầy đủ nhưng rốt cuộc khi gấp sách, nhìn lại những gì đã qua chỉ thấy không thể diễn đạt được điều mình đã thấy. Lại thấy cứ gạch đầu dòng, viết vu vơ bên lề là đúng nhất, vừa vặn nhất những gì cần nói. Càng lúc mình càng lảng tránh cách viết những diễn từ quá hoàn chỉnh, trau chuốt - viết như từ 1 thẩm quyền/mình tưởng tượng hơi tuyệt đối về cái thẩm quyền ấy! Lời nói chỉ có xu hướng như 1 sự điều tiết. Chình vì kinh nghiệm này mà mình đánh giá rất cao những tiểu luận của Francois Jullien về lối suy tư phương Đông - nó giúp ta nhìn lại chính ta 1 cách sáng tỏ, mạch lạc có căn nguyên.

Nhưng nhược điểm lớn nhất của cách đọc trên là mất quá nhiều thời gian dẫn tới sự trễ nải và đánh mất tính bao quát hiển ngôn thay vì những chiêm niệm. Vì vậy mình càng thấy bí quyết đầu tiên của việc đọc trong 1 cuốn sách gì đã được đọc ở nhà bạn etibohk là rất chí lí "Trước tiên phải đọc hết cuốn sách". Các bạn đừng coi thường điều này. Hãy thử kiểm nghiệm lại xem, tất nhiên chúng ta ngầm hiểu là đọc ở đây đồng nghĩa với đọc được điều gì đó. 

Do vậy, dạo này mình thay đổi 1 chút: cố gắng theo dõi logic lớn ngay trên trang sách và đánh dấu những chỗ quan trọng hay thú vị. Viết bên lề là cách rất hay để ghi lại dấu ấn trí óc. Phần nhiều chỉ là viết lại những từ khoá quan trọng. Về mặt logic thì ko có gì nhưng về mặt kinh nghiệm thì rất hay - nó giúp ta nhanh chóng tái tạo lại ấn tượng, suy nghĩ của lần trước mỗi khi mở sách. Cũng nhắc lại là mình thường không đánh dấu chỗ đọc dở, nếu lần sau mở ra bắt nhịp từ đâu thì tiếp tục từ đấy-không nhớ thì cố làm gì. Cuối mỗi chương thì gạch đầu dòng những nét chính và nhận định của bản thân ngay trên trang sách đang đọc. Thường thì khi kết thúc tất cả rồi nhìn lại mới thấy về mặt nghĩa thì những nhận định phần nhiều vì chưa hiểu hết ý, ngộ nhận, hời hợt hay lệch lạc; nhưng về mặt ý thì chính nó đã be bờ cho dòng chảy được tái tạo 1 lần nữa cùng tác giả. Cách đọc này đã cải thiện đáng kể thời gian và công sức viết lách của mình. Tuy nhiên lại nảy sinh vấn đề khác: thấy chuyện này là kinh nghiệm chứ không phải là kiến thức và thật khó vô cùng để chia sẽ kinh nghiệm về điều gì đó. Hậu quả là ăn nói nhiều lúc rất dấm dớ ^-^

0.

Đọc cũng phải được coi như là một sự sáng tạo lại (H.Banzac) -sự cùng sáng tạo lần 2, lần 3. Chừng nào đọc cũng khó nhọc như viết thì tương giao tinh thần mới phơi mở!

Thổi bay cao bao bong bóng xà phòng

Cuộc đời xung quanh mình thì mình thấy cũng không xấu xa gì. Chỉ là nhạt nhẽo, trơ lì thôi. Chép lại bài thơ của LQV cho đỡ nản lòng :D
------------------------------

Phố ta

Phố của ta
Những cây táo nở hoa
Mùa thu đấy
Thân cây đang tróc vỏ
Con đường lát đá
Nghiêng nghiêng trong sương chiều

Năm nay cà chua chín sớm
Trên quầy hàng đỏ hồng
Chị thợ may đi lấy chồng
Chị thợ may goá bụa
Năm nay tôi mặc đồ đen.

Bác đưa thư, có thư ai đấy?
Bác đưa thư kéo chuông
Ti-gôn hoa nhỏ
Rụng đầy trước hiên.

Riêng bác thợ mộc già buồn bã
Thở khói thuốc lên trời
Anh thợ điện trên mái nhà mắc dây
Bà giáo về hưu ngồi dịch sách
Dậy cậu con tiếng Pháp
Suốt ngày chào: bông-dua

Phố của ta
Phố nghèo của ta
Những giọt nước sa
Trên cành thánh thót
Lũ trẻ lên gác thượng
Thổi bay cao bao bong bóng xà phòng.

Em chờ anh trước cổng
Con chim sẻ của anh
Con chim sẻ tóc xù
Con chim sẻ của phố ta
Đừng buồn nữa nhá
Bác thợ mộc nói sai rồi
Nếu cuộc đời này toàn chuyện xấu xa
Tại sao cây táo lại nở hoa
Sao rãnh nước trong veo đến thế?
Con chim sẻ tóc xù ơi
Bác thợ mộc nói sai rồi.

