Thứ Ba, 27 tháng 1, 2026

nó mang chứa tuổi trẻ, nỗi niềm và kí ức tuổi đôi mươi

Chúng ta cơ bản có thể dàn khung thao tác cảm thụ và phân tích một tác phẩm hội họa theo các lớp sau: hình thức – cấu trúc – màu sắc – ngôn ngữ tạo hình – hệ mỹ cảm – giá trị nghệ thuật. 

Đầu tiên xét về ấn tượng tổng thể và khuynh hướng thì bức tranh này thuộc về trừu tượng biểu hiện (abstract expressionism / lyrical abstraction), nhưng không thuần “phi hình”, mà là dạng trừu tượng gợi hình (semi-abstract). Ta vẫn đọc được bóng dáng cây, thân – cành – tán, một cấu trúc thiên nhiên bị phân mảnh và tái cấu trúc bằng ngôn ngữ hình học – vệt màu. Đây là dạng tranh thường đứng ở giao điểm giữa biểu hiện nội tâm và tổ chức tạo hình có ý thức - là một nỗ lực kiến tạo không gian cảm xúc bằng ngôn ngữ trừu tượng.

Cấu trúc không gian và bố cục của tác phẩm có dạng đa tâm - phi tuyến. Bức tranh không có một trung tâm thị giác duy nhất, thay vào đó là nhiều trọng tâm nhỏ (các cụm đỏ - trắng - nâu - xám/ các trục thân cây chạy dọc - chéo/ các mặt phẳng hình học cắt nhau) tạo cảm giác chuyển động nội tại, không gian không ổn định, như đang rung lắc, lay động. Đây là đặc trưng của không gian tâm lí - không gian được tái cấu trúc theo nhịp nội tâm. Nhịp điệu thị giác được tạo bởi sự lặp lại các mảng trắng, đỏ, xám; các vệt ngắn, đứt đoạn và các hình chồng lấn gợi liên tưởng tự nhiên đến gió lay cành hay tâm trạng, ý thức đang xao động.

Ngôn ngữ màu sắc được xây dựng trên nền gam màu xám-nâu-trắng chủ đạo trung tính, làm nền cho cảm xúc; đồng thời các điểm nhấn đỏ-cam-hồng tạo ấn tượng sinh lực và xung động. Các màu xanh lam, xanh lục đóng vai trò tạo cân bằng thị giác. Màu sắc bức tranh không tả thực mà biểu cảm mang chức năng dẫn mắt, phân lớp không gian và tạo nhịp cảm xúc. Tương phản màu sắc có dạng mềm-tán xạ, nhiều mảng màu pha đục tạo cảm giác "bụi", "mờ", "thời gian" gợi cảm thức ký ức, hoài niệm.

Xem kĩ bút pháp và chất liệu ta thấy dấu vết dụng công của bút pháp nhiều lớp chồng đặc trưng của sơn dầu, vệt ngắn, không vuốt dài, xoáy, cào, miết...bộc lộ rõ hành vi vẽ, tức là người xem có thể thấy được dấu vết của quá trình sáng tạo. Bề mặt dày, gồ, nhiều lớp tạo cảm giác "thời gian tích tụ của trường vật chất mang chứa cảm xúc.

Chúng ta vẫn có thể nhận ra hình tượng "Cây" (với thân-cành-tán) trong tạo hình bức tranh như một motif hiện sinh: ở đây cây bị phân mảnh, tái cấu trúc và xuyên cắt bởi hình học - thức cây trong tâm trí, của ký ức, cảm xúc nội tâm; làm liên tưởng dễ dàng đến những nỗi xao xuyến về cội rễ, sinh trưởng và thời gian. Ở trong hình thức không nguyên vẹn và bị cắt mảnh, xô lệch, lay động của hình tượng cây chính là một cách phản ảnh nỗi niềm của một chủ thể hiện đại, sống trong thế giới phân mảnh, nhưng vẫn tìm cách đứng vững. Hệ mỹ cảm mà tác phẩm mang lại nằm chênh vênh giữa trữ tình và bất an của tuổi trẻ (tác giả đã vẽ bức tranh này từ thời đôi mươi - giờ đem tặng lại cho tôi cất giữ), thứ mỹ cảm của tâm thức đô thị hiện đại, nơi con người sống trong nhịp nhanh nhưng vẫn khao khát tự nhiên và căn tính. Với tôi, đây là một tác phẩm trừu tượng gợi hình có giá trị, với bố cục và bút pháp nghiêm túc, biểu đạt được một trạng thái hiện sinh – tự nhiên – ký ức thông qua ngôn ngữ hiện đại, vượt khỏi mức trang trí thuần túy để bước vào vùng nghệ thuật. Và điều quan trọng nhất là nó mang chứa tuổi trẻ, nỗi niềm và kí ức tuổi đôi mươi của tác giả mà nay tôi được cùng chia sẻ, suy niệm.