Đọc Nhận diện quyền lực - Noam Chomsky. p3

7. Mặt trái của một số hành động phong trào

- Ký vào một thỉnh cầu: nó không phải là một hoạt động bền vững, xây dựng nên một cộng đồng hoạt động tích cực. (270)

- Nếu các bạn được chấp nhận vào giới chóp bu, rất có thể các bạn đang làm cái gì đó sai. (270)

- Người ta không phải là thánh, họ chỉ phát hiện ra sự vật và họ sai lầm (329)

- Phá hủy máy móc: không chống lại máy móc - chỉ chống máy móc phá hủy con người - phát triển máy móc - nâng cao tay nghề và quyền lực của họ (thợ) (374)

- Internet: từ quan điểm quyền lực nó quá dân chủ. Mặt khác: nó làm người dân chệch hướng và phân tán: các bạn ngồi trước màn hình máy tính một mình/đẩy tình cảm con người ra khỏi con người. Họ gửi cho các bạn bất kỳ ý tưởng nào mà họ thậm chí chưa nghĩ kỹ, bất kỳ lúc nào họ bị thôi thúc. (401)

- Những đám đông dân chúng có mặt tại các buổi nói chuyện và muốn tham gia nhưng không có gì cho họ làm cả, hay họ không bao giờ có được cảm giác rằng có một việc gì đó để làm tiếp. 

- Cánh tả: thiếu khoan dung. (Không làm gì biến sự bất mãn to lớn thành phương hướng hành động xây dựng nào đó) (468)

- Sự lựa chọn giữa "bình thường" và "bệnh hoạn": sự lựa chọn cho tất cả - thành viên bình thường xã hội, thu nhập và chi phí bình thường, có một sự tồn tại trung bình hợp lý - sự lựa chọn tất cả: tác động mạnh mẽ về mặt tâm lý: làm việc đó sẽ dẫn đến phải làm nó nhiều hơn - họ đóng cửa với nó ngay từ đầu: một khi khẳng định rằng nó là việc làm đúng, thì một câu hỏi sẽ xuất hiện "làm thế nào mà tôi chỉ làm việc này khi tôi có thể làm việc đó hàng triệu lần?" - có một phạm vi sự lựa chọn (503)

8. Lối nhìn của Noam Chomsky

- Chỉ cần lương tri lành mạnh - thái độ hoài nghi quyền lực

- Xem xét nguồn tài liệu - phê phán nó

- Vai trò cá nhân, trao quyền cho cá nhân

- Nhận thức trong hành động - hành động trong nhóm xã hội - từ xung quanh mình

- Một công việc lâu dài cho sự thay đổi

- Không cần kế hoạch chi tiết: thực hiện những nguyên tắc nhất định mà các bạn muốn đạt được - cái mà chúng ta nên làm là thử từng phần

- Không nói ra: hiểu được - đó là những sự việc phải khám phá. Bị ấn tượng bởi những sự kỳ diệu về cái mà mình đang khám phá (ngay cả khi người khác đã khám phá ra nó) - bổ sung thêm một chút về những gì đã biết.

- Tiêu chí xác định sở hữu trí tuệ trong giác quan của con người là sự sáng tạo tự do trong cách sử dụng ngôn ngữ thông thường (313)

- Khi không thể nhận thức hết được một cách khoa học về con người thì lựa chọn thái độ nào là hợp lý? Giữ nguyên tắc, sử dụng nhiều chiến thuật - không cần kế hoạch. Chống lại thẩm quyền phi lý - quyền tự do lựa chọn, sáng tạo. Bắt đầu từ mỗi người xung quanh - từ bỏ trung tâm, không có trung tâm.

- Nghiên cứu ngôn ngữ học đặc biệt thú vị vì dường như nó giống những sự vật trong thế giới vô cơ.

- Con người là như thế nào phụ thuộc vào: công việc họ làm, cách kiểm soát của họ đối với nó, khả năng hoạt động sáng tạo của họ theo những quyết định cũng như sự lựa chọn riêng của họ. (321)

- Sự hiểu biết hạn chế về con người - sự thận trọng chung cho những người can thiệp vào các mô thức xã hội liên quan đến con người. - Con người phải tiến hành những sự thay đổi cho chính họ: không thể bị áp đặt từ bên trên. (322)

- Không có tính lý thuyết: người ta có quyền hoài nghi khi không hiểu một cái gì đó

- Người ta không phải là thánh: họ chỉ phát hiện sự vật và họ sai lầm

- Không có những quy luật (kinh tế học, lịch sử) rõ ràng.

- Giáo dục thực sự là phải làm cho người ta tham gia vào việc tư duy cho chính mình.

- Tư tưởng thị trường tự do: lập luận chống lại chi phí xã hội và người nghèo

- Nguyên tắc đạo đức đơn giản: giá trị đạo đức của những hành động của người ta dựa vào những hậu quả được tiên liệu đối với con người. - tập trung vào cái có thể tạo ảnh hưởng và kiểm soát.

"Các bạn chịu trách nhiệm cho những hậu quả có thể dự đoán được do những hành động của mình, các bạn không chịu trách nhiệm về những hành động của người khác" (411)

- Có một phạm vi sự lựa chọn

----------------------------------

Đọc Nhận dạng quyền lực - Noam Chomsky. p2

5b. Cá nhân

- Lao động giản đơn ít được lựa chọn, thiệt thòi trong tiến trình toàn cầu hóa.

- Sự quan tâm xã hội bị làm chệch hướng (thể thao) (153)

- Bị tách rời, gạt ra ngoài lề và loại trừ họ, để họ không can thiệp vào việc ra quyết định. (184)

- Nhồi sọ cả giới chóp bu (184)

- Barasil: 80% dân số giống Trung Phi, 5-10% dân số giống Tây Âu (214)

- Không có thông tin về những gì xảy ra (224)

- Một chế độ nô lệ tiền lương không thể tha thứ (284)

- Áp lực rất lớn để thích ứng được trong nhóm (285)

- Tivi tạo ra nhu cầu - dồn ép người dân vào tình thế gọi là bản chất của họ. Bất đồng chính kiến bị tảng lờ và bị phỉ báng. (297)

- Giáo dục chỉ là khiến người ta bận bịu vô bổ (341)

- Loại bỏ ra khỏi đầu người dân cái ý nghĩ cho rằng họ có quyền sống cơ bản (364)

- Internet: từ quan điểm quyền lực nó quá dân chủ. Mặt khác: nó làm người dân chệch hướng và phân tán: các bạn ngồi trước màn hình máy tính một mình/đẩy tình cảm con người ra khỏi con người. Họ gửi cho các bạn bất kỳ ý tưởng nào mà họ thậm chí chưa nghĩ kỹ, bất kỳ lúc nào họ bị thôi thúc. (401)

- Rủi ro nguồn lương hưu (495)

- Thời gian cha mẹ tiếp xúc con cái giảm xuống (520)

- Họ không muốn các di dân này có các salon để có thể gặp nhau và trở nên nguy hiểm trong các trung tâm đô thị (529)

- Làm cho người ta phải sợ hãi, để họ sẽ từ bỏ các quyền của mình - phương thức kiểm soát dân thường - gây ra sự  sợ hãi. (533)

- Nếu người dân bị tước đoạt hết mọi thứ thì họ sẽ ẩu đả lẫn nhau (533)

- Người dân bị vỡ mộng đến mức họ sẽ tin vào mọi thứ - xã hội đang trở nên vô học (563)

- Người ta có thể thổi bùng lên lòng căm ghét và sự sợ hãi để huy động người dân dưới danh nghĩa phát triển xã hội (566)

6. Người dân có thể làm gì?

- Quan tâm xã hội - làm sao để thay đổi nó: thông qua người khác, cộng đồng và cam kết.

- Mưu mẹo là không để bị cô lập (184)

- Một quy tắc ứng xử: bất kỳ ai muốn làm tổng thống - "tôi không muốn nghe người ấy nữa" (207)

- Phải xây dựng cơ sở thể chế và văn hóa cho nhiều sự thay đổi - một công việc lâu dài (211)

- Phải tập trung sức lực và sự cố gắng vào xã hội dân sự (234)

- Quan tâm những vấn đề quan trọng và có ý nghĩa: trao quyền cho cá nhân, hiểu thế giới, làm việc cùng những người khác, tìm ra những giá trị của các bạn là gì, cố gắng tìm hiểu xem người ta có thể kiểm soát đời sống riêng, đưa bàn tay của bạn đến những người cần nó (259)

- Sự đa dạng ở cội nguồn xã hội - nhất định nó sẽ trở lại (261)

- Những người có mối quan tâm giống nhau, có thể tập trung vào những sự việc khác nhau, nhưng trong tâm họ đều có những giá trị tương tự, những lợi ích tương tự về trao quyền, học tập, giúp người ta hiểu việc tự bảo vệ mình chống lại quyền lực bên ngoài và kiểm soát đời sống riêng, đưa bàn tay của bạn đến người cần nó.

- Hình thức tích hợp, liên giao tiếp và cộng tác nào đó. (261)

- Chúng ta phải tạo ra những sự lựa chọn và những sự lựa chọn do đó phải tích hợp rất nhiều lợi ích và mối quan tâm vào trong một phong trào. (261)

- Những quyết định quan trọng trong xã hội: các bạn hãy nhìn vào những gì đang xảy ra và cố gắng làm hết sức mình trong những hoàn cảnh đó. (267)

- Nếu các bạn được chấp nhận vào giới chóp bu, rất có thể các bạn đang làm cái gì đó sai. (270)

- Các bạn nhận thức trong quá trình làm việc (273)

- Hiệu quả là xây dựng nhận thức - làm những việc sẽ khiến cho người ta hiểu biết tốt hơn về nguồn gốc thực của quyền lực. (274, 279)

- Bạo lực: phụ thuộc vào giá trị tinh thần/ nên thử nhiều chiến thuật/ khi bị giới lợi ích chống lại bằng bạo lực - nó ngầm có tính bạo lực. (282)

- Đoàn kết sâu hơn, rộng hơn (282)

- Không cần kế hoạch chi tiết - thực hiện nguyên tắc nhất định mà các bạn muốn đạt được - cái mà chúng ta nên làm là thử từng phần (292)

- (Tôi sẽ không nó ra tầm nhìn vô chính phủ): hiểu được - đó là những sự việc phải được khám phá. - Ai cho rằng quyền lực đó hợp pháp thì người đó có trách nhiệm phải chứng minh nó (292)

- Bị ấn tượng bởi những sự kỳ diệu về cái mà mình đang khám phá (ngay cả khi người khác đã khám phá ra nó) - bổ sung thêm một chút vào những gì đã biết (295)

- Những sự lựa chọn khác phải được mở ra cho người dân (295)

- Cốt lõi bản chất con người cho quyền làm việc tự do, sáng tạo, và quyền kiểm soát công việc đó. (313)

- Tiêu chí xác định sở hữu trí tuệ trong giác quan của con người là sự sáng tạo tự do trong cách sử dụng ngôn ngữ thông thường (313)

- Con người là như thế nào phụ thuộc vào: công việc họ làm, cách kiểm soát của họ đối với nó, khả năng hoạt động sáng tạo của họ theo những quyết định cũng như sự lựa chọn riêng của họ. (321)

- Sự hiểu biết hạn chế về con người - sự thận trọng chung cho những người can thiệp vào các mô thức xã hội liên quan đến con người. - Con người phải tiến hành những sự thay đổi cho chính họ: không thể bị áp đặt từ bên trên. (322)

- Sự biện minh cho bất kỳ hệ thống quyền lực nào cũng đều phải được lập luận và chứng minh trước khi nó được coi là hợp pháp dù mức độ nào. (326)

- Người ta không phải là thánh: họ chỉ phát hiện sự vật và họ sai lầm (329)

- Người ta có quyền hoài nghi khi không hiểu một cái gì đó. (332)

- Vấn đề là, các bạn đọc gì không quan trọng, điều quan trọng là các bạn đọc như thế nào?  (340)

- Giáo dục thực sự là phải làm cho người ta tham gia vào việc tư duy cho chính mình (341)

- Phá hủy máy móc: không chống lại máy móc - chỉ chống máy móc phá hủy con người - phát triển máy móc - nâng cao tay nghề và quyền lực của họ (thợ) (374)

- Nước Mỹ thực sự bảo vệ cho tự do ngôn luận - kết quả của đấu tranh quần chúng. (393)

- Các quyền là mâu thuẫn: quyền không phải là một hệ tiên đề, vì vậy có mâu thuẫn giữa chúng - người ta phải thực hiện những xét đoán của riêng mình. - phải cho phép nhiều cách khác nhau (397)

- Việc làm chuẩn mực: "chỉ phê phán nước Mỹ" - Nó là nguồn gốc, thành phần quan trọng trong khủng bố quốc tế - nó là những sự việc mà tôi có thể làm một cái gì đó với nó. - Nguyên tắc đạo đức đơn giản: giá trị đạo đức của những hành động của người ta dựa vào những hậu quả được tiên liệu đối với con người. - tập trung vào cái có thể tạo ảnh hưởng và kiểm soát.

"Các bạn chịu trách nhiệm cho những hậu quả có thể dự đoán được do những hành động của mình, các bạn không chịu trách nhiệm về những hành động của người khác" (411)

- Quy hoạch xã hội: quy hoạch hợp lý các mối quan tâm của con người bởi những người có trách nhiệm đại diện cho toàn bộ dân chúng (454)

- Thông tin chính xác ở đâu? - nên tự hỏi - đọc một cách hoài nghi - chính người ta tự tìm câu trả lời cho riêng họ. - các bạn đọc gì không quan trọng, điều quan trọng là các bạn đọc như thế nào (462, 463)

- Tờ báo kinh doanh (Mỹ) có xu hướng chân thực hơn (464)

- Nếu muốn tự giáo dục mình về chính trị - trở thành một bộ phận của một nhóm (464)

- Tham gia vào giáo dục đại chúng - tổ chức những nhóm người - nói chuyện - giáo dục công nhân (475)

- Đoàn kết và có tổ chức (485)

- Tầm nhìn vô chính phủ - mục tiêu bảo vệ quốc gia phúc lợi. (491)

- Nếu chúng ta muốn có một cuộc mitting phản đối chiến tranh VN ở Boston thì chúng ta phải tìm ra 6 chủ đề. (501)

- Hy vọng vào sự thay đổi nào đó - giúp tác động vào sự thay đổi (502)

- Phong trào lao động ngày nay phải có tình quốc tế. Phải được phát triển từ cơ sở trở lên và được điều hành  bởi người tham gia. (545)

Đọc Nhận diện quyền lực - Noam Chomsky.p1

Với một tác giả thời danh và dễ gây tranh cãi như Noam Chomsky thì tốt nhất hãy tạm sử dụng cách chép lại, sắp xếp lại những luận điểm chính để thành một mạch lạc. Tất nhiên việc cắt dán tự nó đã có tính chủ quan (thì đã đành là tôi đọc tôi thấy thế), nhưng chẳng phải việc biên tập lại các đối thoại và ẩn đi tên người đối thoại cũng như ngữ cảnh của nó như lối cuốn sách làm đã là một lần khúc xạ? Tôi chỉ thêm vào tên các mục nhỏ và một câu chuyển. Các trích dẫn là vắn tắt tinh thần, nhưng có thể xem nguyên văn theo số trang trong ngoặc.
-------------------------

1. Truyền thông thao túng người dân qua chương trình nghị sự

- Cái cách mà trong đó những vấn đề được xây dựng cho chúng ta trong truyền thông và trong nền văn hóa chính trường chứa đựng nhiều giả định và tiền giả định đến mức bạn sẽ bị mắc bẫy nếu bạn tham gia vào một cuộc thảo luận về chúng. (419)

- (Về chủ nghĩa phản trí thức): không phải phản trí thức mà là phi chính trị hóa - nếu trí thức là những người đang sử dụng đầu óc của mình - suy nghĩ về sự vật, tranh luận về sự vật. (149)

- (Thể thao có nhiều khán giả): khán giả am hiểu sâu sắc về chuyên môn - liên tưởng đến những gì xảy ra ở những nền văn hóa không có chữ viết, không có công nghệ cao - bằng cách này hay cách khác, mọi người đều muốn sử dụng trí tuệ của mình. Vì vậy các bạn dành nhiều trí tuệ, tư duy và sự tự tin vào đó (thể thao). Chúng là một cách để hình thành chủ nghĩa sô-vanh bằng sự trung thành phi lý - sự trung thành sẽ chuyển sang lĩnh vực khác - khía cạnh cực kỳ phản xã hội trong tâm lý con người. Vai trò xã hội của nó là hướng quảng đại quần chúng chệch hướng khỏi vấn đề. (153)

- Thủ thuật tước quyền: Làm cho có vẻ những người vĩ đại làm mọi việc. (275)

Ai chủ trương việc đó? "Công ty Mỹ" - duy trì hệ thống quyền lực. Ai chịu thiệt? Đại chúng, người nghèo, xã hội - ra ngoài quá trình ra quyết định.

- Hệ thống tư bản do các công ty thống trị về cơ bản chống lại dân chủ. (211)

2. Mỹ chống ai? (Mỹ = Công ty Mỹ)

- (1958) Kẻ thù của Mỹ là chủ nghĩa dân tộc Ả rập cấp tiến: các nước độc lập, theo đuổi một tiến trình khác. (190)

- Khi các nước thuộc thế giới thứ 3 theo đuổi đường lối độc lập - (không còn là thị trường, nơi cung cấp tài nguyên, nhân công) - (Mỹ) thúc đẩy chạy đua vũ trang - quân sự - công nghệ cao - bán vũ khí (215)

- 50% mậu dịch của Mỹ là ở trong nội bộ của các công ty Mỹ - giảm mậu dịch - không phải là những sự tương tác trao đổi thị trường (406)

- Kinh tế Mỹ tăng trưởng thấp nhưng lợi nhuận tăng vọt. (538)

- Những người đầu cơ tài chính không muốn có sự tăng trưởng - họ muốn ổn định vì sự lạm phát (từ tăng trưởng cao) làm mất giá đồng tiền. Hệ thống kinh tế tăng trưởng thấp làm đồng lương nhân công thấp mà lợi nhuận cao. (540) "Chính sách được cách li với chính trị".

3. Không có Công lý, luật pháp!

- "Nếu có thể chúng tôi hành động đa phương, nếu cần thiết chúng tôi sẽ hành động đơn phương" Madeleine Albright. (223)

- Nguyên tắc can thiệp quân sự: không bao giờ tấn công kẻ nào có thể chống lại. (227)

- Người dân ủng hộ (can thiệp quân sự) hầu hết bởi vì các cuộc can thiệp xảy ra rất nhanh và thành công -  (chủ nghĩa yêu nước quá khích) và do họ không có thông tin về những gì xảy ra. (224).

- Khi bạn đưa lực lượng quân sự nước ngoài vào nước khác, họ sẽ sớm phải chiến đấu với dân chúng địa phương. (242)

- Can thiệp quân sự cần hoàn toàn nhanh chóng và hiệu quả nếu không sẽ làm sụt giảm sự ủng hộ chính trị (350)

- (Isarel là quốc gia đánh thuê cho Mỹ). "khát vọng của người Zion" Ben Gurion: Bây giờ ở chừng mực nào đó chúng ta dừng bước nhưng rồi bằng cách nào đó cuối cùng chúng ta sẽ chiếm tất. (201)

- (Quan hệ Mỹ-Indonesia 1970s). Vụ Đông Timor: mỏ dầu trong vùng lãnh hải. (424) Năm 1993 Indonesia dẫn đầu phong trào không liên kết: đã rút nghị quyết về tính pháp lý của vũ khí hạt nhân (432)

- (Về nguy cơ từ Liên Xô): Mỹ vẫn cần những chính sách tương tự để bán vũ khí cho Thế giới thứ 3.

- Phê phán vai trò của Ngân hàng Thế giới (234) Những chính sách tài chính tồi tệ - điều chỉnh cơ cấu cải cách (254)

- Tư tưởng thị trường tự do: lập luận chống lại chi phí xã hội và người nghèo (369)

- WB và IMF: "điều chỉnh cơ cấu" - đặt vào tình trạng bị thâm nhập và bị kiểm soát bởi nước ngoài. (371)

- Nước Anh dẫn đầu cuộc cách mạng công nghiệp vì họ đã sử dụng bạo lực để đẩy người dân ra khỏi mảnh đất của họ nhiều hơn ở các nước khác - Loại bỏ ra khỏi đầu người dân các ý nghĩ cho rằng họ có quyền sống cơ bản (364)

- Viện trợ cho Ấn Độ chỉ khi họ sử dụng hydro carbon của Tây Âu (254).

4. Thể chế cực quyền nhất trong lịch sử - thể chế công ty

- Liên Xô là mô hình CNTB nhà nước tập trung.(212)

- Tuyên truyền của kháng chiến ở Pháp và ở Italia (238)

- Karl Max: CNXH giải quyết vấn đề thuộc phần "con" đưa đến chỗ đối diện phần "người". (289)

- Trung Quốc: xã hội tàn bạo, đất nước tàn bạo. (419)

- (Mỹ và TQ): tỷ lệ tổng dân chúng vào tù. (419)

- Các quốc gia Đông Á là nền kinh tế phát xít - nhà nước tổ chức điều hành trong sự cộng tác với tập đoàn. (284)

5. Đó là vấn đề của thời đại

a. Hệ thống:

- Toàn cầu hóa: không có sự lựa chọn cho người nghèo (lao động chân tay giản đơn).

- Hệ thống tư bản do các công ty thống trị về cơ bản chống lại dân chủ. (211)

- Nhà nước không phải là những tác nhân đạo đức, chúng là công cụ của quyền lực hành động vì lợi ích các tổ chức quyền lực nội tại nhất định trong xã hội. (241)

- Nền dân chủ công nghiệp trái ngược với chủ nghĩa tư bản công ty (281)

- Chế độ nô lệ tiền lương là không thể dung thứ (284)

- Có một áp lực rất lớn để thích hợp trong nhóm - Sự loại trừ: bạn không còn là một phần của sự việc mà thôi. (285)

- Tivi tạo ra nhu cầu - dồn ép người dân vào tình thế gọi là bản chất của họ. Bất đồng chính kiến bị tảng lờ và bị phỉ báng. (297)

- Tin tình báo được truyền thông qua những người truyền tin cuồng tín về tư tưởng. (301)

- Alexis de Tocqueville: bạn có thể có 1 hệ thống trong đó "nghệ thuật tiến bộ nhưng nghề thủ công thụt lùi" - phi nhân văn. (Nghề thủ công: con người đầy đủ, kiểm soát việc họ làm nhưng ít hiệu quả về mặt kinh tế) (321)

- Không có những quy luật kinh tế học/lịch sử rõ ràng (331)

- Kinh tế học cổ điển: lao động cơ động, tư bản bất động - nay: lao động bất động (do hạn chế cư trú), tư bản cơ động (công nghệ). (366)

- Tư tưởng thị trường tự do: lập luận chống lại chi phí xã hội và người nghèo (369)

- Các quyền là mâu thuẫn: quyền không phải là một hệ tiên đề, vì vậy có mâu thuẫn giữa chúng - người ta phải thực hiện những xét đoán của riêng mình. - phải cho phép nhiều cách khác nhau (397)

- Internet: từ quan điểm quyền lực nó quá dân chủ. Mặt khác: nó làm người dân chệch hướng và phân tán: các bạn ngồi trước màn hình máy tính một mình/đẩy tình cảm con người ra khỏi con người. Họ gửi cho các bạn bất kỳ ý tưởng nào mà họ thậm chí chưa nghĩ kỹ, bất kỳ lúc nào họ bị thôi thúc. (401)

- Hiệp định tự do thương mại GATT/NAFTA: nó có hại cho những công nhân có tay nghề nửa vời (70% lao động). Nó sẽ làm cho nhiều người trở nên vô dụng nhìn từ quan điểm lợi nhuận. (404)

- Quyền sở hữu trí tuệ: tăng thời gian độc quyền. Rào cản đổi mới, tiến bộ công nghệ. Các công ty xuyên quốc gia sẽ độc quyền các công nghệ của tương lai. (406)

- 50% mậu dịch của Mỹ là ở trong nội bộ của các công ty Mỹ - giảm mậu dịch - không phải là những sự tương tác trao đổi thị trường (406)

- Cuối cùng cần thiết một sự phá vỡ hệ thống quốc gia nhà nước đặc biệt không có mối quan hệ với cách sống của con người được thiết lập bằng vũ lực. (450)

- Công ty tầm trung tạo ảnh hưởng đến bang: đe dọa chuyển sản xuất. Chuyển quyền lực (phân quyền) - chuyển sang tư nhân. (497)

- Cái có cơ sở pháp lý là vấn đề của quyền lực, không phải luật pháp. (496)

- (1994): ước lượng 14.000 tỷ USD dùng vào đầu cơ - tự do chuyển từ nền kinh tế này sang nền kinh tế khác: áp đảo tài chính quốc gia - ít lựa chọn cho các chính phủ xây dựng chính sách.(538) Cách mạng công nghệ viễn thông - chuyển tiền dễ dàng: tiền ở NY ban ngày ban đêm sang Tokyo - công ty quốc tế hầu như có quyền phủ quyết công việc của bất kì chính phủ nào. (538)


- Kinh tế Mỹ tăng trưởng thấp nhưng lợi nhuận tăng vọt. (538)

- Những người đầu cơ tài chính không muốn có sự tăng trưởng - họ muốn ổn định vì sự lạm phát (từ tăng trưởng cao) làm mất giá đồng tiền. Hệ thống kinh tế tăng trưởng thấp làm đồng lương nhân công thấp mà lợi nhuận cao. (540) "Chính sách được cách li với chính trị".

Văn chương vs Cuộc đời. 2

1.
Thực ra đây chỉ là một trò chơi. Những ý nghĩ thoáng qua đầu thường sẽ có một nguyên cớ nhất định. Hoặc ta sẽ tư lường thận trọng dò trước dò sau để nói cái gì đó hợp lệ. (Nhưng tôi nghi ngờ tính rốt ráo của nó). Hoặc ta chơi trò "song thủ hỗ bác", cho các ý niệm phản chiếu nhau. Dần dần ta sẽ nhận thấy các khái niệm luôn luôn bị xáo trộn nội hàm. Trong tương tác nó bị lưu chuyển. Chuyện có thể dài mãi mãi.

2.
Tiền bất kiến cổ nhân
Hậu bất kiến lai giả

Văn chương với tôi mà nói, điều ý nghĩa nhất chính là nhờ hình thức của nó, ta có cơ hội coi vài ba người xưa như bạn, như thầy - như Kim Thánh Thán từng nói, như Nhượng Tống từng dịch. Và cũng là cơ hội để ta thấy tuy thiên địa du du nhưng trăm năm nhân sinh là chơi được - được chơi.

3.
Em về mấy thế kỷ sau
Nhìn trăng có thấy nguyên màu ấy không
Ta đi gởi lại đôi dòng
Lá rơi có dội ở trong sương mù

Văn chương Vs Cuộc đời. Hiệp 1

1.
Gom hàng facebook giật status mấy ngày nay ^^ Luật: mỗi tốt mỗi tội - một văn một đời
----------


- Văn chương làm cho ta biết cuộc đời là rộng lớn. Đấy là lần 1.


- Cuộc đời có lần cho ta biết văn chương chỉ là một nhánh nhỏ, nhiều lúc luẩn quẩn, nông choèn.


- Phần lớn thời gian, văn chương giúp người ta chịu đựng được cuộc đời bé mọn của mình.


- Nói một cách văn chương, cuộc đời là một đại tự sự phi hiện tại. Do đó nó không thật. Văn chương thỉnh thoảng chính là cách để sống một cuộc đời hay.




2.
Cháu ngoại bác năm nay thi đỗ thủ khoa vào cấp 3 mấy trường chuyên hàng đầu HN liền. Chắc học Am. Siêu thật. Ta nói thông minh thì hàng cháu giống bên ngoại hơn. Chắc bác tự hào nhiều. Làm cháu lẩn thẩn thích đẻ thêm con gái :D


Mình dân tỉnh lẻ. Chuyện học hành như thế ngày xưa thấy cũng thường. Lên HN lâu ngày lại thấy khó biết cho bọn trẻ sau này. Haizz, chứng tỏ gần mực thì đen :P Thủ đô nhiều bụi thấy thương ^^

Ý thức về thời gian

Mình có một ý thức về thời gian hơi khác người. Ít nhất là so với bà ngoại, mẹ và vợ mình. Phụ nữ, họ có thể kể rành rọt chuyện này chuyện kia đã xảy ra vào ngày nào tháng nào năm nào. Trong khi đó mình hầu như không có ý niệm về các quãng mốc thời gian. Thay vào đó là việc này việc kia cái gì rõ cái gì mờ. Thế thôi. Ngoại trừ lịch họp, giờ ra sân bay, còn lại mọi thời gian đều mơ hồ phiên phiến. Kiểu tâm thức này có vẻ hơi nguyên thủy man rợ nhỉ :P

Nhân dịp có người nhờ mình điểm sách 3-4 năm gần đây. Hoàn toàn không có ý niệm gì về kiểu phân chia thời gian như thế ^^

Viết ngắn

để gây chú ý là chính ^^
-----------

Như vậy trong phần 2 của bài Song thoại đối chiếu, tôi đã mở nhánh sang quy mô đám đông với nhận định là để làm việc với đám đông thì cần chú ý đến một số đặc điểm về nhận thức xét từ tính chất của phương tiện (là truyền thông, cũng như đối với 1 vở kịch). Nó phải vừa độ, kịch tính theo thời sự và được rọi chiếu về một hệ lý thuyết nào đấy - để đi tiếp chứ không phải để đóng khung/bằng cách đối thoại tương liên để tránh luận chiến và tạo cơ hội cho bình dân. Tức là khi đó ta có món dẫn nhập văn hóa, học thuật vừa miếng công chúng. Điều còn lại là đối chiếu nó với chiều kích cá nhân của nhận thức và giữ cái thế năng phản tư này luôn sinh động thường trực.

Carnets. Nghệ thuật thơ ca. Aristote

- Nghệ thuật mô phỏng bằng tiết tấu/ngôn từ/giai điệu.

• Tái tạo tính cách/tâm trạng/hành động.

- Tính cách: khác biệt - tốt: tốt hơn. Xấu: xấu hơn

- Nguyên nhân nảy sinh nghệ thuật: sự mô phỏng

• bản chất con người - làm con người khác loài vật
• mang lại thích thú cho mọi người (mang lại kiến thức)
• ngắm chúng - cái gì đơn nhất

- Hài kịch tái hiện những người xấu - không hoàn toàn độc ác xấu xa.

• Cái đáng cười là 1 bộ phận của cái xấu: sai lầm và xấu xí/không gây thống khổ và nguy hại
• Xấu xí nhưng không đau khổ

- Bi kịch: lồng hành động vào trong 1 ngày

• (quy mô sự kiện/cái ngày thường)

- [Hành động quan trọng] - [trọn vẹn] - [có quy mô nhất định]

• Hiểu được

- (Bằng hành động) - gợi lên - cường điệu (nắm bắt được/cao hơn bình diện ngày thường) - thanh lọc cảm xúc - (dễ chịu)

- Trừu xuất - ý niệm - hiểu được/thao tác được - (dễ chịu)

- Tư tưởng/tính cách - nguyên nhân - hành động - thành công/thất bại - (bất an)

(tr41)
- [cái đẹp] [gồm những phần nhất định hợp thành]

• cần sự sắp xếp nhất định
• phải có kích thước nhất định

+ Bé quá: thoát cái đã qua
+ Lớn quá: 1 lúc không thể bao quát được. Tính thống nhất/tính hoàn chỉnh - bị mất đi với người nhìn nó

- Để dễ nhớ - cần độ dài nhất định

(tr44)
- Lựa chọn những chi tiết/hành động - xung quanh 1 hành động thống nhất (sự kiện này-sự kiện kia)

(tr45)
- Không phải nói về cái thực sự có thể xảy ra - nói về cái có thể xảy ra

(tr47)
- Bi kịch - mô phỏng hành động hoàn chỉnh - cái đáng sợ/cái đáng thương - (qua) sự bất ngờ - có quan hệ nhân quả

- [Sự nhận biết] = sự chuyển biến: không biết đến biết. (sự đột biến) - gợi lên sự thương xót/sự sợ hãi
- Nhận biết -nhận biết 1 ai đó

- Người tốt [hạnh phúc] - bất hạnh = [đáng ghê tởm] (không đáng sợ, không xót thương)

- Người xấu [bất hạnh] - hạnh phúc = không chứa gì cần thiết (không tình thương, không đau xót, không sợ hãi)

- Người vô dụng [hạnh phúc] - bất hạnh = không gợi xót thương/sợ hãi

- Người vô tội - [bất hạnh] = sự xót thương


- Người như ta - [bất hạnh] = sự sợ hãi (do sự nhầm lẫn)

- (hành động) - bạn bè/kẻ thù

• Kẻ thù hành hạ kẻ thù - không gợi xót thương - kích động
• Giữa những người thân - xảy ra sự việc bi thảm

- Nhất định phải làm hoặc không làm - có ý thức hoặc vô ý thức (ngộ nhận)

- Hỏng: định phạm tội - không làm nữa - cái đáng ghê tởm

Tr64 - XV (nhân vật)
- Tính cách phải cao thượng - khuynh hướng ý chí cao thượng
- Thích hợp
- Giống như thật
- Nhất quán

- (Sự nhận biết): bằng dấu hiệu/trong quá trình diễn biến/do hồi ức/do suy luận.
- Tốt nhất bắt nguồn từ chính bản thân sự kiện - thêm vào sự kinh ngạc của khán giả do quá trình diễn biến tự nhiên.

XIX tr 83
- Những gì liên quan đến phương diện tư tưởng đều nên đặt trong tu từ học

- [Tất cả những gì phải thông qua ngôn từ mới đạt được] đều thuộc phạm vi tư tưởng

+ Danh từ: có ý nghĩa - không có ý niệm thời gian
+ Động từ: có ý nghĩa - có ý niệm thời gian

tr118
- Cái gì tập trung thì ấn tượng thỏa thích rõ ràng hơn là kéo dài trong 1 thời gian lâu.